Του Ιωαννη Ν. Γρηγοριαδη*

Η ειρηνική επιστροφή στην Τουρκία τριάντα τεσσάρων μελών του ΡΚΚ την 19η Οκτωβρίου από τα στρατόπεδα του Καντίλ και του Μαχμούρ στο βόρειο Ιράκ συγκέντρωσε τα φώτα της δημοσιότητος, και δικαιολογημένα. Αν και οι επαναπατριζόμενοι είχαν επιλεγεί, ώστε να μην εκκρεμούν εναντίον τους εντάλματα συλλήψεως και καταδικαστικές αποφάσεις, οι φόβοι ότι θα συλλαμβάνονταν στα σύνορα ήταν ισχυροί. Οταν αυτοί διαψεύσθηκαν, η άφιξή τους στο Ντιγιαρμπακίρ και τις άλλες κατοικούμενες από Κούρδους πόλεις της νοτιοανατολικής Τουρκίας μετατράπηκε σε λαϊκό πανηγύρι.

Η συμβολική αυτή κίνηση συνδέεται με την σοβαρότερη προσπάθεια επιλύσεως του κουρδικού ζητήματος εδώ και τουλάχιστον 15 έτη. Ηδη από το καλοκαίρι η κυβέρνηση Ερντογάν έχει εξαγγείλει μια νέα πολιτική για το Κουρδικό, με σκοπό τον τερματισμό της ένοπλης βίας. Αν και οι λεπτομέρειες του «Ανοίγματος προς τους Κούρδους» δεν έχουν οριστικοποιηθεί, φαίνεται ότι συμπεριλαμβάνεται η αναγνώριση εκτεταμένων πολιτιστικών δικαιωμάτων. Ενα από τα προτεινόμενα μέτρα είναι και η μεταβίβαση της αρμοδιότητος καθορισμού των τοπωνυμίων στις κατά τόπους δημοτικές αρχές. Αυτό θα επέτρεπε την επαναφορά των αντικατασταθέντων κουρδικών τοπωνυμίων στην ανατολική και νοτιοανατολική Τουρκία, καθώς το κουρδικό κόμμα DTP ελέγχει μεγάλο αριθμό δήμων. Επίσης, περιλαμβάνεται η εισαγωγή της -κάποτε απαγορευμένης- κουρδικής γλώσσας και φιλολογίας στο πρόγραμμα τουρκικών πανεπιστημίων των μεγάλων πόλεων, αλλά και της νοτιοανατολικής Τουρκίας. Σιγή, ωστόσο, εξακολουθεί να επικρατεί για δύο πολύ σημαντικά ζητήματα, τα οποία θα αποτελέσουν και τον πυρήνα μιας λύσεως. Η χορήγηση γενικής αμνηστίας στα μέλη του ΡΚΚ -συμπεριλαμβανομένου βεβαίως και του εγκλείστου από το 1999 Αμπντουλάχ Οτσαλάν- είναι το πρώτο. Μείζονος σημασίας πρωτοβουλία θα ήταν και η διοικητική αποκέντρωση της χώρας, ώστε να εκχωρηθούν περισσότερες αρμοδιότητες στις κατά τόπους δημοτικές αρχές, οι οποίες στις ανατολικές και νοτιοανατολικές επαρχίες ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από το DTP.

Αξιοσημείωτη είναι και η έμμεση, αλλά σαφής υποστήριξη του στρατού στη νέα κυβερνητική πολιτική. Η, σε ανύποπτο χρόνο, παραδοχή από επίσημα στρατιωτικά χείλη ότι η λύση του κουρδικού προβλήματος δεν μπορεί να είναι στρατιωτική συνοδεύθηκε από την ομολογία της ανάγκης αναγνωρίσεως πολιτιστικών δικαιωμάτων στους Κούρδους. Οι δηλώσεις αυτές ήταν ενδεικτικές των αντιλήψεων της παρούσης ηγεσίας του τουρκικού στρατού, οι οποίες σαφώς αποκλίνουν από τις παραδοσιακές αντιλήψεις του στρατού στο ζήτημα. Οι τελευταίες εκπροσωπούνται πλέον από τα δύο μεγάλα κόμματα της αντιπολιτεύσεως, τα οποία καταδίκασαν με σκληρή γλώσσα τις πρωτοβουλίες της κυβερνήσεως. Και αν μπορούσε κανείς να περιμένει μια τέτοια στάση από το ακροδεξιό Κόμμα Εθνικιστικής Δράσεως (MHP), η αντίδραση του κατά συνθήκην πλέον κεντροαριστερού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) επιβεβαίωσε τον αυτοεγκλεισμό του κόμματος στο περιθώριο της τουρκικής πολιτικής ζωής.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Ερντογάν ανακοίνωσε τη διεξαγωγή περιοδειών σε διάφορες επαρχίες της Τουρκίας με σκοπό να εξηγήσει και να υποστηρίξει τη νέα πολιτική στο Κουρδικό. Δύσκολο ομολογουμένως έργο, καθώς η πρωτοβουλία αυτή συγκρούεται ευθέως με τις εθνικιστικές αντιλήψεις της μεγάλης πλειοψηφίας των ψηφοφόρων του κυβερνώντος κόμματος και συναντά οξείες αντιδράσεις. Αυτό φάνηκε και στην οργίλη αντίδραση μεγάλου μέρους της τουρκικής κοινής γνώμης στην πανηγυρική επιστροφή των μελών του ΡΚΚ. Πρωταγωνιστικό ρόλο στις αντιδράσεις διεκδικούν οι πολυάριθμοι σύλλογοι υποστηρίξεως πεσόντων και αναπήρων του πολέμου εναντίον του ΡΚΚ. Μερικοί έφθασαν στο σημείο να επιστρέψουν τα παράσημα ανδρείας τα οποία κέρδισαν στο πεδίο της μάχης.

Η επιτυχία του «Ανοίγματος προς τους Κούρδους» παραμένει αμφίβολη. Πολλές λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες, ενώ είναι δυνατόν να υπονομευθεί από εξτρεμιστές και των δύο πλευρών. Οι εξελίξεις στο Ιράκ μπορούν επίσης να εκτροχιάσουν τη διαδικασία. Αναμφίβολα όμως αποτελεί θετικό δείγμα γραφής για την κυβέρνηση η οποία δεν διστάζει να επωμισθεί σοβαρό πολιτικό κόστος στην προσπάθειά της να λύσει το πιο κρίσιμο πολιτικό πρόβλημα της Τουρκίας. Ανεξάρτητα από την έκβαση της πρωτοβουλίας οφείλει κανείς να της αναγνωρίσει πολιτική παρρησία.

* Ο κ. Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.