Του Ανεστη Nτοκα

Από τη γενιά των προβληματικών επιχειρήσεων του Οργανισμού Ανασυγκρότησης και της ΕΤΒΑ τη δεκαετία του '80, χρειάσθηκε να περάσουν 30 χρόνια για να προκύψει μία νέα γενιά προβληματικών επιχειρήσεων. Τη «γενιά των ζημιογόνων εισηγμένων» που έχει προκαλέσει κυρίως η οικονομική ύφεση που ταλανίζει την ελληνική οικονομία.

Για πρώτη φορά στην ιστορία του Χ.Α. και από τότε που υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία (δεκαετία '60), οι ζημιογόνες επιχειρήσεις είναι περισσότερες από τις κερδοφόρες.

Οπως εξηγεί η Μerit ΑΧΕΠΕΥ «στο 2ο τρίμηνο του 2010 οι ζημίες των εισηγμένων έφτασαν το 1 δισ. ευρώ περίπου, όσο ήταν και στο 4ο τρίμηνο του 2009 (1,1 δισ. ευρώ) και μαζί με το 4ο τρίμηνο του 2008 ήταν τα μόνα ζημιογόνα τρίμηνα από το 2002 μέχρι σήμερα. Παρόλο που στο εξαιρετικά αρνητικό αυτό αποτέλεσμα έπαιξαν ρόλο κάποια γεγονότα όπως ο εξορθολογισμός των χαρτοφυλακίων των τραπεζών, η νέα έκτακτη εισφορά προς το κράτος κ.λπ., η συνολική εικόνα είναι πολύ αρνητική και αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την τρέχουσα εικόνα της ελληνικής οικονομίας». Για πρώτη φορά, το άθροισμα των αποτελεσμάτων των εισηγμένων εταιρειών του Χ.Α. -που κατά τεκμήριο συγκαταλέγονται στις ισχυρότερες της χώρας- ήταν αρνητικό και μάλιστα κατά 1,37 δισ. ευρώ(!) έναντι κερδών 2,995 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων δεν μπόρεσε να αποτελέσει ένα θετικό καταλύτη για το ελληνικό χρηματιστήριο για τον μήνα Αύγουστο, με τον Γενικό Δείκτη να χάνει το 7,5% της αξίας του, μετά τον μήνα Ιούλιο όπου έκλεισε με σημαντική άνοδο 17,27%.

Τα βασικά συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν από την ανάγνωση των αποτελεσμάτων είναι τα εξής: Η αύξηση του κύκλου εργασιών κατά 4,8% περίπου οφείλεται κυρίως στην αύξηση των πωλήσεων των εταιρειών πετρελαιοειδών λόγω του ειδικού φόρου που επιβλήθηκε στα καύσιμα και δευτερευόντως λόγω του κλάδου των μετάλλων. Χωρίς τις εταιρείες πετρελαιοειδών ο τζίρος θα εμφανιζόταν οριακά μειωμένος. Αντίθετα μεγάλη είναι η μείωση των πωλήσεων στους κλάδους του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου και των κατασκευαστικών εταιρειών.

Η έκτακτη εισφορά που υπολογίζεται σε 580 εκατ. ευρώ περίπου επηρέασε αρκετά τα αποτελέσματα του εξαμήνου. Η διατήρηση αυτής της φορολόγησης δίνει ένα επιπλέον αντικίνητρο στις κερδοφόρες επιχειρήσεις να εμφανίσουν υψηλά κέρδη. Εξαιρουμένων των λογιστικών ζημιών της MIG που ανήλθαν σε 1,16 δισ. ευρώ, το αρνητικό αποτέλεσμα του εξαμήνου μετριάζεται. Ο κλάδος που πρωταγωνίστησε αρνητικά σε επίπεδο κερδών είναι αυτός των τραπεζών. Οι συνολικές ζημίες μετά φόρων των τραπεζών ανέρχονται σε -500 εκατ. σε αντίθεση με τα 1.203,78 εκατ. ευρώ της αντίστοιχης περιόδου του 2009. Οι ζημίες οφείλονται κυρίως στις επισφάλειες που αυξήθηκαν κατά 37% και έφτασαν τα 3,3 δισ. ευρώ και δευτερευόντως στη μείωση της λειτουργικής κερδοφορίας κατά 15%, στις ζημίες από αποτίμηση ομολόγων και στην έκτακτη εισφορά.

