Του Geoffrey Wheatcroft / The Guardian

Ποιες είναι άραγε οι πιο σημαντικές αλλαγές που έλαβαν χώρα τα τελευταία 50 - 60 χρόνια; Αναμφισβήτητα, η ειρήνη που επικρατεί στη Γηραιά Ηπειρο από το 1945 (με την εξαίρεση των Βαλκανίων) θα εξέπληττε τους άτυχους προγόνους μας, που έζησαν στη σκιά δύο παγκόσμιων πολέμων. Εξίσου μεγάλη έκπληξη θα προκαλούσε στους φωτισμένους ανθρώπους εκείνης της εποχής και η σημερινή επιστροφή της θρησκείας στον δημόσιο βίο, τόσο με τη μορφή του πολιτικού Ισλάμ όσο και με εκείνη του αμερικανικού Ευαγγελισμού.

Για εμάς τους Ευρωπαίους όμως, η πλέον σημαντική εξέλιξη ήταν η παρακμή και η πτώση του σοσιαλισμού. Το γεγονός αυτό συχνά υποκρύπτεται ή αγνοείται. Λέγεται ότι η πολιτική ιστορία της προηγούμενης γενιάς σημαδεύτηκε από την πολιτική ήττα και την πολιτιστική νίκη της Αριστεράς. Αυτή η μεγάλη αλήθεια αποτυπώθηκε στις τελευταίες εκλογές της Γερμανίας, στην έκδοση περιοδικών όπως το New Left Review και στις απόψεις της κοινής γνώμης για κοινωνικά θέματα.

Στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, όμως, η νίκη του σοσιαλισμού, με τη μία ή την άλλη μορφή, φαινόταν αναπόφευκτη. Ο Στάλιν βρισκόταν στο Κρεμλίνο, ο Ατλι στην Ντάουνινγκ Στριτ και τα σοσιαλιστικά κόμματα ευδοκιμούσαν σε ολόκληρη σχεδόν τη Δυτική Ευρώπη. Εκτοτε, αυτό που παρατηρούμε είναι μια τεκτονική κίνηση της Γηραιάς Ηπείρου προς τα δεξιά. Οσοι την αρνούνται, εθελοτυφλούν. Λέμε για παράδειγμα ότι η Βρετανία παραμένει μια σοσιαλδημοκρατική κοινωνία. Αν είναι αλήθεια αυτό, τότε πώς εξηγείται ότι τα 21 από τα τελευταία 31 χρόνια την κυβερνούν η Μάργκαρετ Θάτσερ και ο Τόνι Μπλερ; Αν αυτοί οι δύο πολιτικοί ηγέτες είναι σοσιαλδημοκράτες, τότε εγώ είμαι μαοϊστής. Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού στη Σοβιετική Ενωση, ακολούθησε και η πτώση της ιταλικής Αριστεράς. Οι Γάλλοι σοσιαλιστές αργοπεθαίνουν και οι Γερμανοί ομοϊδεάτες τους ήταν οι μεγάλοι χαμένοι των τελευταίων εκλογών. Στη Βρετανία, είναι αλήθεια ότι ο Ντέιβιντ Κάμερον δεν έχει ακόμη κυριαρχήσει ιδεολογικά, λόγω των παλινωδιών του. Αυτό όμως είναι θέμα χρόνου.

