Γραφει ο Aντωνης Kαρκαγιαννης

Το συνταξιοδοτικό απασχόλησε πολλές φορές τη στήλη από την εποχή ακόμα του Τάσου Γιαννίτση και της μεταρρύθμισης που τότε είχε προτείνει και γνώρισε τόσο άδοξο τέλος. Προδόθηκε από το τότε κυβερνών κόμμα, το ΠΑΣΟΚ, και την τότε κυβέρνηση, μέλος της οποίας ήταν και ο Τάσος Γιαννίτσης. Να καταθέσω τη γνώμη μου και να σημειώσω ότι από τότε άρχισε και η κάθετη πτώση του ΠΑΣΟΚ και της κυβέρνησης Σημίτη που κατέληξε στην εκλογική ήττα του 2004. Ο λαός, ανεξαρτήτως αν συμφωνούσε ή διαφωνούσε με τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του Γιαννίτση, κατάλαβε ότι το ΠΑΣΟΚ λόγω των εσωτερικών αντιφάσεων που αντανακλούν τις αντιφάσεις της κοινωνίας, δεν είναι σε θέση να κυβερνήσει τη χώρα. Και το καταψήφισε. Για τον ίδιο λόγο πιστεύω ότι το καταψήφισε και το 2007.

Το συνταξιοδοτικό θεωρείται και είναι ένα κατ’ εξοχήν ειδικό, θα έλεγα επιστημονικό ή τεχνοκρατικό, θέμα. Γι’ αυτό κάθε τόσο, με διαφορετικές κυβερνήσεις, καλούνται «σοφοί» επιστήμονες ή τεχνοκράτες και συγκροτούνται «επιτροπές σοφών» για να το μελετήσουν, να διαπιστώσουν τα ασθενή σημεία και τις αιτίες τους και να προτείνουν λύσεις. Ενώ, όμως, είναι θέμα επιστημονικό ή έστω τεχνοκρατικό, οι λύσεις που προτείνονται δύσκολα γίνονται αποδεκτές ως επιστημονικά ή τεχνοκρατικά αναγκαίες. Αποβαίνουν σε βάρος ορισμένων τάξεων, θίγουν τα συμφέροντά τους, είναι καθαρά ταξικές και προκαλούν βίαιες αντιδράσεις. Αυτή είναι η μεγάλη δυσκολία που κάνει το συνταξιοδοτικό μείζον πολιτικό ζήτημα.

Δεν είμαστε, βέβαια, ειδικοί ούτε επιστήμονες ούτε τεχνοκράτες. Διεκδικούμε, όμως, το δικαίωμα να καταλαβαίνουμε μερικά απλά και σχεδόν αυτονόητα πράγματα. Τα εξής:

Πρώτον, ότι βασική αιτία του αδιεξόδου και της χρεοκοπίας του σημερινού συνταξιοδοτικού συστήματος είναι η δημογραφική εξέλιξη στη χώρα μας και στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Κάθε χρόνο συνεχώς και λιγότεροι νέοι εργαζόμενοι, με υποχρέωση να καταβάλουν εισφορές, μπαίνουν στην αγορά εργασίας, σε σύγκριση με αυτούς που αποχωρούν, με δικαίωμα να εισπράττουν τη σύνταξή τους. Αν συνεχισθεί αυτή η εξέλιξη, και φαίνεται ότι θα συνεχισθεί αν τώρα δεν πάρουμε δραστικά μέτρα, πολύ σύντομα θα φτάσουμε στην εξίσωση της καταστροφής και της χρεοκοπίας, όπου 1=1, θα έχουμε τόσους εργαζόμενους όσους και συνταξιούχους, ή αλλιώς κάθε εργαζόμενος θα δουλεύει για να συντηρεί έναν συνταξιούχο.

Η σχέση αυτή επιδεινώνεται σημαντικά από τη ραγδαία αύξηση των δαπανών υγείας και περίθαλψης και από τις μεγάλες δαπάνες ή σπατάλες λειτουργίας των ασφαλιστικών ταμείων.

Δεν φαίνεται να υπάρχουν πολλές λύσεις για την επίλυση του προβλήματος αυτού. Είναι η επιμήκυνση του χρόνου εργασίας και η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που καταβάλλουν εισφορές και η μείωση του αριθμού των συνταξιούχων, ενδεχομένως με ταυτόχρονη μείωση των συντάξεων ή ορισμένου ύψους συντάξεων και δραστική μείωση των δαπανών περίθαλψης. Επίσης, η αναδιοργάνωση των ασφαλιστικών ταμείων και ο εκσυγχρονισμός τους ώστε να μειωθούν οι δαπάνες λειτουργίας. Οι κυβερνήσεις αποφεύγουν να μιλήσουν ανοικτά και υπεύθυνα για τα καυτά αυτά σημεία και να πάρουν αποφάσεις οριστικές από τον φόβο του πολιτικού κόστους. Ωστόσο δεν φαίνεται ότι υπάρχει άλλη μακρόπνοη λύση εκτός από την επιμήκυνση του χρόνου συνταξιοδότησης και ενδεχομένως τη μείωση ορισμένου ύψους συντάξεων.