Διεύρυνση ζημιών για τον κλάδο μεταφορών-ναυτιλίας στα 128,11 εκατ. ευρώ, με όλες τις εταιρείες να είναι ζημιογόνες.

Ανάλογη η εικόνα και στο Real Estate. Εκεί οι ζημίες οφείλονται κυρίως σε επανεκτίμηση της αξίας κάποιων ακινήτων λόγω της δυσμενούς κατάστασης που επικρατεί στην εν λόγω αγορά.

Σημαντικές ζημίες για τον κλάδο του λιανικού εμπορίου, κυρίως λόγω των ζημιών της εταιρείας Ατλάντικ, ενώ ζημίες μικρότερης κλίμακας παρουσιάστηκαν και στο χονδρικό εμπόριο, που δεν θα μπορούσε να παρουσιάσει διαφορετική εικόνα. Ωστόσο, υπήρξαν και κάποιοι κλάδοι που εξέπληξαν ευχάριστα, λειτουργώντας, εν προκειμένω, σαν την εξαίρεση στον κανόνα.

Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται κλάδοι όπως των βασικών μετάλλων που είδε τις ζημίες που είχε καταγράψει το 2009 να συρρικνώνονται φέτος. Η θετική εξέλιξη του εξαμήνου για τον κλάδο απεικονίζεται κυρίως στα αποτελέσματα της ΒΙΟΧΑΛΚΟ που επέστρεψε σε κέρδη από μεγάλες ζημίες πριν από ένα έτος. Παράλληλα και ο κλάδος των ορυκτών σημείωσε βελτίωση των αποτελεσμάτων του σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2009 με επίκεντρο τις εταιρείες S&B και ΤΙΤΑΝ. Μεταξύ των δραστηριοτήτων που δεν βλέπουν προοπτικές ανάπτυξης στο ορατό μέλλον συγκαταλέγονται το λιανικό και το χονδρικό εμπόριο, η οικοδομή και οι παράπλευρες εργασίες, οι κατασκευές τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις μικρές και μεσαίες δυνάμεις του χώρου, ενώ αναμφίβολα και οι τράπεζες -η ραχοκοκαλιά του ελληνικού χρηματιστηρίου- έχουν μπροστά τους ένα πολύ δύσκολο δωδεκάμηνο από κάθε πλευρά.

Ενα θετικό στοιχείο που προέκυψε μέσα από τη σκοτεινή εικόνα των αποτελεσμάτων είναι ότι περιορίσθηκε δραστικά ο δανεισμός. Ελάχιστες από τις εισηγμένες εταιρείες έχουν ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις. Αυτό, ωστόσο, οφείλεται κυρίως στο ότι οι τράπεζες «κάνουν τα αδύνατα δυνατά» προκειμένου να διατηρήσουν εν ζωή τους πελάτες τους, προχωρώντας κυρίως σε αναχρηματοδοτήσεις δανείων μέσα στο πρώτο φετινό εξάμηνο και συζητώντας για το ίδιο θέμα με πολλές άλλες για το δεύτερο μισό του τρέχοντος έτους.

Η καθίζηση των εξαμηνιαίων αποτελεσμάτων, ωστόσο, αποτύπωσε και δημόσια την εικόνα εγκλωβισμού των επιχειρήσεων που πλέον αλλάζουν στρατηγική. Σύμφωνα με πληροφορίες οι διοικήσεις αναζητούν έμπειρα στελέχη για να αναζητήσουν με τη σειρά τους νέους πελάτες στο εξωτερικό, καθώς, όπως διαμορφώνεται η κατάσταση, την επόμενη διετία (2011-2012) οι εξαγωγικές εταιρείες θα αυξάνουν τον τζίρο τους και άρα τα περιθώρια κέρδους τους, ενώ, όσες παραμένουν εντός Ελλάδας, θα απομειώνουν τα ταμειακά τους διαθέσιμα.

