Του Γιαννη Παπαδογιαννη / jpapadogiannis@kathimerini.gr

Την ανάγκη διασφάλισης από καταχρηστικές συμπεριφορές, δηλαδή δανειολήπτες που θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τον προτεινόμενο νόμο -για τη ρύθμιση χρεών υπερχρεωμένων νοικοκυριών- για να μην αποπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, ενώ είναι σε θέση, υπογραμμίζουν με έμφαση οι τράπεζες.

Θεωρούν ότι η εισαγωγή του πτωχευτικού δικαίου και στα φυσικά πρόσωπα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων στην αγορά ενώ θεωρούν ότι αν γίνει χρήση των δυνατοτήτων που υπάρχουν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά περιπτώσεις δόλιας συμπεριφοράς.

Η Ελληνική Ενωση Τραπεζών (ΕΕΤ) θα καταθέσει αναλυτικά τις προτάσεις της για την πρόταση νόμου την ερχόμενη Τρίτη ή Τετάρτη και οι οποίες θα είναι διαθέσιμες σε όλους μέσω της ιστοσελίδας της ΕΕΤ (www.hba.gr).

Αρκετά είναι τα σημεία στην πρόταση νόμου που προβληματίζουν την ΕΕΤ. Μια βασική διαφωνία είναι το ύψος του δανείου που θα πρέπει να εξοφλήσουν οι δανειολήπτες των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία δεν επαρκούν για ικανοποίηση των πιστωτών, το οποίο έχει οριστεί στο 10%. Οι τράπεζες εκτιμούν ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ χαμηλό και θεωρούν ότι θα πρέπει να αναπροσαρμοστεί τουλάχιστον στο 20%. Επίσης θεωρούν ότι πρέπει να επιμηκυνθεί ο χρονικός ορίζοντας μεταξύ λήψης του δανείου και κήρυξης πτώχευσης ώστε να αποκλειστούν οι περιπτώσεις πονηρών, που δηλώνουν αδυναμία πληρωμών λίγο μετά τη λήψη του δανείου.

Επίσης, στο άρθρο1 αναφέρεται, «Προϋπόθεση υπαγωγής του οφειλέτη στις διατάξεις του παρόντος νόμου είναι η οριστική ή επαπειλούμενη μη δόλια μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών». Η «επαπειλούμενη» θεωρείται εξαιρετικά αόριστη, καθώς ο καθένας μπορεί να επικαλεστεί επερχόμενες δυσκολίες που θα ανατρέψουν την οικονομική του κατάσταση. Επίσης οι τράπεζες θεωρούν ότι η αναφορά του προτεινόμενου νόμου σε χρέη από, έστω περιορισμένη, άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας ανοίγει θέματα για καταστρατήγηση του θεσμού.

Θεωρούν αόριστη και τη διαδικασία της εξωδικαστικού συμβιβασμού (με την τράπεζα) την αποτυχία του οποίου θα βεβαιώνει ο Συνήγορος του Καταναλωτή, ή η Ενωση Καταναλωτών, ή δικηγόρος. Εκτιμούν ότι η εμπλοκή δικηγόρων δεν είναι σωστή καθώς έχουν άμεσο όφελος από την προσφυγή της υπόθεσης στα δικαστήρια και θεωρούν ότι την αποτυχία του εξωδικαστικού συμβιβασμού θα πρέπει να την πιστοποιεί κάποιος αντικειμενικός, ανεξάρτητος, φορέας όπως ο Συνήγορος του Καταναλωτή. Επιπλέον, στελέχη τραπεζών επισημαίνουν ότι τα Ειρηνοδικεία που θα δικάσουν δεν έχουν τη γνώση και την εμπειρία για το χειρισμό οικονομικών υποθέσεων και προτείνουν οι υποθέσεις να δικάζονται από Πλημμελειοδικείο, όπως συμβαίνει για τις πτωχεύσεις εταιρειών. Ακόμη, εκφράζουν έντονο σκεπτικισμό για το πώς ένα δικαστήριο θα κρίνει την πραγματική οικονομική κατάσταση ενός ατόμου, ειδικά στη χώρα μας με δεδομένη την εκτεταμένη φοροδιαφυγή.

Στελέχη τραπεζών υπογραμμίζουν στην «Κ» ότι πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ των συνανθρώπων μας που η ζωή και η οικονομική τους κατάσταση έχει ανατραπεί ριζικά και εκείνων που στο παρελθόν έκαναν κατάχρηση των χρηματοδοτικών δυνατοτήτων καταναλώνοντας χωρίς μέτρο και οι οποίοι τώρα επιδιώκουν να επωφεληθούν από την ρύθμιση. Προσθέτουν ότι αν δεν γίνει διάκριση των δυο παραπάνω περιπτώσεων τότε δημιουργείται ζήτημα ηθικού κινδύνου. Αφενός η μεγάλη πλειοψηφία των συνεπών δανειοληπτών θα πληρώσει τα χαμένα (είτε μέσω των υψηλότερων τόκων είτε έμμεσα μέσω φορολογίας), αφετέρου πολλοί καταναλωτές, πιστεύοντας ότι το κράτος θα τους προστατεύσει, υπάρχει κίνδυνος, να συμπεριφερθούν ακόμα πιο απερίσκεπτα.

Τέλος, υπογραμμίζουν ότι η «πτώχευση» ενός καταναλωτή δεν μπορεί να είναι χωρίς συνέπειες. Σε όλο τον κόσμο η οριστική αδυναμία ενός ατόμου να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις του συνεπάγεται σοβαρές επιπτώσεις καθώς εν πολλοίς αποκλείεται από πολλές οικονομικές δραστηριότητες.

Η πρόταση νόμου για τη ρύθμιση των χρεών υπερχρεωμένων νοικοκυριών βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση υπό την έννοια ότι στοχεύει στην αντιμετώπιση προβλημάτων της αγοράς. Η απουσία νομοθετικού πλαισίου για τον τρόπο αντιμετώπισης ιδιωτών που δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις αποτελεί σοβαρό νομικό κενό που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο θα πρέπει να απαντά στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς και να μην υπάρχουν σκοτεινά σημεία που θα μπορούσαν να γίνουν αντικείμενο κατάχρησης. Εκτιμώ ότι υπάρχουν μηχανισμοί και δυνατότητες που θα διασφαλίζουν τον κίνδυνο καταχρήσεων.

Συμπληρώνονται 2 δεκαετίες από τις αρχές της δεκαετίας του '90, όταν οι περιορισμοί δανεισμού ιδιωτών άρχισαν να εξαφανίζονται. Η δημιουργία πλαισίου ρύθμισης και απαλλαγής των φυσικών προσώπων από χρέη είναι θετική. Παρότι ο προτεινόμενος θεσμός δεν υφίσταται στο ελληνικό δίκαιο, δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι οι τράπεζες ήδη σε πολλές περιπτώσεις προβαίνουν για λόγους κοινωνικούς σε ρυθμίσεις οφειλών καταναλωτών με αρκετά ευνοϊκούς όρους. Το πλαίσιο πρέπει να είναι συγκεκριμένο και να αφορά την αντιμετώπιση ανεπιθύμητων καταστάσεων, που λόγω απρόβλεπτων γεγονότων συμβαίνουν στη ζωή των υπερχρεωμένων καταναλωτών.