Της Pιτσας Mασουρα

Προσπαθώ να κλείσω τ’ αυτιά μου. Να εξαιρεθώ από τις συζητήσεις για τα κοινά, να αποτινάξω από τον σβέρκο εκείνο το αρθρόποδο, τον σκορπιό που ξέρω ότι κατοικεί σε ξερές και πετρώδεις περιοχές, αλλά που τελευταία σκαρφαλώνει πάνω μου, χωρίς να μου εξηγεί τι θέλει από μένα. Είναι σαν να μου υπενθυμίζει τη γενετική του λειτουργία, που το θηλυκό μετά τον ερωτικό εναγκαλισμό του με το αρσενικό, το πνίγει επιτόπου! Θέλω να γίνω αόρατη, λέω. Να διακτινίζομαι χωρίς αναφορές σε λοχαγούς και λοχίες. Να ξεφεύγω από την προσοχή των φρουρών της πόλης. Να βλέπω τον ναρκομανή να χαροπαλεύει στον παράδρομο της Θεμιστοκλέους κι εγώ να απολαμβάνω το σουβλάκι, πάντα όμως αόρατη. Να πηγαίνω στο «Φλοράλ» και να κλείνω τα μάτια στον άθλιο εμποράκο με τα ναρκωτικά, γιατί η τζαζ που ακούω εκείνη τη στιγμή είναι πιο πάνω απ’ τη ζημιά που ο «ανθρωπίσκος» ετοιμάζεται να κάνει σ’ έναν ώς χθες κανονικό άνθρωπο. Να καθίσταμαι μάρτυρας της κάτω από το τραπέζι συναλλαγής του τάδε υπαλλήλου σε νευραλγική ΔΕΚΟ κι εγώ να απολαμβάνω αδιάφορη τη «μαργαρίτα» μου. Α, ναι, της έχω ρίξει και λίγη βότκα μέσα. Να αυτοκωδικοποιηθώ, θέλω, και να ζω χωρίς την ανάγκη του διπλανού.

Αραγε το ’χω αυτό το δικαίωμα; Κι αν βιαστικά υποθέσω ότι στο όνομα της ελεύθερης βούλησης του ατόμου, το ’χω, μήπως να αναρωτηθώ αν δικαιούμαι να το χρησιμοποιήσω, τη στιγμή που μπροστά μου εκατοντάδες μικροί Νέρωνες (φωτ.) κατακαίνε τη χώρα μου; Μια φίλη μου ψιθύρισε ευγενικά: απο-ηθικοποίηση. Ετσι το λένε αυτό που σκέπτεσαι. Εχεις, ας πούμε, δύο ευρώ και χωρίς τυμπανοκρουσίες, στη ζούλα, τα διοχετεύεις σε ελβετικές τράπεζες. Σε νοιάζει για τις κρατικές απώλειες; Οχι. Πάμε παρακάτω. Εχεις κρυμμένα κιούπια με λάδι στο υπόγειο και αίφνης, γίνεσαι σύγχρονος μαυραγορίτης, ο δε ανθρωπάκος που περνάει μπροστά σου και τα θωρεί, είναι για σένα το «τεμάχιο» από το οποίο θα ωφεληθείς. Κι αν είναι γραφτό του να πεθάνει από τη σφαίρα, ας πεθάνει. Είσαι ο ταξιτζής, δηλώνεις αφεντικό των δρόμων και απειλείς με διάφορους τρόπους την πολιτεία (άρα και τους δυνάμει πελάτες σου), επειδή κάποτε κάποιοι σου είπαν ότι επιτελείς δημόσιο έργο, αντικαθιστώντας τις ελλιπείς συγκοινωνίες. Στα κομμάτια, οι αποδείξεις. Είσαι ελεύθερος επαγγελματίας. Τις νύχτες ψάχνεις σατανικούς λογιστές για να κλέψεις την εφορία, το κράτος, να μην αποδώσεις ΦΠΑ κ.λπ. κι αν τύχει και ερωτηθείς από τον αφελή τον φίλο «γιατί τόση φούρια», εσύ να πεις «ε, σιγά, το ληστρικό το κράτος θα υπολογίσω τώρα;». Την επομένη, το καγιέν είναι στην πόρτα σου. Είσαι ο παρανοϊκός καταναλωτής, κλέβεις εργατοώρες από το Δημόσιο και ικανοποιείς την τρέλα σου σε πολυκαταστήματα πολυτελείας. Στο όνομα του απογυμνωμένου από στοιχειώδη ηθική υλιστικού καταναλωτισμού. Στα παλιά σου τα παπούτσια αν σε πληρώνει ο μικρομεσαίος φορολογούμενος. Αυτά και δεκάδες άλλα μικρά παραδείγματα που ζούμε καθημερινά, μου είπαν ότι λέγεται απο-ηθικοποίηση. Η καινούργια μάστιγα της κοινωνίας.