Εξάλλου, οι Νέοι Εργατικοί αποδέχθηκαν πλήρως τη θατσερική προσέγγιση περί κοινωνικής διαστρωμάτωσης και, ύστερα από 13 χρόνια στην κυβέρνηση, αφήνουν πίσω τους μια κοινωνία πολύ πιο άνιση από εκείνη που παρέλαβαν. Στη διάρκεια της θητείας τους, αποθέωσαν τον πλούτο και το χρηματιστικό κεφάλαιο, εφάρμοσαν σειρά από καταπιεστικούς νόμους και έπληξαν την Ευρωπαϊκή Ενωση περισσότερο από τη Θάτσερ. Επίσης, επέτρεψαν στον Ρούπερτ Μέρντοχ να καθορίσει την εξωτερική πολιτική της χώρας και οδήγησαν τη Βρετανία σε δύο παράνομους, ανήθικους και αχρείαστους πολέμους, στο πλευρό του πιο αντιδραστικού προέδρου στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ. Καταλαβαίνει κανείς γιατί οι Τόρηδες δεν έχουν πια χώρο να αναπνεύσουν. Η πορεία των πραγμάτων έχει γίνει αντιληπτή από ορισμένους. Με την αυγή του 21ου αιώνα, η επιθεώρηση New Left Review (Επιθεώρηση της Νέας Αριστεράς) γιόρτασε τα 40 χρόνια της. Σε άρθρο του τότε, ο Πέρι Αντερσον είχε γράψει ότι «το σημείο εκκίνησης για κάθε ρεαλιστή αριστερό σήμερα είναι η ξεκάθαρη αποδοχή της ήττας. Το κεφάλαιο αντιμετώπισε αποτελεσματικά όλες τις απειλές για την κυριαρχία του, αφού οι βάσεις της ισχύος του –κυρίως η πίεση των ανταγωνισμών– είχαν τύχει συστηματικής υποβάθμισης στην ανάλυση του σοσιαλιστικού κινήματος». Σήμερα, η New Left Review γιορτάζει τα 50 χρόνια της με ένα εξίσου απαισιόδοξο κύριο άρθρο. Σύμφωνα με τη Σούζαν Γουότκινς, όσα είχε γράψει πριν από δέκα χρόνια ο Αντερσον ισχύουν στο ακέραιο και αυτό παρά το ξέσπασμα της σοβαρότερης οικονομικής κρίσης των τελευταίων 80 χρόνων. Η κατάρρευση της Wall Street, το 1929, είχε στρέψει μια ολόκληρη γενιά προς την Αριστερά. Το εντυπωσιακό είναι ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη και τώρα, ενώ η κρίση προκάλεσε ελάχιστη ζημιά στην υφιστάμενη τάξη πραγμάτων. Ενα πράγμα που συχνά διαφεύγει την προσοχή μας είναι η διάκριση μεταξύ φιλελεύθερου και αριστερού. Πράγματι, οι κοινωνίες μας έχουν γίνει πιο φιλελεύθερες. Για παράδειγμα, πρόσφατη έρευνα κατέδειξε ότι το ποσοστό των Βρετανών που θεωρούν ανήθικες τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις μειώθηκε στο 36% σήμερα από 62% που ήταν το 1983. Την ίδια στιγμή όμως, μειώθηκε και το ποσοστό όσων υποστηρίζουν την αναδιανομή του πλούτου, από 51% το 1994, σε 38% σήμερα. Για πρώτη φορά, ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων των Εργατικών, μόνο μια μειοψηφία υποστηρίζει πολιτικές αναδιανομής. Ανάλογη είναι η εικόνα και στην Ευρώπη, όπου οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) υπέστησαν πανωλεθρία στη Γερμανία. Οι Φιλελεύθεροι (FPD) αντιθέτως αύξησαν τα ποσοστά τους και τους αντικατέστησε το SPD στην κυβερνητική συμμαχία με την Αγκελα Μέρκελ. Το FPD είναι ένα τυπικό φιλελεύθερο κόμμα, το οποίο τάσσεται υπέρ της μικρής φορολογίας και του περιορισμού του κράτους. Υπό αυτήν την έννοια πρόκειται για νίκη της Δεξιάς. Από την άλλη πλευρά, ο ηγέτης του και ήδη υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, Γκίντο Βεστερβέλε, είναι ο πρώτος ανοικτά ομοφυλόφιλος πρόεδρος μεγάλου ευρωπαϊκού κόμματος. Η διάκριση μεταξύ φιλελεύθερου και αριστερού δεν θα μπορούσε να απεικονιστεί καλύτερα απ’ ό, τι στη Γερμανία δηλαδή.

Με άλλα λόγια, η Αριστερά έδωσε τόσο μεγάλη σημασία στο σεβασμό της διαφορετικότητας, που ξέχασε το θέμα της ισότητας. Πλέον κανείς δεν ελπίζει ότι θα επιστρέψουμε στις ημέρες του ’45, όταν οι Εργατικοί εκλέγονταν στην εξουσία δεσμευόμενοι να οδηγήσουν τη χώρα «στη σοσιαλιστική χιλιετία».