Tης Pιτσας Mασουρα

Αν διατρέξουμε βιαστικά τη μισή χιλιετία που κύλησε από τον Ομηρο ώς τον Μέγα Αλέξανδρο, δεν θα βρούμε πουθενά αλλού στην παγκόσμια ιστορία μια τόσο συνεπή απόρριψη της γυναίκας όσο από τους πατέρες του πολιτισμού μας. «Δεν υπάρχει στη γη πιο απαίσιο, πιο ξεδιάντροπο πλάσμα από τη γυναίκα», λέει ο Ομηρος στην Οδύσσεια. Και ο κυνικός Διογένης, βλέποντας μια γυναίκα κρεμασμένη σε μια ελιά, αναφωνεί περιχαρής: «Mακάρι να είχαν όλα τα δένδρα τέτοιους καρπούς».

Ο Ησίοδος λέει ότι τα κυριότερα δώρα που έκανε η Αφροδίτη στη γυναίκα είναι η φλυαρία, το μοχθηρό της γέλιο και οι πονηριές της. «Ποτέ μην αφήσεις να σε ξεμυαλίσει η γυναίκα η κουνοκώλα, ούτε οι κολακείες της, που μ’ αυτές να σε τυλίξει θέλει»!

Κατά τον Ησίοδο, με αφορμή την Πανδώρα, η γυναίκα είναι συμφορά, μια ωραία συμφορά, μια καλοστημένη παγίδα που μέσα της πέφτουν οι άνθρωποι. Ακόμη και ο Ιπποκράτης λέει ότι η γυναίκα χρειάζεται σωφρονιστή, γιατί από τη φύση της έχει μέσα την αχαλινωσία, που αν δεν ξεριζώνεται κάθε μέρα σαν τα δένδρα, θα φουντώσει σαν αγριοβότανο. Στο βιβλίο της «Περικλής», η Μαρί Ντελκούρ (Παρίσι, 1939) σημειώνει: Κανένας δεν θα κατηγορούσε τον Περικλή αν είχε ερωτικές σχέσεις με αγόρια ή μεταχειριζόταν ωμά τη γυναίκα του. Αλλά ο κόσμος το θεώρησε σκάνδαλο ότι αντιμετώπιζε την Ασπασία ως ανθρώπινο πλάσμα, την είχε στα δικά του δώματα αντί να την κλείνει στον γυναικωνίτη και σαν να μην έφταναν όλα αυτά περίμενε από τους φίλους του που τον επισκέπτονταν να φέρνουν μαζί τους και τις γυναίκες τους. («Η Πατριαρχία», του Ernest Borneman – Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης)

Το να ανατρέχεις στα σκονισμένα ράφια της Ιστορίας προϋποθέτει θάρρος. Η αναζήτηση απαντήσεων γύρω από τη συμπεριφορά και τη νοοτροπία της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα, απαιτεί αφενός εξειδικευμένη γνώση, αφετέρου το ταλέντο να κατανοείς τις αποστάσεις του χρόνου. Μας λείπουν και τα δύο, δεδομένου ότι ο σύγχρονος άνθρωπος κινείται μέσα σ’ έναν πεπερασμένο ιστορικό χρόνο που δεν του δίνει τη δυνατότητα ψύχραιμης αναδρομής στο παρελθόν. Ολα τα κρίνει με τα σημερινά δεδομένα. Κάτι που τότε θεωρείτο συνήθης τρόπος ζωής, σήμερα στα μάτια του πολίτη της δυτικής κοινωνίας αποτελεί ντροπή, όνειδος, εγκληματική συμπεριφορά. Λογικό, από τη στιγμή που η γυναίκα αποδεδειγμένα κατακτά το ένα μετά το άλλο τα ανδρικά οχυρά, καταρρίπτοντας τον καλοδουλεμένο μύθο του ισχυρού ανδρικού προτύπου.

Και που βεβαίως χάνει ένα κομμάτι της κλασικής θηλυκότητάς της, αλλά που ταυτοχρόνως παλεύει με νύχια και με δόντια για την ανέλιξή της, ακόμη κι όταν συνειδητοποιεί τι σημαίνει γι’ αυτήν η «φενακική» ιδέα της πλήρους ισότητας.

Αυτόν τον χειμώνα, με αφορμή την υποψηφιότητα της Χίλαρι Κλίντον, γράφτηκαν εκατοντάδες άρθρα για τον ρόλο και τους στόχους της σημερινής γυναίκας και για το κατά πόσον μπορεί να διεκδικήσει και να κατακτήσει, για παράδειγμα, πολιτικά αξιώματα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ποσοστό των γυναικών που κατέχουν υψηλά πολιτικά αξιώματα, είναι το καλύτερο στην ιστορία της χώρας. Παρ’ όλα αυτά, το ποσοστό των γυναικών βουλευτών στο αμερικανικό Κογκρέσο δεν ξεπερνά το 16%, περίπου ο παγκόσμιος μέσος όρος.