Κοινωνία: λέξη-κλειδί. Μεταξύ των ιδεών της Θάτσερ (φωτ.) ήταν η ανυπαρξία της κοινωνίας. Η κοινωνία δεν υπάρχει, μας είπε. Υπάρχουν μόνον άτομα και οικογένειες. Ηταν η εποχή του άκρατου φιλελευθερισμού. Ο θρίαμβος του αχαλίνωτου, ατομικού και εξατομικευτικού καταναλωτισμού επί της «ηθικής οικονομίας» και της κοινωνικής αλληλεγγύης δεν ήταν βεβαίως προδιαγεγραμμένος. (Ζωή για κατανάλωση, Zygmunt Bauman, εκδ. Πολύτροπον.) Δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια κοινωνία κονιορτοποιημένη με μοναχικά άτομα και ρημαγμένες οικογένειες, αν πρώτα η Θάτσερ δεν είχε καθαρίσει το τοπίο. Δεν θα μπορούσε να οικοδομηθεί, αν δεν είχε καταφέρει να κάνει ανίσχυρες τις αυτοάμυνες, τις ενώσεις εκείνων που χρειάζονταν συλλογική προστασία, αν δεν είχε αφαιρέσει από τους αδύναμους τους περισσότερους πόρους, αν δεν είχε αποδομήσει το προσωπικό των εργοστασίων και των γραφείων, τα άλλοτε φυτώρια αλληλεγγύης μετατρέποντάς τα σε αθροίσματα καχύποπτων ατόμων που ανταγωνίζονταν το ένα το άλλο υπό το σύνθημα «Οποιος πρόλαβε τον Κύριον είδε».

Τότε, οι καμπάνες της καταναλωτικής ευτυχίας ηχούσαν χαρούμενα κι η ευτυχία έμοιαζε με κομήτη σε διατεταγμένη υπηρεσία: σας πλησιάζω σε απόσταση αναπνοής, αλλά δεν σας συνθλίβω γιατί θα πάνε περίπατο τα υπερκέρδη των επιχειρήσεων και η δική σας ευτυχία! Σατανικό, ε; Ο ψυχολόγος Ολιβερ Τζέιμς (φωτ.) -στον αντίποδα της Θάτσερ- λέει ότι η υλιστική χλιδή μας κάνει βαθιά δυστυχισμένους. Δηλαδή, πάει η ευτυχία που μας τάξανε. Κι αν κάτι θέλει να τονίσει ο Τζέιμς είναι ότι η σημερινή οικονομική κρίση αναζητεί ένα μετα-υλιστικό μήνυμα. Το κίνημα του μετα-υλισμού ξεκινάει πρώτα από την ανάληψη των ευθυνών μας για να αγγίξει ζητήματα κοινωνικής αλληλεγγύης, περιβάλλοντος, σύμπραξης και συναντίληψης σε μια σειρά θεμάτων που αφορούν όχι μόνο το πρακτικό σκέλος της ζωής, αλλά και το πνευματικό της σκέλος που σε τελευταία ανάλυση μπορεί να δημιουργήσει το καινούργιο πρότυπο του ενεργού πολίτη.