Του Αλεξη Παπαχελα

Τις προάλλες βρήκα καταχωνιασμένο σε ένα συρτάρι ένα κομμάτι που είχα γράψει, τέτοιες μέρες πριν από 14 ακριβώς χρόνια. Τότε ζούσα ακόμη στην Αμερική και, όπως οι περισσότεροι Ελληνες που ζουν κάποια χρόνια στο εξωτερικό, πάλευα μέσα μου με την ιδέα να γυρίσω στην πατρίδα.

Εγραφα τότε: «Δεκαπέντε χρόνια και ακόμη να ξεπεράσει κανείς το ετήσιο σύνδρομο των μετά τις ελληνικές διακοπές blues. Οσοι ζουν στο εξωτερικό μπορούν να σας περιγράψουν τα αλλόκοτα συναισθήματα που δημιουργεί μια επίσκεψη στην Ελλάδα το καλοκαίρι. Φίλοι και γνωστοί προειδοποιούν «Προς Θεού μη γυρίσετε. Η Ελλάδα δεν είναι αυτό που βλέπετε τα καλοκαίρια... Με όλα της όμως τα προβλήματα, όλη τη σκληρότητα μιας στατικής κοινωνίας η Ελλάδα εκπέμπει μια μεταφυσική γοητεία... Είναι περισσότερο μια σύνθεση από εμπειρίες που τις ξυπνά ένα τραγούδι ή ένα ηλιοβασίλεμα σε κάποιο νησί. Είναι το τετράωρο οδήγημα από την Αθήνα στη Νεάπολη ένα βράδυ Σαββάτου στην διάρκεια του οποίου αντικρίζεις δέκα γλέντια σε ισάριθμα χωριά».

«Η σχιζοφρενική, διττή υπόσταση που κουβαλάνε μαζί τους οι Ελληνες του εξωτερικού βασίζεται σε μια νοσταλγία για πράγματα που ξέρουν καλά ότι δεν θα τα βρουν επιστρέφοντας. Οι ευαισθησίες σχέσεων που πέρασαν κρίσεις και ανείπωτες χαρές στη Χρυσοπηγή ή το Dolce, ανάλογα με την εποχή, έχουν απο καιρό αντικατασταθεί από εκείνη την ψυχρή φράση «χαθήκαμε βρε παιδί μου, κανόνισε να βρεθούμε».

«Απομένουν ακόμη μερικές στιγμές που, όπως τα μπισκότα του Προυστ, φέρνουν μνήμες από το παρελθόν: το να φας ένα κουλούρι σε μια γνώριμη γωνιά ας πούμε».

Και συνέχιζα για το δίλημμα που ταλανίζει πολλούς Ελληνες του εξωτερικού: «Αναζητήσεις, αμφιταλαντεύσεις χωρίς καθαρό αποτέλεσμα, ένας τρόπος ζωής που είτε συνεχίζεται μέχρι τέλους είτε κάποια στιγμή αποφασίζεις να εξαργυρώσεις όνειρα και νοσταλγίες, επιστρέφοντας στην Ελλάδα. Από όσους το επιχείρησαν άλλοι μεν ευαγγελίζονται τις χαρές της χώρας σαν Greek fundamendalists και άλλοι επιχειρούν να σε προστατεύσουν με ιστορίες τρόμου. Προς το παρόν γοητευμένοι από την αναποφασιστικότηα συνεχίζουμε να εκνευριζόμαστε από την έλλειψη επαγγελματισμού, τον κυνισμό, τον παθιασμένο ελληνοκεντρισμό και τη συνωμοσιολογία που εξαφανίζει κάθε στοιχείο λογικής ακόμη και σε κοσμοπολίτες Ελληνες. Ζω σε μια χώρα όπου οι Αμερικανοί πιστεύουν ό,τι τους πεις, δεν ψάχνουν για σκοτεινές δυνάμεις και δεν έχουν άποψη για θέματα που δεν ξέρουν. Την ίδια στιγμή ζω εκ παραλλήλου σε μια χώρα όπου δέκα εκατομμύρια άνθρωποι αμφιβάλλουν και για την πιο αληθοφανή πραγματικότητα, αναζητούν συνωμοσίες και εκεί που δεν υπάρχουν και έχουν γνώμη για τα πάντα, ακόμη και τα πιο περίπλοκα και απομακρυσμένα...».

Και κατέληγα: «Ισως όλα αυτά να μην είχαν προκληθεί σαν σκέψεις αν είχαμε αποφύγει επιμελώς το τελευταίο ηλιοβασίλεμα στα Κύθηρα ή δεν είχαμε κάνει κουβέντες που ξέραμε ότι δεν θα επαναληφθούν μέχρι τα επόμενα Χριστούγεννα.

Ισως πάλι δεν χρειάζονται τέτοιες αφορμές. Γιατί πώς να εξηγήσει κανείς τα βράδια στη Νέα Υορκη όπου με μια παρέα Ελληνες μετά από μια “Αϊντα” στη Μετροπόλιταν ή ένα βράδυ σε τζαζ μπαρ βρίσκεται σε ένα αυτοκίνητο εν ασκόπω κινήσει τραγουδώντας Ζαμπέτα ή ό,τι άλλο βρεθεί πρόχειρο στο υποσυνείδητο;».

Από τότε πέρασαν 14 χρόνια. Πέντε χρόνια αφ’ ότου έγραφα γι’ αυτά τα διλήμματα γύρισα στην Ελλάδα. Δεν ξέρω αν έγινα Ελληνας fundamendalist και ελπίζω ότι δεν έγινα κλασικός «νεοελληνάρας» που αντιμετωπίζει τον υπόλοιπο πλανήτη με ανεξήγητο ναρκισσισμό. Είμαι πάντως πολύ πιο βέβαιος ότι αυτός ο τόπος έχει όντως τη δική του μεταφυσική γοητεία, έστω και αν δεν την καταλαβαίνουμε και δεν τον σεβόμαστε.