Του Mιχαλη Γ. Aργυρου *

Πρόσφατα διατυπώθηκε μια πρόταση αναθεώρησης του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) σύμφωνα με την οποία θα πρέπει από τον υπολογισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος να εξαιρούνται οι δημόσιες παραγωγικές και κοινωνικές δαπάνες. Πόσο ωφέλιμη όμως θα ήταν η υιοθέτηση της πρότασης αυτής; Το ΣΣΑ στηρίζεται σε τρεις ευρέως αποδεκτές μακροοικονομικές θέσεις. Πρώτον, η δημοσιονομική πολιτική χωρίς δεσμευτικούς κανόνες είναι επιρρεπής σε υπερβολικά ελλείμματα. Δεύτερον, υψηλά ελλείμματα αποτελούν τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη. Τρίτον, υψηλά ελλείμματα δημιουργούν πληθωριστικές προσδοκίες. Η ευεργετική επίδραση των κανόνων του ΣΣΑ είναι εμπειρικά τεκμηριωμένη. Οι πρόσφατες διαφορές αποδόσεων των μακροχρόνιων ομολόγων έναντι των γερμανικών αναδεικνύουν τρεις πραγματικότητες. Πρώτον, οι αγορές δεν θεωρούν μηδενική την πιθανότητα μιας δημοσιονομικής χρεοκοπίας εντός της ΟΝΕ. Δεύτερον, όπως φαίνεται από τις κινήσεις του ελληνικού spread, η Ελλάδα θεωρείται από τις αγορές ως η χώρα με τη μεγαλύτερη έκθεση σε αυτό τον κίνδυνο. Τρίτον, οτιδήποτε εκλαμβάνεται από τις αγορές ως επιβαρυντικό για τη δυναμική του δημόσιου χρέους θα τιμωρείται με αυξημένο ασφάλιστρο κινδύνου. Οι αγορές λειτουργούν ως μηχανισμός επιβολής δημοσιονομικής πειθαρχίας και χώρες που θα αποκλίνουν από το ΣΣΑ θα καταβάλλουν στο εξής σημαντικό οικονομικό κόστος. Εχοντας υπόψη τα παραπάνω, η πρόσφατη πρόταση αναθεώρησης ΣΣΑ δεν δίνει απαντήσεις στα παρακάτω καίρια ερωτήματα. Πρώτον, ποιο θεωρητικό υπόδειγμα υποστηρίζει την επί της ουσίας κατάργηση δημοσιονομικών κανόνων; Δεύτερον, με ποιο κριτήριο θα ορίζονται οι δαπάνες προς εξαίρεση και πώς θα αντιμετωπιστούν οι βέβαιες (απ) αιτήσεις του συνόλου του δημόσιου τομέα να ενταχθεί σε αυτές; Τρίτον, πώς θα πεισθούν οι διεθνείς αγορές ότι η προτεινόμενη αύξηση δαπανών δεν θα οδηγήσει σε μη διατηρήσιμα ελλείμματα; Τέταρτον, εάν οι αγορές απαιτήσουν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου, από πού θα προέλθουν οι επιπλέον πόροι χρηματοδότησής του; Πέμπτον, ποιος θα επωμισθεί το κόστος αύξησης επιτοκίων στην οποία πιθανότατα θα προχωρήσει η ΕΚΤ προκειμένου να εξασφαλίσει τον θεσμικό της στόχο σταθερότητας τιμών; Και τέλος, κατά πόσον η Ελλάδα επιθυμεί να αναλάβει αυτόν τον κίνδυνο;

Συμπερασματικά, η προτεινόμενη αναθεώρηση του ΣΣΑ μάλλον θα έβλαπτε παρά θα ωφελούσε τις αναπτυξιακές προοπτικές της Ευρωζώνης και θα έθετε σε κίνδυνο την εσωτερική συνοχή της. Ειδικότερα για την Ελλάδα, με δεδομένο το υπερβολικό μέγεθος του δημόσιου χρέους, η πλέον αξιόπιστη επιλογή για τη βελτίωση των δημόσιων υποδομών και του κοινωνικού κράτους είναι η δημοσιονομική εξυγίανση στο πλαίσιο του ΣΣΑ.

*Senior Lecturer, Cardiff Business School.