Tου Niκoυ Kωνστανταρα

Μία γεωπολιτική κρίση του μεγέθους του σημερινού πολέμου στον Λίβανο, η οποία προβληματίζει κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο, σχεδόν πάντα οδηγεί σε διχόνοια στην Ελλάδα. Είναι σαν να είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε τα μίση και τα πάθη άλλων σαν να ήταν δικά μας. Εδώ δεν χρειάζεται να αναλύσουμε τις πηγές των διαφορετικών αντιλήψεων στην Ελλάδα – κάτι που πληθώρα αναλυτών έχει ήδη κάνει. Αλλά έχει μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε πώς οι αναγνώστες της «Καθημερινής» –των ελληνικών και αγγλικών εκδόσεων– χωρίζονται πάνω στο θέμα. Λόγω των δύο εκδόσεων και λόγω του Διαδικτύου, η «Καθημερινή» είναι στην προνομιακή θέση να μπορεί να «τρυγήσει» όχι μόνο τους πλούσιους καρπούς των απόψεων των Ελλήνων αναγνωστών εντός Ελλάδος, αλλά και να καταγράψει τις γνώμες των Ελλήνων του εξωτερικού και των ξένων αναγνωστών που ενδιαφέρονται για το πώς οι Ελληνες βλέπουν τα πράγματα.

Στιγμές παρόμοιες με τις σημερινές, οι οποίες προκάλεσαν μεγάλη ταραχή παγκοσμίως και κατ’ επέκτασιν στην Ελλάδα, ήταν ο πόλεμος του ΝΑΤΟ εναντίον της Σερβίας το 1999 και το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου το 2001. Εκεί φάνηκε ότι υπάρχουν πολύ διαφορετικές αντιλήψεις ανάμεσα στους Ελληνες –διανοούμενους, πολιτικούς, δημοσιογράφους και άλλους που βοηθούν στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης– εντός Ελλάδος. Η πλειοψηφία φάνηκε να είναι εξαιρετικά καχύποπτη ως προς τα κίνητρα και τις κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Ο πόλεμος στο Κόσοβο άρχισε όταν η αγγλική έκδοση της «Καθημερινής» ήταν μόλις ενός έτους. Ηταν σαν να πέσαμε πάνω σε μία απρόσμενη καταιγίδα. Ξαφνικά, λόγω της αγγλικής γλώσσας, οι αναλύσεις και τα σχόλια Ελλήνων δημοσιογράφων και διανοουμένων έτυχαν μεγαλύτερης προβολής απ’ οποιαδήποτε άλλη εποχή. Τώρα πια δεν μεταδίδονταν οι γνώμες των Ελλήνων μόνο ως αποσπάσματα σε ανταποκρίσεις ξένων. Και ενώ η «Καθημερινή» ήταν ψύχραιμη και προσεκτική στην κάλυψη και ανάλυση των γεγονότων, οι δημοσιογράφοι της (όπως και το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού) ήταν σαφώς αντίθετοι με τον πόλεμο. Την ίδια ώρα, οι πιο πολλοί δημοσιογράφοι που έγραφαν για την International Herald Tribune, όπως και η πλειοψηφία σε ΗΠΑ, Βρετανία και πολλές άλλες χώρες, πίστευαν στην ανάγκη της επίθεσης στη Γιουγκοσλαβία.

Επειδή η αγγλική έκδοση της «Καθημερινής» εκδίδεται μαζί με την Tribune, οι αναγνώστες έβρισκαν δύο αντίθετες απόψεις μέσα σε ένα πακέτο. Για τους μη Ελληνες και για πολλούς Ελληνες του εξωτερικού ήταν αποκάλυψη να δουν με πόσο πάθος οι Ελλαδίτες απέρριπταν τις δικαιολογίες για τον πόλεμο. Ταυτόχρονα, πολλοί Ελληνες που διάβαζαν τις δύο εφημερίδες μαζί δεν μπορούσαν να ανεχθούν τα επιχειρήματα υπέρ του πολέμου. Οι επιστολές που έφθαναν στην εφημερίδα έδειχναν πόσο ενοχλημένη ήταν η κάθε πλευρά από την αδιανόητη –γι’ αυτήν– στάση της άλλης. Η αγγλική έκδοση της «Καθημερινής» δημοσίευε τις επιστολές και το μόνο που μπορούσε να απαντήσει κανείς ήταν ότι τουλάχιστον οι αναγνώστες των δύο εφημερίδων ήταν στην προνομιακή θέση να γνωρίζουν καλά διαφορετικές γνώμες και επιχειρήματα.

Ο σημερινός πόλεμος στον Λίβανο συσπειρώνει τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων, οι οποίοι πιστεύουν ότι οι θάνατοι και η καταστροφή είναι δυσανάλογα μεγάλοι με την πρόκληση που υπέστη το Ισραήλ. Για πολλούς ξένους αναγνώστες, όμως, η πρόκληση δεν ήταν απλώς η επιδρομή της Χεζμπολάχ στο βόρειο Ισραήλ, αλλά η συνεχής απειλή που αυτή η οργάνωση ενσαρκώνει για το Ισραήλ. Για πολλούς Ελληνες, όπως έχουν αντιληφθεί αρκετοί αρθρογράφοι, είναι αδιανόητο να δίνει κανείς δίκιο στο Ισραήλ. Για πολλούς ξένους, είναι αδιανόητο να μη λογαριάζει κανείς το μέγεθος της απειλής που αντιμετωπίζει το εβραϊκό κράτος, κυρίως τώρα, σε μία εποχή που η ατυχέστατη εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ και οι πολύ επιθετικές δηλώσεις του προέδρου του Ιράν έχουν διαμορφώσει στην περιοχή ατμόσφαιρα εκρηκτική.

Αυτόν τον καιρό αισθάνεται κανείς ότι οι αναγνώστες δεν μπορούν να εκτιμήσουν το γεγονός ότι εκτίθενται σε γνώμες που διαφέρουν από τις δικές τους, αλλά ότι εξοργίζονται με το γεγονός ότι δεν πιστεύουν όλοι σε αυτά που οι ίδιοι υποστηρίζουν. Επειδή σήμερα υπάρχουν άπειρες πηγές ειδήσεων και γνωμών –κυρίως στο Διαδίκτυο– είναι πολύ εύκολο να βρει κανείς κάτι που να ταιριάζει απόλυτα με αυτά που θέλει να διαβάσει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την όλο και μικρότερη ανοχή σε αντίθετες γνώμες. Η επιθετικότητα προελαύνει. Και αυτό κάνει τον ρόλο των εφημερίδων, που παρουσιάζουν με ψυχραιμία τα γεγονότα και μάχονται την πόλωση, πολύτιμο.