Tης Ελισαβετ Kοτζια / ekotzia@yahoo.gr

Η παρουσία του σαραντάχρονου Χρήστου Χρυσόπουλου στην ελληνική πεζογραφία διαθέτει βαρύτητα: Είναι ένας καλλιτέχνης που με άσβεστο πάθος δημιουργεί και ταυτόχρονα προσπαθεί να κατανοήσει τους μηχανισμούς της καλλιτεχνικής πράξης. Είναι ένας άνθρωπος των γραμμάτων που οι αναζητήσεις του τον έχουν οδηγήσει στους πιο προωθημένους σύγχρονους θεωρητικούς προβληματισμούς. Είναι ένας διανοούμενος που η αυθεντική αγωνία του για το πώς θα μπορέσει να συλλάβει το άλεκτο τον προφυλάσσει από τις συνήθεις παγίδες των πνευματικών συρμών. Το 1929 η Αμερικανίδα ποιήτρια Λώρα Ράιντινγκ Τζάκσον (1901-1991) αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει στο Λονδίνο. Tο 1940 αποκήρυξε την ποίηση αφιερώνοντας τα επόμενα τριάντα χρόνια της ζωής της σε ένα ογκώδες φιλοσοφικό δοκίμιο γύρω από την απόρριψη αυτή. Εβδομο πεζογραφικό έργο του Χρήστου Χρυσόπουλου, «Η λονδρέζικη μέρα της Λώρας Τζάκσον» (Καστανιώτης, σελ. 205) αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας που εν μέρει βασίζεται σε αληθινά περιστατικά. Πτώση, νοσοκομειακή περίθαλψη, μερική απώλεια μνήμης, αίσθημα εγκλωβισμού, αποσπασματική αντίληψη της πραγματικότητας, απάθεια, υπνοβατική περιπλάνηση. Μέσα απ’ τις διαδοχικές προσεγγίσεις έξι ασύμμετρων κεφαλαίων και υποκεφαλαίων, μέσα από μια μεγάλη ποικιλία λόγων (εξιστορήσεων, ημερολογιακών καταγραφών, επιστολογραφίας και δοκιμιογραφίας), ο Χρυσόπουλος δημιουργεί την ποιητική εικόνα ενός αφιλόξενου σύμπαντος: όλος ο κόσμος αποτελεί μιαν άγνωστη ήπειρο, κάθε κίνηση συνιστά μια υπέρμετρα δύσκολη εμπειρία, η απουσία σκοπού είναι ολοκληρωτική. Χωρίς αίσθηση χρόνου, το υποκείμενο διαρκώς αυτοακυρώνεται όντας αναγκασμένο να επινοεί την πραγματικότητα κάθε στιγμή. Γιατί η ποιήτρια Λώρα Τζάκσον; Οπως προκύπτει από το προηγούμενό του πεζογράφημα «Φανταστικό μουσείο» (2005), για τον Χρυσόπουλο η φιγούρα του συγγραφέα συνιστά προνομιακή μυθιστορηματική μορφή. Διότι κάθε συζήτηση γύρω από τη συγγραφική περσόνα τού επιτρέπει να αναπτύσσει λογοτεχνικά έναν από τους κεντρικούς του προβληματισμούς: Οτι τα περιστατικά του βίου δεν αποτελούν παρά «αφορμές για να διατυπωθεί μια σκέψη για το τι σημαίνει να ζεις με τις λέξεις, από τις λέξεις ή βρίσκοντας καταφύγιο πίσω από αυτές». Είναι φανερό πως μια προσέγγιση που συστηματικά μεταμορφώνει τον δημιουργό από υποκείμενο της μυθοπλασίας σε αντικείμενό της, στρέφει την πλάτη στις παραδοσιακές αφηγήσεις που επιδιώκουν να πείσουν πως όσα εξιστορούνται θα ήταν δυνατόν να έχουν συμβεί. Τινάζοντας έτσι στον αέρα την παραδοσιακή συνθήκη της αληθοφάνειας, ο Χρυσόπουλος συμμετέχει στα σύγχρονα υβριδικά αφηγηματολογικά εγχειρήματα των ανοιχτών ερμηνειών διαπλέκοντας μυθοπλασία και θεωρητικό λόγο με τρόπο δραστικό. Και η Λώρα Τζάκσον αποτελεί ιδανική μυθιστορηματική ηρωίδα καθώς αμφισβήτησε θεωρητικώς και εμπράκτως την καθιερωμένη πρωτοκαθεδρία της ποίησης απέναντι στον θεωρητικό λόγο και την κριτική. Στο πέμπτο κεφάλαιο ο συγγραφέας σχολιάζει τις ιδέες της Τζάκσον με τη βοήθεια της σκέψης περιώνυμων φιλοσόφων και θεωρητικών. Πώς εντάσσεται το δοκιμιακό αυτό κομμάτι μέσα σε ένα μυθοπλαστικό έργο με επάλληλες υποβλητικές αφηγήσεις για τις περιπλανήσεις της ηρωίδας και του εραστή της ποιητή Ρόμπερτ Γκρέιβς, σε συνδυασμό μάλιστα με το σκανδαλώδες γεγονός της δίδυμης απόπειράς τους να φύγουν απ’ τη ζωή; Πώς καλείται να τις διαβάσει ο αναγνώστης που δεν διαθέτει φιλοσοφική παιδεία - αλλά και αυτός που διαθέτει; Καθείς με το γνωστικό του οπλοστάσιο - χωρίς ωστόσο να χάνει ποτέ από τα μάτια του την εικόνα της ποιήτριας. Διότι όλες οι θεωρητικές αυτές σκέψεις παραπέμπουν στην πνευματική της βάσανο και όχι σε αφηρημένο φιλοσοφικό στοχασμό. Αναγκαστικά καταλήγω στον συγγραφέα Χρήστο Χρυσόπουλο. Δεν τον γνωρίζω προσωπικά. Απολαμβάνοντας ωστόσο τη σταθερή ποιότητα του πεζογραφικού του έργου, παρακολουθώντας τις διεισδυτικότατες δοκιμιογραφικές του παρεμβάσεις και μελετώντας τις επιμελέστατες αρχειακές ηλεκτρονικές του καταγραφές, ως αναγνώστες δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε πως ακολουθεί την τύχη της ηρωίδας του; Πώς από πεζογράφος μεταμορφώνεται κι ο ίδιος σε πρόσωπο ποιητικό; Με τη συστηματική επιδίωξη των καλλιτεχνικών του οραμάτων, με την ήρεμη αδρότητα του ποιητικού του λόγου, με την πλήρη απουσία καλλιτεχνικών εκπτώσεων, με την αποχή του από τεχνάσματα αυτοπροβολής. Ασφαλώς πρόκειται για μια εξιδανικευτική φαντασίωση. Πού όμως να αποδώσουμε την ικανότητά του να την υπαγορεύει; Ενδεχομένως στο τεκμήριο της αυθεντικότητας, στο ότι η καλλιτεχνική και πνευματική του λογοκρισία βρίσκεται εγκατεστημένη μέσα του, ή, όπως το έγραψε η Λώρα Τζάκσον, στο ότι οι άλλοι τον βασανίζουν λιγότερο από όσο τον βασανίζει ο ίδιος του ο εαυτός.