Του Τακη Kαμπυλη

Η βιβλιοθήκη του Μιχάλη Παπαγιαννάκη είναι από τα πιο ταξιδιάρικα πράγματα που μπορεί κανείς να συναντήσει σε ένα σπίτι (όπως ήταν και η παρουσία του στην πολιτική. Οπως και η σκέψη του).

Υπάρχουν βιβλιοθήκες και βιβλιοθήκες. Του Μιχάλη είναι ζωντανή. Γεμάτη ίχνη, σημειώσεις και χαρτάκια. Βιβλία στα Aγγλικά, στα Iσπανικά, στα Γαλλικά και στα Iταλικά. Και πολλά ελληνικά. Από τότε μέχρι χθες. Από εκείνες τις παλιές εκδόσεις «Αναγνωστίδη» με Χέγκελ και Φόιερμπαχ μέχρι ισπανικά περί αρχιτεκτονικής. Και πολλή ποίηση και πολλή Iστορία. Και βέβαια, τα οικονομικά του. Και τα πολιτικά του.

Αναγεννησιακός άνθρωπος ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης, ουδέποτε έβαλε φρένο στα «γιατί» του. Αλλά και ουδέποτε παρασύρθηκε απ’ ό, τι έλαμπε κάθε φορά στη συγκυρία. Βλέπετε, ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης, που έχασε χθες τη μάχη με τον καρκίνο στα 68 χρόνια του, πίστευε πως οι κανόνες της ζωής είναι θέμα διαπραγμάτευσης, όχι όμως και οι αξίες. Γι’ αυτό, άλλωστε, οι κανόνες είναι πολλοί, αλλά οι αξίες λίγες. Αυτή η σταθερότητά του σε πολύ συγκεκριμένες αξίες τον ξεχώρισε στο δημόσιο βήμα. Ενας κοσμοπολίτης αριστερός που υπερασπιζόταν τη γοητεία των συμβιβασμών εντός μιας σύγχρονης Δημοκρατίας κι ένας ριζοσπάστης ευρωπαϊστής που μέχρι τέλους υποστήριζε σε όλους τους τόνους πως η Ευρώπη ή θα ενοποιηθεί πολιτικά ή δεν θα υπάρξει.

Ο Μιχάλης ήταν ο άνθρωπος των δύσκολων επιλογών. Δεν ήταν και λίγο στην Ελλάδα του «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» να βγεις με παρρησία και να υποστηρίξεις την ταυτότητα του Eυρωπαίου πολίτη. Ούτε ήταν εύκολο, στο κλίμα «τσοβολισμού» των μέσων του ’80, να μιλήσεις για το ασφαλιστικό σύστημα ή (και) για τις ευθύνες των εργαζομένων.

Γυρνούσε την πλάτη του στα πιστοποιητικά αριστεροσύνης που του ζητούσαν ακόμη και οι σύντροφοί του. Αυτός έκοψε πολύ νωρίς τον λώρο με τη ρεβανσιστική Αριστερά και τον λαϊκισμό.

Εκανε πολλούς πολιτικούς εχθρούς, αλλά (και μέσα στην ασθένειά του) βίωσε και τον βαθύ σεβασμό τους και την αναγνώριση στην ιδιαιτερότητα της προσωπικότητάς του. Μάλλον πέτυχε το πιο αξιοζήλευτο: αυτοκαθορίστηκε στον δημόσιο βίο και δεν ετεροκαθορίστηκε από απρόσωπους κομματικούς μηχανισμούς.

Ο Παπαγιαννάκης, επειδή ακριβώς πίστευε βαθιά στις δημοκρατικές διαδικασίες, φρόντιζε πάντα η ρητορική του να διαθέτει ισχυρά επιχειρήματα. Ετσι έδωσε τις μάχες του. Ετσι ξεχώρισε ο λόγος του και απέκτησε ακροατήριο πολύ πιο διευρυμένο από την εκλογική βάση της ανανεωτικής Αριστεράς.

Ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης ήταν από τους πρώτους που αντελήφθη τη βαθιά πολιτική σημασία της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Και από πολύ νωρίς υποστήριξε ότι η οικολογική κρίση δεν ήταν «σύμπτωμα μελαγχολίας των αστών», αλλά ένα πεδίο που γεννάει νέες ανισότητες. Δεν ήταν φυσιολάτρης ηθικιστής, ήταν ένας σύγχρονος Eυρωπαίος πολιτικός.

Κέρδισε πολλά στη ζωή του. Ενα από αυτά, επίκαιρο σήμερα, ήταν η σχέση του με τα ΜΜΕ. Δεν υπήρξε υποτελής τους. Οχι μόνο διότι πίστευε στα πρωτεία του πολιτικού λόγου, αλλά και διότι είχε την ικανότητα να τα διεκδικήσει. Εκανε τους συμβιβασμούς του, αλλά σε επίπεδο έκτασης κειμένου και ουδέποτε σε εκπτώσεις περιεχομένου. Δεν έκανε τις συνηθισμένες δημόσιες σχέσεις. Αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω κι ένας δημοσιογράφος που θα πει ότι του τηλεφώνησε και του ζήτησε κάτι, προσωπικά για τον ίδιο. [Κι αν το έκανε –δεν θα του άρεσε η απολυτότητά μου– θα είχε μάλλον πολύ πιο σύνθετους λόγους. Αυτή ήταν και η γοητεία του: νόμιζες ότι τον είχες στο χαρτί, αλλά (τελικά) δύσκολα τον περιέγραφες.]

Ο Μιχάλης, όπως κάθε άνθρωπος, είχε τις καταιγίδες και τις καλοσύνες στη ζωή του. Εχασε τον γιο του, έτσι χωρίς λόγο, με τη μηχανή ένα βράδυ, έχασε τον αδελφό του. Αλλά είχε τη Λίλη. Αυτήν την υπέροχη σύντροφο, που κατάφερε να διατηρήσει τον ζωτικό της χώρο δίπλα σε μια τόσο ισχυρή προσωπικότητα. Και που –ακόμη και στο τέλος– δεν τον αντιμετώπισε ως άρρωστο, δεν του χαρίστηκε κι αυτό έσωσε και τους δύο.

Πριν από καμιά δεκαριά μέρες στο σπίτι στου Φιλοπάππου, ο «Μπάντι», ένα παιχνιδιάρικο λαμπραντόρ, στριφογύριζε δίπλα στην πολυθρόνα του Μιχάλη. Κι αυτός, εμφανώς κουρασμένος και με τα μορφινούχα τσιρότα για τον πόνο, τον κοίταζε και χαμογελούσε. Μπροστά του, όλες οι καθημερινές εφημερίδες, η τηλεόραση ανοιχτή σε κάτι απίθανα κανάλια (ήταν η διασκέδασή του). Μέσα, η Λίλη έπαιζε με τη δική της αγωνία.

Χαμογέλασε, όχι για το ρήμα, αλλά για το ουσιαστικό.

Από τη ζωή –αυτό το ελάχιστο διάλειμμα συνειδητότητας σύμφωνα με έναν μεγάλο σύγχρονο Βρετανό συγγραφέα– ο Μιχάλης πέρασε πολύ γρήγορα, αλλά και πολύ αποφασιστικά.

Τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη θα τον αποχαιρετίσουν σήμερα φίλοι και γνωστοί στο νεκροταφείο Καλλιθέας (με πολιτική κηδεία). Αντί για στεφάνια η οικογένειά του επιθυμεί να δοθούν δωρεές στην ΑΡΣΗ στην Αυγή στο ΚΕΘΕΑ και στους Γιατρούς χωρίς Σύνορα (οι αντίστοιχοι λογαριασμοί στο mpapa giannakis. gr)

Συλλυπητήρια μυνήματα για τον θάνατό του εξέδωσαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας, ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κ. Γ. Παπανδρέου, η γεν. γραμ. του ΚΚΕ κ. Αλέκα Παπαρήγα, η ηγεσία και πολλά μέλη του ΣΥΡΙΖΑ και το σύνολο του πολιτικού κόσμου της χώρας.