Tου Σταυρου Λυγερου

Το ζήτημα του ονόματος δεν ήταν ποτέ εύκολο πρόβλημα. Η σλαβομακεδονική ηγεσία του δεν ήταν διατεθειμένη να δεχθεί οτιδήποτε άλλο πέρα από το «Μακεδονία». Το ιδεολόγημα του Μακεδονισμού, δηλαδή της «διαμελισμένης μακεδονικής πατρίδας», ήταν ο ιδρυτικός μύθος του ομόσπονδου κρατιδίου στο πλαίσιο της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας (δεκαετία 1940) κι όταν αυτή διαλύθηκε έγινε κατά προέκταση ο ιδρυτικός εθνικός μύθος του νέου κράτους.

Εγκλωβισμένη στην αντιπαραγωγική θέση «ούτε Μακεδονία ούτε παράγωγα», η ελληνική πολιτική διευκόλυνε πολύ τα Σκόπια να κερδίσουν τους πρώτους κρίσιμους γύρους αυτής της διπλωματικής μάχης. Το ίδιο και η μειοψηφική (και εθνικά επιζήμια) άποψη ότι το όνομα δεν έχει σημασία. Η Αθήνα βολεύτηκε με το προσωρινό όνομα FYROM, το οποίο ουσιαστικά χρησιμοποίησε σαν φύλλο συκής. Ο χρόνος, όμως, λειτούργησε υπέρ των Σλαβομακεδόνων, αφού το κράτος τους αναγνωρίσθηκε συν τω χρόνω από την πλειοψηφία των χωρών-μελών του ΟΗΕ.

Η κυβέρνηση Καραμανλή είχε δύο επιλογές: Εάν είχε επιτρέψει την ένταξη στο ΝΑΤΟ με το όνομα FYROM, θα είχε διαπράξει διά παραλείψεως εθνικό έγκλημα. Θα εγκατέλειπε το μοναδικό όπλο που μας έχει απομείνει. Τα Σκόπια δεν θα είχαν κανένα λόγο να κάνουν πόντο πίσω. Το «Μακεδονία» θα επικρατούσε πλήρως και οριστικά. Η Ελλάδα δεν θα είχε τίποτα άλλο από το να αποδεχθεί την ήττα.

Η Αθήνα ακολούθησε τη δεύτερη επιλογή. Θα επιτρέψει την ένταξη στο ΝΑΤΟ μόνο εάν έχει προηγηθεί συμφωνία για το όνομα. Αν και τα Σκόπια έχουν να χάσουν πάρα πολλά εάν δεν ενταχθούν και δεν προχωρήσει η ενταξιακή πορεία τους στην Ε.Ε. θα εξαντλήσουν κάθε περιθώριο πριν κάνουν βήμα πίσω. Ο Γκρούεφσκι απέρριψε το πλαίσιο λύσης του Νίμιτς όχι μόνο για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους, αλλά και για να στείλει το μήνυμα ότι η χώρα του δεν θα υποχωρήσει. Αρχισε ήδη το αναπόφευκτο διπλωματικό «μπρα ντε φερ».

Η Αθήνα δεν μπορεί, βεβαίως, να επιβάλει την αλλαγή του ονόματος. Μπορεί, όμως, να καταστήσει την άρνησή τους επιλογή με τεράστιο κόστος. Για τους Σλαβομακεδόνες, η ενσωμάτωση στους ευρωατλαντικούς θεσμούς έχει ζωτική σημασία. Δικαιολογημένα τη θεωρούν προστασία για την ασταθή ενότητα του κράτους τους, που κινδυνεύει από τις αλυτρωτικές τάσεις της πολυπληθούς αλβανικής κοινότητας. Με άλλα λόγια, για πρώτη ίσως φορά, έχουν ισχυρό κίνητρο να υποχωρήσουν.

Κατά πάσα πιθανότητα, οι Σλαβομακεδόνες σε πρώτη φάση δεν θα υποχωρήσουν, έστω κι αν τον ερχόμενο Απρίλιο μείνουν εκτός ΝΑΤΟ. Η πόρτα του, άλλωστε, δεν πρόκειται να κλείσει οριστικά. Το να χάσουν ένα χρόνο δεν είναι καταστροφικό. Ελπίζουν ότι εάν η Αθήνα ασκήσει βέτο, οι αμερικανικές πιέσεις θα στραφούν εναντίον της.

Για να μη συμβεί αυτό, μαζί με την απειλή άσκησης βέτο πρέπει από τώρα να υπάρχει στο τραπέζι ελληνική πρόταση για μία (τεκμηριωμένη) γεωγραφικού είδους σύνθετη ονομασία, όπως Ανω Μακεδονία. Με τον τρόπο αυτό θα τεθεί εκ των πραγμάτων και ένα πλαίσιο στη μεσολάβηση του Νίμιτς, ο οποίος προσανατολίζεται στο ολισθηρό έδαφος της διπλής ονομασίας. Εάν το κάνει αυτό η Ελλάδα, το μόνο που θα έχει ανάγκη μετά είναι η επιμονή και η υπομονή.