Tης Eλισαβετ Kοτζια

Πυκνά σύννεφα συγκεντρώνονται στον ουρανό του κυβερνοχώρου, υποδηλώνοντας την καταιγίδα που κάθε στιγμή απειλεί τους οικείους τομείς της πολιτικής, της θρησκείας, της τέχνης, της νομοθεσίας και της προσωπικής ζωής. Σύμφωνα με τον κριτικογράφο του TLS Carlin Romano, τα βιβλία των καθηγητών της Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ, Daniel J. Solove «The future of reputation. Gossip, rumor and privacy on the internet» (Yale University Press, σελ. 247) και Jonathan Zittrain «The future of the internet. And how to stop it» (Yale University Press, σελ. 342) αποτελούν δύο εξαιρετικά εγχειρίδια που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου όσον αφορά το διαδικτυακό μέλλον. Το πρώτο δίνει έμφαση στο θέμα της σύγκρουσης ανάμεσα στην ελεύθερη έκφραση και την ιδιωτική σφαίρα, ενώ το δεύτερο προχωρώντας πάνω στα χνάρια της ίδιας προβληματικής, ασχολείται με το ποιες δυνατότητες διαθέτουν οι κατασκευαστές, οι διαχειριστές και οι τρομαγμένοι πολίτες προκειμένου να διαφυλάξουν τεχνολογικά την ελευθερία της κουλτούρας του Διαδικτύου.

Συγκεκριμένα, ο Daniel J. Solove εξετάζει πώς «η ελεύθερη ροή της πληροφορίας στο Διαδίκτυο μπορεί να μας κάνει λιγότερο ελεύθερους». Καθώς οι πρακτικές που συμβάλλουν στη διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας μας, όπως είναι η προβολή και το κουτσομπολιό, μεταναστεύουν στο Διαδίκτυο, πληροφορίες που κάποτε ήταν σκόρπιες, τοπικές και μη απομνημονεύσιμες, τώρα γίνονται σταθερά παρούσες σε κάθε αναζήτηση. Οι επιπολαιότητες και οι ανοησίες μας μπορούν έτσι μέσω του YouTube να επιβιώνουν εις τον αιώνα τον άπαντα. Η ιλιγγιώδης αύξηση και η άμεση διαθεσιμότητα της προσωπικής πληροφορίας αποτελεί μια από τις βασικές έγνοιες του Daniel J. Solove. Αν ο αριθμός των μπλογκ ήταν το 1999 πενήντα, τον Ιούλιο 2006 πλησίαζαν τα πενήντα εκατομμύρια. Και οι πληροφορίες οι ενσωματωμένες στους κόλπους τους, άλλοτε αμφίβολης εγκυρότητας, άλλοτε ψευδείς και συκοφαντικές, και άλλοτε αληθινές αλλά βαθιά προσβλητικές, πολλαπλασιάστηκαν εις τη νιοστή δύναμη. Το Διαδίκτυο είναι δυνατόν με αυτό τον τρόπο να μετατρέψει το κουτσομπολιό σε ένα σταθερά υποτιμητικό στίγμα της ανθρώπινης προσωπικότητας, το οποίο δεν απαλείφεται ποτέ, μαζί με μια θεμελιώδη ακόμα διαφορά: Πως, ενώ το παλαιού τύπου κουτσομπολιό λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε ανθρώπους που γνωρίζουν το άτομο για το οποίο συζητούν, καταστρέφοντας το παραδοσιακό πλαίσιο της αναφοράς του, το διαδικτυακό κουτσομπολιό συνιστά μια ακόμα πιο τρομακτική πραγματικότητα.

Κορυφαίο παράδειγμα η περίπτωση της «κοπέλας με τον σκύλο» στον συρμό του νοτιοκορεατικού υπογείου: Οταν οι συνταξιδιώτες τής ζήτησαν να καθαρίσει το τρένο από τα περιττώματα του σκύλου της, εκείνη τους απάντησε να «κοιτάζουν τη δουλειά τους». Κάποιος βιντεοσκόπησε τη συζήτηση και την ανήρτησε σε δημοφιλές μπλογκ. Από τη μια στιγμή στην άλλη το περιστατικό διαδόθηκε και η ανοησία της κοπέλας έγινε γνωστή σε εθνικό επίπεδο, με αποτέλεσμα να εγκαταλείψει τις πανεπιστημιακές της σπουδές λίγο αργότερα. Η μνήμη του Γκουγκλ, παρατηρεί ο Solove, είναι ανελέητη και τα σχετικά περιστατικά αναρίθμητα: Αλλα παραδείγματα, ο τριαντατετράχρονος Αμερικανός επαγγελματίας που δεν μπορεί να ξεφύγει από το νεανικό στιγματισμένο ποινικό του μητρώο, «ο δεκαεξάχρονος υπέρβαρος Κινέζος» του οποίου η εικόνα έκανε τον γύρο του Διαδικτύου με τραυματικά αποτελέσματα, η εικοσιπεντάχρονη βοηθός Αμερικανού γερουσιαστή που έχασε τη δουλειά της όταν το πλούσιο σε σεξουαλικές λεπτομέρειες ηλεκτρονικό της μπλογκ έγινε γνωστό. Το στίγμα του «άλικου γράμματος» γίνεται έτσι ψηφιακό. Και η λύση βρίσκεται, διότι σύμφωνα με τον συγγραφέα υπάρχει λύση, στην υιοθέτηση βελτιωμένων νομοθετικών ρυθμίσεων καθώς τα περιθώρια για τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων θεωρούνται ακόμα μεγάλα.

Σε αντίθεση προς τον Daniel J. Solove, ο Jonathan Zittrain πιστεύει ότι σηματοδότης του Διαδικτύου και του ηλεκτρονικού υπολογιστή υπήρξε η «γενετική» τους ποιότητα, το άνοιγμά τους δηλαδή στην αλλαγή την οποία μπορεί να πετύχει όποιος έχει πρόσβαση σε αυτούς. Η ποιότητά τους πέτυχε αναπάντεχα αγαθά όπως είναι η μηχανή αναζήτησης Γκουγκλ και το YouTube, και είχε ταυτόχρονα αναπάντεχα αρνητικές επιπτώσεις όπως είναι οι ιοί, τα σπαμ και οι κλοπές προσωπικών δεδομένων. Στο σύνολο, πιστεύει ο Zittrain, πήγαμε καλά. Πολλοί άνθρωποι όμως ξεχνούν ότι η ελευθερία στο Διαδίκτυο σε μεγάλο βαθμό αποτελεί ένα ευτυχές ατύχημα το οποίο απειλείται από τρέχουσες εφαρμογές όπως είναι τα iPods, τα iPhones, τα Xboxes ή τα TiVos, τον έλεγχο των οποίων έχουν οι κατασκευαστές. Η λύση ωστόσο δεν βρίσκεται στις νομοθετικές ρυθμίσεις όπως πιστεύει ο Solove, αλλά στην ανάπτυξη ενός είδους «κοινοτικού» ήθους εκ μέρους των χρηστών, οι οποίοι οφείλουν να υιοθετήσουν μια στάση ελέγχου και εγρήγορσης προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον διαδικτυακό γκανγκστερισμό.