Της Pιτσας Mασουρα / ritsamasoura@kathimerini. gr

Εμοιαζε με προσκύνημα στην ελευθερία και στη δημοκρατία. Οι χιλιάδες νέοι άνθρωποι, σκαρφαλωμένοι στην Πύλη του Βραδεμβούργου και στο Τείχος του Αίσχους, γίνονταν πρωταγωνιστές του σημαντικότερου κεφαλαίου του τέλους του 20ού αιώνα, παρακολουθώντας με τη γνωστή πλην αφοπλιστική νεανική αισιοδοξία την κατάρρευση του αναιμικού και αποστεωμένου καθεστώτος της τότε Ανατολικής Γερμανίας. Εκ των υστέρων ο κόσμος πληροφορήθηκε ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός ήδη βρισκόταν σε σήψη και ότι το 1989 ο Χόνεκερ (φωτ.) σκεφτόταν σοβαρά να ξεπουλήσει το Τείχος - παρότι έλεγε ότι και ύστερα από 100 χρόνια θα παραμένει στη θέση του. Ηταν η εποχή που ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ είχε εξαγγείλει τη λήξη του «δόγματος Μπρέζνιεφ» κι όταν στις 8 του Οκτώβρη του 1989 επισκέφθηκε το Ανατολικό Βερολίνο δεν υπήρξε φιλικός προς τον Χόνεκερ. Η αντίστροφη μέτρηση για την κατάρρευση του μισητού διχαστικού συμβόλου, που ξεκίνησε να κτίζεται το 1961, άρχιζε.

Στο ξεκίνημα της δεκαετίας του ’80, οι άνθρωποι έγραφαν πάνω στο Τείχος πολιτικά συνθήματα και το διακοσμούσαν με γκράφιτι. Στις ιστορικές τοποθεσίες Potsdamerplatz, Checkpoint Charlie και Kreuzberg, τα γκράφιτι μετέτρεψαν το τείχος σε τουριστική ατραξιόν. Και τον Απρίλιο του 1984, ο Γάλλος Thierry Noir (στη φωτ. έργο του) μαζί με τον συνεργάτη του Christophe Bouchet κάλυψαν το γκρίζο του τσιμέντου με φωτεινά χρώματα και σχήματα, αλλά και με μια μελαγχολική ποίηση, όπως έχει γραφτεί. Οι δύο νέοι έφτασαν στο Βερολίνο το 1982, γοητευμένοι από τον Ντέιβιντ Μπάουι και τον Ιγκι Ποπ, που επίσης ζούσαν στο δυτικό τμήμα της πόλης. Οι δύο ζωγράφοι κατοικούσαν κοντά στο τείχος και αναζητούσαν ένα τρόπο να το κάνουν λιγότερο πληκτικό, όχι όμως να το εξωραΐσουν. Αλλά οποιαδήποτε παρέμβαση ήταν απαγορευμένη, γι’ αυτό και οι ζωγράφοι κινούνταν αστραπιαία, ζωγραφίζοντας μόνο με το ένα μάτι, γιατί με το άλλο παρακολουθούσαν τους στρατιώτες. Μαζί τους δούλευαν κι άλλοι νέοι ζωγράφοι, οι οποίοι τελικά βοήθησαν ώστε αυτό το κομμάτι του Βερολίνου να αποκτήσει γοητεία, χαρακτήρα και πολιτικό νόημα. Μετά το 1987, 15χρονα παιδιά, με τη βοήθεια σπρέι μετέτρεψαν το Τείχος σε ζούγκλα των γκράφιτι. Η δουλειά των Γάλλων ζωγράφων έγινε η κανονικότητα ώς τη μέρα που το Τείχος γκρεμίστηκε.

Σήμερα και εν όψει των εκδηλώσεων του Νοεμβρίου για την πτώση του Τείχους που ετοιμάζει ο δήμαρχος του Βερολίνου Κλάους Βοβερέιτ (φωτ.) -πέρασαν 20 χρόνια-, ο Thierry Noir επιστρέφει για να αποκαταστήσει τη δουλειά εκείνης της δεκαετίας και μαζί τη δουλειά 120 άλλων ζωγράφων στα υπολείμματα του τείχους, κάπου 1.300 μέτρα. Κι έχει σημασία να υπενθυμίσουμε ότι το έργο του Noir έχει αποτυπωθεί στην ταινία του Βιμ Βέντερς το 1987 με τον τίτλο «Wings of desire» και αργότερα οι διάσημοι U2 του ζήτησαν να ζωγραφίσει έξι ανατολικογερμανικά αυτοκίνητα Trabant για τις ανάγκες του άλμπουμ τους Achtung Baby, το 1991.

Το Βερολίνο λειτουργούσε πάντα ως μαγνήτης για τους αρτίστες, όχι μόνο της Γερμανίας, αλλά και του κόσμου. Μετά την πτώση του τείχους, αυτή η τάση αυξήθηκε, καθώς συνδυάστηκε με τις χαμηλές τιμές στα ενοίκια των σπιτιών, αλλά και με μια άλλου είδους ελευθερία σκέψης και κίνησης. Η γερμανική πρωτεύουσα εξελίχθηκε σε καταφύγιο εξόριστων μουσικών, επίδοξων συγγραφέων και κινηματογραφιστών χαμηλού προϋπολογισμού. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Γερμανοί θα ήθελαν να ξεχάσουν εκείνη την εποχή, ενώ οι νέοι θεωρούν ότι δεν τους αφορά. Χρειάστηκε να περάσει μια ολόκληρη δεκαετία πριν υπάρξουν οι πρώτοι συμπαθούντες, ένα κοινό που αφομοίωσε σημαντικές και αποκαλυπτικές ταινίες, όπως το «Αντίο Λένιν» και το «Οι ζωές των Αλλων».