Tης Μαριας Κατσουνακη

«Η ευκολία σκοτώνει το πάθος», είπε ο Γιάννης Μόραλης στη συνέντευξή του στην «Κ» την περασμένη Κυριακή. «Τώρα οι άνδρες είναι μπλαζέ. Είναι τέτοια η ευκολία στο σεξ, που αισθάνονται ψυχολογική κούραση». Καλλιτέχνης που ύμνησε τη γυναικεία φιγούρα προσθέτοντας στην αφαίρεση ερωτισμό και στη γεωμετρία των γραμμών θηλυκότητα, στα 92 του χρόνια εξακολουθεί να είναι ενεργητικός παρατηρητής. Το βλέμμα του διερμηνεύει τον κόσμο, τον αξιολογεί, τον αποκαλύπτει.

Από άλλες πολιτισμικές καταβολές και διαδρομές, ο 40χρονος Γερμανός σκηνοθέτης θεάτρου Τόμας Οστερμάγιερ μιλάει για «την αποδόμηση του άντρα». «Ο άντρας -λέει- δεν γνωρίζει τον ρόλο του πλέον. Δεν έχει πρότυπο. Δεν ξέρει πώς πρέπει να είναι οι άντρες» («Κ», 1/06/08).

Τυφλά, κορεσμένα αρσενικά, λοιπόν, χωρίς ειρμό, έρμα και βλέμμα; Και αυτό είναι ανεξάρτητο από τη γυναικεία παρουσία, τη στάση και αντίληψη ζωής; Η θηλυκότητα ενσωματώνεται σε ένα απειλητικό θεαθήναι, χάνοντας φρεσκάδα και επιθυμία. Ο παραδοσιακός «κυνηγός» τα έχει δει όλα (έτσι νομίζει τουλάχιστον) και «σκανάρει» αδιάφορα, αμήχανα, αφηρημένα. «Το φλερτ έχει μετατοπιστεί από τα βλέμματα στα sms. Εχει μεταφερθεί στους διαδικτυακούς τόπους, είναι πλέον ψηφιακό», δηλώνει 35χρονη συνάδελφος. «Δεν λείπουν τα βλέμματα. Λείπουν εκείνοι που θα τα αναδείξουν», αντιτείνει 45χρονος φίλος, «κυνηγός» και διανοούμενος. Η συζήτηση θα μπορούσε να είναι πολυσέλιδη, οι απόψεις αντανακλούν τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, αν, δε, περάσει κανείς στην μπλογκόσφαιρα, είναι βέβαιο ότι θα συντάξει διατριβή.

Οι κοινωνιολόγοι έχουν πολλαπλώς αναφερθεί στη ρευστότητα ρόλων, ταυτοτήτων και αρμοδιοτήτων. Η γυναίκα, πολύσημη και πολυπρισματική, διεκδικεί θέσεις, αξιώματα, χαράσσει την οικογενειακή πολιτική, συντονίζει διαφορετικά μέτωπα: προσωπικά, κοινωνικά, επαγγελματικά.

Ποιο είναι το καθεστώς της γυναίκας μέσα στον πολιτισμό; «Εκφράζει τη δυσφορία και ενσαρκώνει την αλήθεια του», σημειώνει ο Πολ Λοράν Ασούν, φιλόσοφος και ψυχαναλυτής, στο βιβλίο του «Ο Φρόυντ και η γυναίκα». Ποιο είναι το καθεστώς του άντρα μέσα στον πολιτισμό; Εδώ, δεν υπάρχει έτοιμη απάντηση. Ας επιστρατεύσουμε, λοιπόν, εμπειρία και περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Το αρσενικό απεκδύεται την παραδοσιακή δράση του καθώς όλα προσφέρονται με την πρώτη ματιά. Αυτό υποστηρίζει ένας μύστης της ζωής και της τέχνης. Ο Γιάννης Μόραλης ανατρέχει σε εποχές που οι άντρες έπρεπε να κάνουν ολόκληρο αγώνα για να κατακτήσουν. «Τα πράγματα έχουν γίνει λίγο χυδαία», λέει και μας βάζει σε σκέψεις. Από τη συνάντηση έλειψαν τα στάδια, οι κώδικες προσέγγισης, το παιχνίδι, το αίνιγμα και η διερεύνησή του. Οι γραπτές (sms) συνδηλώσεις επιθυμιών και αισθήσεων θυμίζουν θεατρικό χωρίς ηθοποιούς, χωρίς σκηνή και θεατές. Εικονικές επαφές, με εικονίδια και ανταλλαγές φωτογραφημάτων. Λεξιλόγιο μηχανικό, σπάνια ευρηματικό, χωρίς διακύβευμα. Τα αισθήματα παραμένουν ανείπωτα, η εγγύτητα είναι πλασματική. Οι φραγμοί καταργούνται αλλά φράζει η επικοινωνία, η επαφή. Τι παράδοξο, αλήθεια. Εκεί που νομίζουμε ότι ξεκλειδώνουμε τον άλλον, στο τέλος, διαπιστώνουμε απλώς την έλλειψή του.

Ο Οστερμάγιερ είναι πιο ανησυχητικός. Πιο κυνικός. Μιλάει για την «αποδόμηση του άντρα». Μπροστά ίσως σε ένα θηλυκό πιο οργανωμένο και με περισσότερες αξιώσεις ή μπροστά στην υπερπροσφορά, που γεννά την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας; Αγχώνεται, αναδιπλώνεται και, εν τέλει, ακυρώνεται. Αλλά και από την άλλη πλευρά, το στέρεο υπόβαθρο δεν είναι παρά μια αυταπάτη. Πόσες γυναίκες βαδίζουν ελεύθερες από τον «εφιάλτη» (έτσι έχει αποφασίσει η αγορά) του χρόνου που περνάει, αποδέχονται τα σημάδια και συμφιλιώνονται με την ηλικία τους; Η θηλυκότητα υπό την αίρεση της βαθμολογίας. Θεμελιώνεται μόνο υπό ειδικές προϋποθέσεις (βλέπε διαστάσεις και τάσεις). Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δεν είναι ανταγωνιστικά. Το μυστήριο, το αθέατο, σε αγρανάπαυση. Ο χώρος ανάμεσα στην αλήθεια και στη μυθοπλασία παραμένει κενός, σε αχρησία. Ολα οφείλουν να δηλώνονται. Να καταναλώνονται.

Εγκλωβισμένοι άνθρωποι, βλέμματα που δεν «σημαίνουν». Ανώνυμα. Τυχαία ή από κεκτημένη ταχύτητα. Χωρίς επιθυμία, που σημαίνει χωρίς ταυτότητα.