Tης Χριστινας Κοψινη

Οι 7 στους 10 ανέργους που εντάχθηκαν σε κάποιο από τα προγράμματα του υπουργείου Απασχόλησης παρέμειναν άνεργοι και μόνο οι 3 στους 10 φαίνεται πως βελτιώνουν κάπως τη θέση τους στην αγορά εργασίας, μετά την παρέμβαση των «ενεργών πολιτικών». Αυτή η διαπίστωση των ερευνητών του ΙΝΕ στην ετήσια έκθεσή τους δεν απέχει πολύ από το συμπέρασμα, στο οποίο είχε καταλήξει το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Πειραιά, πριν από 3 χρόνια όταν ζητήθηκε από την ΟΑΕΔ μια έγκυρη αξιολόγηση προγραμμάτων του Α΄ ΚΠΣ.

Από εκείνη την έρευνα την ευθύνη της οποίας είχε ο καθηγητής Ιωσήφ Χασίδ, προέκυπτε ότι μόνο 1 στους 3 μικρές επιχειρήσεις (αυτοαπασχόλησης), ή το 30% όλων όσοι επιδοτήθηκαν από προγράμματα του ΟΑΕΔ για τους ελεύθερους επαγγελματίες συνέχιζε να λειτουργεί (άγνωστο για πόσο χρόνο) και μετά τη λήξη της επιδότησης. Το γεγονός ότι μέσω αυτών των προγραμμάτων διανέμεται φθηνό χρήμα, επιδοτώντας σε ετήσια βάση 7.000 έως 10.000 άτομα, εξηγεί, σε ένα βαθμό, γιατί κρατήθηκε στην αφάνεια η συγκεκριμένη έρευνα κι ακόμη περισσότερο γιατί ο ΟΑΕΔ αποφεύγει και να μιλήσει για αξιολογήσεις των δράσεών του.

Αυτή η σιωπή είναι ακόμη πιο περίεργη στα προγράμματα επιδότησης των επιχειρήσεων για νέες θέσεις εργασίας. Ξεκίνησαν το 1983 επιδοτώντας επιχειρηματίες για να δημιουργήσουν τις πρώτες 4.624 θέσεις εργασίας. Εκτοτε, και ιδιαίτερα μετά το 1987 -όπως αναφέρει η έκθεση του ΙΝΕ- επιδοτούνται 20.000-22.000 θέσεις ετησίως, αλλά ουδέποτε έγινε αξιολόγηση για το εάν αυτές οι θέσεις διατηρούνται και μετά τη λήξη του επιπλέον εξαμήνου που προβλέπουν τα προγράμματα. Αλλωστε, είναι κοινό μυστικό, ότι οι επιχειρήσεις που παίρνουν την επιδότηση προσλαμβάνουν τα άτομα που έτσι ή αλλιώς είχαν επιλέξει.

Εκεί που η απάθεια μοιάζει σκανδαλώδης είναι τα επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης με τα οποία, μετά το 1987, άρχισαν να «επιμορφώνονται» συστηματικά 30.000 έως 40.000 άνεργοι ετησίως. Δεκάδες μελέτες έχουν γίνει, ακριβές έρευνες έχουν χρηματοδοτηθεί. Ο ίδιος ο ΟΑΕΔ διατηρούσε επί χρόνια θυγατρική εταιρεία ερευνών. Αλλά δεν υπάρχει ούτε μια σοβαρή προσέγγιση για την αξιολόγηση αυτών των δράσεων, στις οποίες έχουν κατευθυνθεί δισεκατομμύρια ευρώ από τα κοινοτικά Ταμεία την τελευταία 12ετία. Μάλιστα, για την περίοδο 2007-2013 προβλέπεται να χρηματοδοτηθούν με ανάλογα προγράμματα πάνω από 600.000 άνεργοι και απασχολούμενοι, με κοινοτική συνδρομή που θα φτάσει τα 2,260 δισ. ευρώ.

Βασική πηγή χρηματοδότησης παραμένει το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο αλλά όχι μοναδική. Στο κεφάλαιο αυτό εισφέρουμε, χωρίς να το γνωρίζουμε, σχεδόν όλοι οι μισθωτοί και οι εργοδότες μέσω του ΛΑΕΚ.

Ο Λογαριασμός για την Απασχόληση και την Επαγγελματική Κατάρτιση συστάθηκε το 1996 με νόμο που επικύρωσε συμφωνία της ΓΣΕΕ και των εργοδοτικών οργανώσεων για τη δημιουργία ενός κουμπαρά από ειδικές εισφορές εργοδοτών και εργαζομένων προκειμένου να καταρτιστούν προγράμματα για την ανεργία και την επιμόρφωση των ήδη εργαζομένων.