Τα συνδικάτα και η Αριστερά προτείνουν μιαν άλλη λύση: Τη διατήρηση της σημερινής κατάστασης ως προς τα όρια συνταξιοδότησης και τη μεγάλη ποικιλία κριτηρίων συνταξιοδότησης. Αλλά και δραστική ενίσχυση των εσόδων με αύξηση της εργοδοτικής εισφοράς και της κρατικής επιχορήγησης, ώστε το ασφαλιστικό μας σύστημα να έχει περισσότερο αναδιανεμητικό χαρακτήρα και λιγότερο ανταποδοτικό. Απλές λύσεις, που όμως εύκολα τις διακηρύσσεις από την πολιτική γωνία στην οποία έχεις οχυρωθεί (και απομονωθεί), αλλά πολύ δύσκολα τις πράττεις.

Η Αριστερά θα πρέπει κάποτε να λάβει υπόψη της τη σύγχρονη πραγματικότητα και να κάνει κρίσιμες επιλογές. Ζούμε σε έναν λογικό παράδοξο: Οι συνολικές αποδοχές των εργαζομένων βρίσκονται στην προτελευταία θέση ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. των «16». Ταυτόχρονα, το κόστος εργασίας με όριο παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας είναι από τα υψηλότερα. Ζώντας μέσα σε αυτό το λογικό παράξοξο, η δραστική αύξηση του κόστους εργασίας, είτε με την αύξηση της εργοδοτικής εισφοράς είτε με την αύξηση της κρατικής επιχορήγησης σε βάρος του προϋπολογισμού, οδηγεί σε χρεοκοπία, όχι μόνο το ασφαλιστικό αλλά το σύνολο της χώρας.

Συχνά προβάλλεται το ερώτημα αν υπάρχουν ενδιάμεσες ή ηπιότερες λύσεις. Φαίνεται ότι υπάρχουν και τις συμπεριέλαβε στις προτάσεις του και ο Τάσος Γιαννίτσης. Σιωπηρά τις υιοθετεί και η σημερινή κυβέρνηση, παρόλο ότι εξακολουθεί να πιστεύει, σχεδόν για όλα τα ανοιχτά ζητήματα, ότι αυτή θα ανακαλύψει τον τροχό! Φαίνεται όμως ότι οι ενδιάμεσες και ηπιότερες λύσεις μπορούν να αναστείλουν τη χρεοκοπία για μερικά χρόνια, δεν μπορούν όμως να την αποτρέψουν.

Το σημερινό Ασφαλιστικό σύστημα εγκολπώνει πολλές ανισότητες, αδικίες, παραλογισμούς και προνόμια τα οποία εξασφάλισαν για τον εαυτό τους ισχυρές και οργανωμένες επαγγελματικές ομάδες, εκβιάζοντας αδύναμες κυβερνήσεις. Θα αναφερθώ πρώτα στα ασφαλιστικά ταμεία των δημοσιογράφων τα οποία οφείλουν την ευρωστία τους στο «αγγελιόσημο», ένα είδος «φόρου υπέρ τρίτων», σε βάρος ολόκληρης της κοινωνίας. Αυτός ο ειδικός «φόρος» εξασφαλίζει καλές συντάξεις και προνομιακή και σπάταλη περίθαλψη. Τέτοιοι «φόροι υπέρ τρίτων» ενισχύουν πολλά Ταμεία, συγκεκαλυμμένα ή απροκάλυπτα. Πρόκειται ουσιαστικά για ταξικές αδικίες και ταξικά προνόμια. Τα συνδικάτα και η Αριστερά κλείνουν τα μάτια και θεωρούν τις αδικίες και τα προνόμια ως απαραβίαστα κεκτημένα δικαιώματα!

Είναι μετά το μεγάλο ποσοστό των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων με ειδικούς όρους συνταξιοδότησης και το επίσης μεγάλο ποσοστό των αναπηρικών συντάξεων. Και τα δύο αυτά ποσοστά είναι νομίζω από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αυτοί οι παραλογισμοί, συχνότατα προϊόντα συναλλαγής, εκβιασμών και διαφθοράς, θεωρούνται από τα συνδικάτα και την Αριστερά... απαραβίαστα κεκτημένα δικαιώματα.

Απαιτείται μια ριζική αλλαγή στάσης του πολιτικού κόσμου και της κοινωνίας για να καταλήξουμε σε μια λύση του ασφαλιστικού. Για να μη μου προσάψουν ότι παραγνωρίζω και παραλείπω τις ληστρικές επιδρομές, παλαιότερες και νεότερες, του κράτους, των κομμάτων και των «λαμογιών» σε βάρος των ασφαλιστικών ταμείων, ασφαλώς και πρέπει να επιστρέψουν τα ληστευθέντα, αλλά και αυτό δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Απαιτείται ειλικρίνεια, αποφασιστικότητα και θάρρος (αρετές μάλλον σπάνιες στον πολιτικό και συνδικαλιστικό χώρο για να προχωρήσουμε σε λύσεις ριζικές και μακρόπνοες. Δεν κινδυνεύουν μόνο τα ασφαλιστικά δικαιώματα του μέλλοντος. Κινδυνεύει η ίδια η χώρα…