Tου Νικου Κωνστανταρα

Ηταν συγκλονιστική η εβδομάδα που πέρασε. Φεύγοντας, πήρε μαζί της πολλά απ’ αυτά που θεωρούσαμε δεδομένα: από επενδυτικές τράπεζες που έμοιαζαν αιώνιες έως θεωρίες που ήταν θεμέλια της εποχής μας. Το είπε ο Ηράκλειτος: «Τα πάντα ρει.» Τίποτα δεν είναι μόνιμο - εκτός από την αλλαγή. Πάνε οι Lehman Brothers, ύστερα από 158 χρόνια ζωής, έπεσαν από το ίδιο περβάζι από το οποίο γκρεμίστηκε η Bear Stearns πριν από λίγες εβδομάδες. Η Merrill Lynch, που κάποτε ανήκε στην οικογένεια του ποιητή Τζέιμς Μέριλ, ο οποίος πέρασε παραγωγικά χρόνια στην Αθήνα, πουλήθηκε στην Bank of America. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έσωσε με 85 δισ. δολάρια τον ασφαλιστικό κολοσσό American International Group σε μια προσπάθεια να σταματήσει τη σφαγή. Προηγήθηκαν οι «κρατικοποιήσεις» των στεγαστικών οργανισμών Fannie Mae και Freddie Mac στις ΗΠΑ και της τράπεζας Northern Rock στη Βρετανία. Πάει λοιπόν και η «ελεύθερη αγορά». Την πήρε το ποτάμι, μαζί με τη διεθνή θρησκεία που επιβάλλει την κατάργηση του κρατικού έλεγχου: όταν τα πράγματα σοβαρέψουν, το κράτος πρέπει να επέμβει.

Προσπαθούμε να καταλάβουμε τι συνέβη. Πιανόμαστε από νέες θεωρίες και παλιές εμπειρίες, ψάχνουμε για κανόνες που παραβιάστηκαν, σα να πιστεύουμε ότι αν κατασκευάσουμε ένα μηχανισμό αφού έχει ήδη χαλάσει θα μας προστατεύσει από μελλοντικές δυστυχίες. Παρατηρώντας τη διεθνή κρίση, προσπαθώντας να δούμε πώς θα επηρεάσει την Ελλάδα, βλέπουμε ότι το όφελος του να έχεις μικρή και σχετικά απομονωμένη οικονομία είναι ότι δεν διατρέχεις τους ίδιους κινδύνους με τις μεγάλες, αλλά επειδή η οικονομία μας είναι μικρή και ρηχή, κινδυνεύει δυσανάλογα πολύ όταν φτάσουν εδώ τα απόνερα της κρίσης και καθυστερεί να επανέλθει.

Αλλά ίσως το πιο εντυπωσιακό μάθημα που μπορεί κανείς να αποκομίσει από την κρίση στις αγορές είναι το πόσο η ανάλυσή της μπορεί να εφαρμοστεί στην ελληνική πολιτική σκηνή. Αν η κυβέρνηση και τα άλλα κόμματα ήταν εταιρείες, πώς θα αντιδρούσαν αν αντιμετώπιζαν τη θύελλα που χτύπησε τους χρηματοπιστωτικούς κολοσσούς; Εδώ δανείζομαι από ένα μπλογκ του καθηγητή Στίβεν Μ. Ντάβιντοφ, ο οποίος υπογράφει ώς Deal Professor στο nytimes.com.

Μάθημα 1: Οι εντυπώσεις είναι το παν. Μια εταιρεία μπορεί να έχει αρκετά κεφάλαια για να αντέξει αλλά αν άλλοι πιστεύουν ότι δεν τα έχει, η εταιρεία θα καταρρεύσει. Μια κυβέρνηση, όταν δώσει την εντύπωση ότι δεν ελέγχει την κατάσταση και δεν έχει πνοή, πέφτει στις δημοσκοπήσεις και γίνεται αντικείμενο χλεύης. Στην πολιτική, όμως, όλα είναι σχετικά: αν η αντιπολίτευση έχει το ίδιο χάλι, η κυβέρνηση δεν πέφτει όσο χαμηλά θα περιμέναμε. Αυτό είναι καλό για την κυβέρνηση, όχι για τη χώρα.

Μάθημα 2: Η αβεβαιότητα είναι θάνατος. Οταν μια εταιρεία χάσει την εμπιστοσύνη των άλλων, εγκαταλείπεται στην τύχη της. Χωρίς κεφάλαια, χωρίς πελάτες, πεθαίνει σχεδόν άμεσα. Τα κόμματα, όμως, μπορούν να περιφέρουν το άταφο πτώμα τους στην πολιτική σκηνή για δεκαετίες, χάρη στις ψήφους της συνήθειας και της αδιαφορίας.

Μάθημα 3: Να ξέρεις πότε να αποσυρθείς από το παιχνίδι. Πρέπει να είσαι ένα βήμα μπροστά από τις εξελίξεις, και ας σημαίνει συμβιβασμό ή παραίτηση. Τα κόμματα πρέπει να σχεδιάζουν πώς θα χειριστούν την κρίση ώστε να αποφύγουν το αδιέξοδο. Τα δικά μας συνήθως κάνουν πως δεν βλέπουν και δεν καταλαβαίνουν το πρόβλημα, για να μην κάνουν τίποτα.

Μάθημα 4: Οταν χρειάζεσαι στήριξη δεν μπορείς να τη ζητήσεις. Οταν εταιρείες αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν κεφάλαια από (π.χ.) ταμεία αλληλοβοήθειας, αυτό είναι αρκετό να προκαλέσει πανικό. Ο πρωθυπουργός πρέπει να προλαβαίνει τις αιτιάσεις του κόσμου και των άλλων κομμάτων, παίρνοντας μέτρα όπως αυτό του ανασχηματισμού προτού φανεί ότι σύρεται πίσω από τα γεγονότα.

Μάθημα 5: Η πτώχευση δεν είναι το τέλος του κόσμου. (Ούτε η παραίτηση ή η αποπομπή από την κυβέρνηση). Εταιρείες μπορούν να σώσουν υγιή τμήματα, ενώ πολιτικοί μπορούν να επανέλθουν. Οπως είπαμε, όλα στην πολιτική είναι σχετικά. Οταν τα πράγματα χειροτερέψουν μπορείς να επιστρέψεις, πιο έμπειρος και απενοχοποιημένος από τις κατηγορίες για απληστία και ανικανότητα.

Μάθημα 6: Η ταραχή οδηγεί στην αναγέννηση. Πόλεμος πατήρ πάντων. Ηράκλειτος.