Κι όμως, προ ημερών, παρακολουθώντας σκηνές από την τελετή αποφοίτητης στο Χάρβαρντ, παρατήρησα ότι υπήρχαν πάρα πολλές γυναίκες, όλων των χρωματικών αποχρώσεων κι όλων των φυλών. Τι επιφυλάσσει το μέλλον γι’ αυτές τις φοβερές επιστημόνισσες που φωτογραφίζονται κρατώντας τον παγκόσμιο άτλαντα στα χέρια τους; Είναι ένα σοβαρό ερώτημα αυτό, στο οποίο συνήθως απαντούν με το ανάλογο σεξιστικό ύφος κοινωνιολόγοι, δηλώνοντας, μάλλον ισοπεδωτικά, ότι τελικά η γυναίκα δεν διαθέτει τα «γκατς» για να προχωρήσει ώς την κορυφή. Για παράδειγμα, λένε, δεν γίνεται σπουδαία αρθρογράφος, γιατί φοβάται να καταθέσει ευθέως την άποψή της. Δείτε την «Ουάσιγκτον Ποστ»: βρήκε μόνο δύο γυναίκες αρθρογράφους, ενώ οι άνδρες ξεπερνούν τους 19! Και καταλήγουν ότι η γυναίκα ξεκινάει πολύ δυναμικά, αλλά στη συνέχεια επιλέγει τη μητρότητα και την... κουζίνα. Ευσεβείς πόθοι...

Υπάρχουν πολλοί που θεωρούν ότι η Χίλαρι Κλίντον έχασε γιατί είναι γυναίκα και γιατί επέτρεψε στον εαυτό της να υποστεί τον απόλυτο εξευτελισμό του φύλου της από τον σύζυγό της. Η συγγραφέας Γκλόρια Στέινεμ έγραψε ότι το φύλο παραμένει η πλέον ανασταλτική δύναμη στη ζωή των Αμερικανών, για να τη σιγοντάρει η παλιά υποψήφια για την αντιπροεδρία των ΗΠΑ Τζέραλντιν Φεράρο, προειδοποιώντας ότι ο τρόπος που χειρίστηκαν οι ψηφόφοροι και τα πολιτικά τζάκια τη Χίλαρι στέλνει στη διεθνή κοινότητα σαφή μηνύματα σεξισμού. Προφανώς μια δόση αλήθειας υπάρχει στις διαπιστώσεις των δύο γυναικών, αλλά η προώθηση της γυναικείας προσωπικότητας μέσα από τα αμερικανικά ΜΜΕ δεν είναι ό,τι καλύτερο. Οταν το μέσο κοινό βομβαρδίζεται με τηλεοπτικές σειρές, όπως οι Desperate Wives και το Sex and the City (αναφέρομαι σε δύο πολύ γνωστές σειρές, γιατί υπάρχουν πολλές άλλες χαμηλότερου βαρομετρικού) και όντας μιμητικό ον, είναι φυσικό να ταυτίζεται με τέτοιου είδους εικόνες και συμπεριφορές, παραμερίζοντας τη ζέση και την ορμή που κάνει τη γυναίκα να θέλει να διακριθεί, όχι χρησιμοποιώντας το φύλο της, αλλά το μυαλό της. (Οι άνδρες θα ’χουν φρικάρει, φαντάζομαι).

Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η γυναίκα των δυτικών κοινωνιών έχει κόψει το νήμα πολλών μαραθωνίων. Ξεπέρασε την εκ γενετής υπόδειξη ότι οφείλει να προσαρμόζεται στην ανδροκρατούμενη κοινωνία και προχωράει, αφήνοντας πίσω της απορημένους τους μεγάλους φιλοσόφους. Κανείς πια δεν την απορρίπτει φανερά. Η χειραφέτησή της μέσα από την πάλη για ίσα πολιτικά και επαγγελματικά δικαιώματα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα. Αλλά οι ανάγκες του 21ου αιώνα είναι διαφορετικές. Εμπεριέχουν την τεχνολογική επανάσταση του Διαδικτύου, αλλά και την έγερση των μεγαλύτερων ερωτημάτων γύρω από τον ρόλο των φύλων. Η αντίληψη, βαθιά πατριαρχική, ότι η γυναίκα είναι ο αγρός και ο άνδρας το αλέτρι μάλλον φθίνει, αλλά δεν αντικαθίσταται από κάποια άλλη. Η γυναίκα διεισδύει στην πολιτική, αλλά δεν σημαίνει ότι η πολιτική αλλάζει, αντίθετα παραμένει υπόθεση αυστηρά ανδρική. Οι κυβερνήσεις θεσπίζουν νόμους και επαίρονται για τις ποσοστώσεις υπέρ των γυναικών, αλλά οι ποσοστώσεις αποκτούν τη μορφή δουλείας για τα κόμματα. Επόμενως, πόση βαρύτητα έχουν όλα αυτά στον αιώνα μας, όταν η γυναίκα πασχίζει να διαμορφώσει το κοινωνικό προφιλ της, αγγίζει με σχεδόν παιδικό φόβο την περιοχή της κοιλιάς της και κοιτάζει τον άνδρα χωρίς το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης; Ιδού το ερώτημα του 21ου αιώνα για την πορεία της χειραφετημένης πια γυναίκας.