Του Αποστολου Σταυρου*

Το φαινόμενο των αθρόων προφυλακίσεων στη χώρα μας έχει προσλάβει ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις και αποτελεί θλιβερή νομική και κοινωνική πραγματικότητα, που προσβάλλει το νομικό μας πολιτισμό, αλλά και εκθέτει διεθνώς το κράτος μας στο σύνολό του.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης το 1/4 τουλάχιστον των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές (3.046 έναντι 11.645 συνολικά κρατουμένων, δηλαδή ποσοστό 26% ) είναι προφυλακισμένοι, δηλαδή υπόδικοι που δεν έχουν καταδικαστεί με δικαστική απόφαση για πράξεις που τέλεσαν, αλλά κρατούνται για πράξεις που πιθανολογείται ότι ενδεχομένως έχουν τελέσει.

Εξάλλου, σύμφωνα με έρευνα της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων ποσοστό 22,14% των απολογούμενων για κακουργήματα κατηγορουμένων, κρίνονται προφυλακιστέοι και εγκλείονται στις φυλακές.

Παράλληλα σύμφωνα με τα στοιχεία του Συμβουλίου της Ευρώπης, ο χρόνος παραμονής των προσωρινά κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές είναι ο μεγαλύτερος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αφού ο μέσος όρος διάρκειας της προσωρινής κράτησης είναι 365 ημέρες, ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ενωση 167 ημέρες. Επισημαίνεται ότι στη Σουηδία η μέση διάρκεια της προσωρινής κράτησης είναι 55 ημέρες, στο Ηνωμένο Βασίλειο 42, στη Γαλλία 166 και στη Γερμανία 120.

Τα στοιχεία αυτά φέρνουν τη χώρα μας στην τελευταία θέση των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης αναφορικά με την «κακή» εφαρμογή του θεσμού της προσωρινής κράτησης, γεγονός που αποτελεί διεθνές στίγμα για τη λειτουργία της ελληνικής Δικαιοσύνης και του κράτους μας γενικότερα.

Συγχρόνως, τα συγκεκριμένα στοιχεία προδήλως αναδεικνύουν και την αυστηρότητα που επιδεικνύουν στο συγκεκριμένο κεφαλαιώδες ζήτημα οι δικαστικοί λειτουργοί της χώρας μας, ιδιαίτερα μετά τις αποκαλύψεις για την ύπαρξη «παραδικαστικών κυκλωμάτων» και του σχετικού θορύβου που δημιουργήθηκε. Ασφαλώς δε στην επιδεικνυόμενη αυστηρότητα συντελεί και το γεγονός ότι οι δικαστικοί λειτουργεί ελέγχονται πειθαρχικά όταν επιδεικνύουν υπερβολική επιείκεια, ενώ αντίθετα ουδέποτε ελέγχονται όταν επιδεικνύουν υπερβολική αυστηρότητα έναντι των κατηγορουμένων. Πρέπει να γίνει κατανοητό απ’όλους -ιδιαίτερα από τους δικαστικούς λειτουργούς- ότι η προφυλάκιση δεν αποτελεί προκαταβολή ποινής, αλλά εξαιρετικά επώδυνο για τον κατηγορούμενο μέτρο ασφαλείας που κατατείνει στην απρόσκοπτη απονομή της Δικαιοσύνης και όχι σε (προ)τιμωρία των ενδεχομένως ενόχων.

Θα πρέπει ωστόσο, να αναφερθεί ότι ο νόμος (άρθρο 287 του ΚΠΔ) θέτει όντως αυστηρές προϋποθέσεις για την επιβολή προσωρινής κράτησης. Συγκεκριμένα μόνη η κατά νόμο βαρύτητα της πράξης δεν αρκεί, αλλά απαιτούνται σοβαρές (όχι απλώς επαρκείς) ενδείξεις ενοχής του κατηγορουμένου για κακούργημα και συγχρόνως προϋποτίθεται αυτός να μην έχει γνωστή διαμονή στη χώρα ή να έχει κάνει ενέργειες για να διευκολύνει τη φυγή του ή να υπήρξε στο παρελθόν φυγόδικος ή φυγόποινος ή να έχει κριθεί ένοχος για απόδραση ή τέλος να κρίνεται αιτιολογημένα ότι αν αφεθεί ελεύθερος είναι πολύ πιθανόν ότι θα διαπράξει και άλλα εγκλήματα, όπως προκύπτει από ειδικά μνημονευόμενα περιστατικά της προηγούμενης ζωής του ή από τα συγκεκριμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πράξης για την οποία κατηγορείται.

Σημειώνεται ότι με βάση την τελευταία αυτή προϋπόθεση συντελούνται οι περισσότερες προφυλακίσεις, χωρίς πάντοτε να μνημονεύονται στις αποφάσεις των δικαστικών λειτουργών τα ειδικά περιστατικά της προηγούμενης ζωής των κατηγορουμένων που απαιτεί ο νόμος.

Σημειώνεται επίσης ότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση για την επιβολή προσωρινής κράτησης ενδεχομένως παραβιάζει το τεκμήριο αθωότητας του κατηγορουμένου, σύμφωνα και με πρόσφατη σχετική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Εχω την άποψη ότι ο κ. υπουργός Δικαιοσύνης θα πρέπει να προχωρήσει άμεσα σε νομοθετικές ρυθμίσεις για τον περιορισμό του φαινομένου των αθρόων-άδικων όπως αποδεικνύεται σε πολλές περιπτώσεις- προφυλακίσεων, ώστε να παύσει ο διεθνής διασυρμός της χώρας μας στο συγκεκριμένο κεφαλαιώδες ζήτημα, αλλά και να αποσυμφορηθούν οι ελληνικές φυλακές από το πλήθος των κρατουμένων.

*O κ. Απόστολος Σταύρου είναι βουλευτής Ν.Δ. και πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.