Το 1996, κι ενώ συνεχιζόταν η διαδικασία της αποβιομηχάνισης ο στόχος ήταν να συγκεντρωθούν πρόσθετοι πόροι, εκτός από αυτούς που παρέχονταν από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ή το ΕΚΤ. Ομως από τότε δεν έχει γίνει η παραμικρή αξιολόγηση για τον τρόπο, που διατέθηκαν οι πόροι αυτοί, για το αποτέλεσμα των προγραμμάτων που χρηματοδότησαν ή για την επίδρασή τους στην αναχαίτιση του ποσοστού ανεργίας. Αντιθέτως ο πλούσιος ΛΑΕΚ (ετήσια αποθεματικά που ξεπερνούν τα 190 δισ.) μετεξελίχτηκε σε εργαλείο, ρουσφετιών και πελατειακής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο, όχι μόνο από το κυβερνών κόμμα αλλά κι από τις παρατάξεις τα κόμματα και τους βουλευτές της περιφέρειας.

Οι πόροι του ΛΑΕΚ προήλθαν από την εισφορά 0,45% που καταβάλουν μόνο οι εργοδότες κι από μία δεύτερη εισφορά 0,36% που καταβάλουν και εργοδότες και εργαζόμενοι. Τα έσοδα που αντιστοιχούν στο 0,45%, υποτίθεται ότι επιστρέφουν στις επιχειρήσεις για να καταρτίζουν το προσωπικό τους με ενδοεπιχειρησιακά προγράμματα, ενώ το 0,36% προορίζεται για την υλοποίηση προγραμμάτων απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης ανέργων.

Επίσης, από αυτήν την εργοδοτική και εργατική εισφορά, που αποτελεί και τμήμα του έμμεσου μισθολογικού κόστους, χρηματοδοτούνται το ΕΛΙΝΥΑΕ (Ινστιτούτο για την υγιεινή και ασφάλεια της εργασίας) αλλά και το ΕΚΕΠΙΣ (Κέντρο πιστοποίησης δομών κατάρτισης) του οποίου ο πρόεδρος διορίζεται από τον εκάστοτε υπουργό Απασχόλησης. Από τον ίδιο κουμπαρά, σε ποσοστό 15%, επιχορηγούνται και τα εκπαιδευτικά και ερευνητικά κέντρα της ΓΣΕΕ, του ΣΕΒ, της ΓΣΕΒΕΕ και της ΕΣΕΕ. Μάλιστα οι εταίροι συμφώνησαν να αυξήσουν αυτό το ποσοστό στο 20%.

Ο τρόπος κατανομής των ποσών κάθε χρηματοδοτούμενης ενέργειας αποφασίζεται από την Επιτροπή Διαχείρισης στην οποία προεδρεύει ο πρόεδρος του ΟΑΕΔ. Στην πράξη ο ΛΑΕΚ ταυτίζεται με τον ΟΑΕΔ, καθώς υποστηρίζεται νομικά, διοικητικά και οργανωτικά από αυτόν κι από το προσωπικό του. Τις υπηρεσίες αυτές τις πληρώνει ακριβά, καταβάλλοντας ποσοστό 10% επί του συνολικού ποσού των εισφορών που καταβάλουν εργοδότες και εργαζόμενοι υπέρ ΛΑΕΚ.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ενώ όλες οι αποφάσεις του ΛΑΕΚ, τελούν υπό κυβερνητική κηδεμονία και εγκρίνονται από το Δ.Σ. του ΟΑΕΔ, εξαιρούνται από τον προληπτικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΥΕ, το ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα μειώθηκε πάνω από 2 ποσοστιαίες μονάδες την περίοδο Ιούνιος 2004 (9,9%) – Ιούνιος 2008 (7,35). Ενδεχομένως η μείωση του ποσοστού αυτής της περιόδου καταδεικνύει και την αύξηση της εποχικής και προσωρινής απασχόλησης κατά τους θερινούς μήνες.

Αλλωστε, ο αριθμός των ανέργων μειώνεται κυρίως μετά τον Μάρτιο και μέχρι τον Σεπτέμβριο, για να αυξηθεί τους επόμενους μήνες. Πάντως, τα τελευταία χρόνια κάνουν θραύση τα προγράμματα, αφού τουλάχιστον 60.000 άνεργοι ετησίως εντάσσονται σε αυτά, εξασφαλίζοντας τη διαγραφή τους από τα μητρώα των ανέργων. Παρ’ όλα αυτά η Ελλάδα διατηρεί μία από τις πρώτες θέσεις στην κατάταξη των ευρωπαϊκών κρατών με το μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας (βλέπε πίνακα). Το 2007 βρέθηκε στη δεύτερη θέση με τη Γαλλία, με ποσοστό 8,3%, απέχοντας ελάχιστα από τη Γερμανία που κρατά τα σκήπτρα με 8,4%.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και ορισμένα από τα στοιχεία του ΟΟΣΑ στην πρόσφατη έκθεσή του για την απασχόληση. Στην Ελλάδα οι νέοι αργούν περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους να αποκτήσουν πρόσβαση στην απασχόληση. Απαιτούνται 3 έως 4 χρόνια. Ανάλογη καθυστέρηση παρατηρείται και στην Ιταλία, ενώ στη Γερμανία ο χρόνος ανεύρεσης της πρώτης σταθερής απασχόλησης κυμαίνεται από 1 μήνα μέχρι 4 χρόνια. Λιγότερο από 1 έτος απαιτείται στις ΗΠΑ, ενάμισι έτος στην Κορέα και στη Βρετανία, από 8 μήνες έως δυόμισι χρόνια στη Φινλανδία.