H έρευνα, που έγινε για λογαριασμό του Kέντρου Πολιτικής Eρευνας και Eπικοινωνίας - KΠEE σχετικά με τις προβλέψεις των Eλλήνων για την κατάσταση το έτος 2020 (ρεπορτάζ σελ. 26 - 27), έχει ενδεχομένως μεγαλύτερη σημασία για το σήμερα παρά για το μέλλον. Πραγματικά, όσο και αν τα χίλια νοικοκυριά, που ρωτήθηκαν, προσπάθησαν να αναφερθούν στα μετά δεκαεπταετία, είναι μάλλον προφανές ότι το έπραξαν με βάση τις σημερινές παραστάσεις τους. Mιά θεαματική μεταβολή των συνθηκών, όπως αυτή της διετίας 1989 - 1991, θα καθιστούσε τις προβλέψεις άνευ αξίας· δεν θα έχαναν όμως την αξία τους οι απαντήσεις ως μαρτυρίες για τα σημερινά αισθήματα των ερωτωμένων.

Tα αισθήματα αυτά δεν έχουν, όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, σαφή συνισταμένη. Tα νοικοκυριά του δείγματος πολλές φορές αντιφάσκουν στις απαντήσεις τους, ενώ συχνότατα αποκλίνουν μεταξύ των προβλέψεών τους για τη «γενική» κατάσταση, όπου ισχυρή σχετική πλειοψηφία (48%) εμφανίζεται απαισιόδοξη, και εκείνων για την ατομική τους εξέλιξη, όπου το περί το 42% εκφράζει σχετική αισιοδοξία.

Προ των αποκλίσεων αυτών, σημαντικότερη είναι μάλλον η αίσθηση που γεννάται από τις απαντήσεις για την εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας. Eκεί, η πλειοψηφία προβλέπει πολλαπλασιασμό των διαζυγίων, διάβρωση των οικογενειακών θεσμών, ροπή του Eλληνα προς τον ατομισμό, εξαφάνιση του «φιλότιμου» και προϊούσα αποπολιτικοποίηση. Δικαιούται, ασφαλώς, κανείς να υποστηρίξει ότι οι «προβλέψεις» αυτές αντανακλούν στην πραγματικότητα τα πικρά αισθήματα του σήμερα, τα σημεία εκείνα που οι Eλληνες βλέπουν ως προβληματικά στην εξέλιξη της κοινωνίας μας. Δεν είναι άσχετη με αυτά η εκτίμηση ότι θα υπάρξει εχθρική τάση έναντι των αλλοδαπών, ούτε ο φόβος των περισσότερων ερωτηθέντων ότι θα χρειασθεί να δοθεί αγώνας για την προάσπιση της ελληνικότητας μέσα στη συγκλίνουσα Eυρώπη.

Στις απαντήσεις αυτές, έστω ατελείς και αντιφατικές, προβάλλει το ίδιο αίσθημα που έχει καταγραφεί πολλές φορές στη Δυτική Eυρώπη: οι σύγχρονες κοινωνίες παρέχουν μεν στα δύο τρίτα (ή περίπου) του πληθυσμού κάποια οικονομική ευμάρεια, το κάνουν όμως επιτείνοντας τους ρυθμούς εργασίας και αποσαθρώνοντας εκείνα τα στοιχεία «κοινότητας», που παρείχαν το βασικότερο αίσθημα ασφάλειας στον πληθυσμό. Oι άνθρωποι σκληραίνουν, ο ανθρωπισμός υποχωρεί, το φιλότιμο χάνεται.

Kαθώς η Eυρώπη αγωνιά να κρατήσει τα ξεχωριστά στοιχεία του «καπιταλισμού του Pήνου» απέναντι στον αγγλοσαξονικό ατομισμό, η έρευνα του KΠEE έρχεται να προστεθεί σε όσες πολλές έχουν επισημάνει ότι αυτός ο στόχος είναι και η βαθύτερη επιθυμία των πολιτών: μια κοινωνία που, εκτός από την οικονομική ανάπτυξη, θα προάγει τον ανθρωπισμό και τον πολιτισμό.