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι 24 μεγαλύτερες εισηγμένες -εκτός τραπεζών- βάσει κεφαλαιοποίησης εμφάνισαν συνολικά κέρδη 1,29 δισ. ευρώ το α΄ εξάμηνο του 2010 έναντι κερδών 2,04 δισ. ευρώ το αντίστοιχο εξάμηνο του 2009, παρουσιάζοντας μία πτώση που άγγιξε το -37%. Ο εταιρείες για φέτος θεωρούν χαμένη τη χρονιά και ήδη προετοιμάζουν τα σχέδια απεγκλωβισμού για το 2011. Στις 24 εταιρείες που αναφερόμαστε, με ζημίες το α΄ εξάμηνο του 2010 έκλεισαν η AegeaAirlines (32,6 εκατ. ευρώ), η Σιδενόρ (200.000 ευρώ) και η Eurobank Properties.

Mόνο η έκτακτη εισφορά που πλήρωσαν φέτος οι εισηγμένες, τους κόστισε συνολικά 581 εκατ. ευρώ. Με τέτοια καθίζηση και ιστορικό ρεκόρ ζημιογόνων εταιρειών που ξεπέρασαν για πρώτη φορά τις κερδοφόρες, το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να αρκεστεί σε λιγότερα από 300 εκατ. ευρώ από την έκτακτη εισφορά για το 2010. Εξάλλου η κάθετη πτώση και του τζίρου θα οδηγήσει σε μηδενική προκαταβολή φόρου για πολλές εισηγμένες επιχειρήσεις. Στη χειρότερη θέση βρίσκονται πάντως όσοι κλάδοι και το 2010 έχουν αυξημένες συναλλαγές με το Δημόσιο, που όπως είναι γνωστό αποτελεί τον χειρότερο πελάτη για τις επιχειρήσεις.

Η κάθετη πτώση της κατανάλωσης προκαλεί έμφραγμα στις ταμειακές ροές των επιχειρήσεων, με συνέπεια καθημερινά οι διοικήσεις πολλών εμπορικών εταιρειών να βρίσκονται σε ραντεβού με διευθυντές τραπεζών για να διατηρήσουν ανοικτές τις γραμμές πίστωσης. Το περιθώριο κέρδους για μεγάλο αριθμό εισηγμένων έχει υποχωρήσει κάτω από το 5% και σε πολλές περιπτώσεις συρρικνώνεται στο 1% και 2%. Αυτό που προτιμούν οι εταιρείες είναι να έχουν επαρκή ρευστότητα για την αγορά πρώτων υλών κι εμπορεύματος για να μειώνουν τον δανεισμό τους. Μόνο αυτές οι δύο προτεραιότητες απασχολούν το μάνατζμεντ πολλών εισηγμένων. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ από τις επιχειρήσεις, οι τράπεζες είναι ιδιαίτερα φειδωλές στο άνοιγμα νέων γραμμών πίστωσης. Ζητούν ισχυρές εγγυήσεις από τους μάνατζερ των εισηγμένων που αφορούν είτε σε επίπεδο ακινήτων (προσημειώσεις) που διαθέτει η εταιρεία, είτε να πεισθούν από τη διοίκηση της εταιρείας ότι έχει σχέδιο εξόδου από την κρίση, ενώ δεν συζητούν για κεφαλαιοποίηση των μετοχών που είναι σε απαξιωτική πορεία. Σε λίγο καλύτερη κατάσταση είναι οι εξαγωγικές επιχειρήσεις που έχουν και το μαξιλάρι του τζίρου από τις ξένες αγορές.