Tου Θανου Oικονομοπουλου

Πολύ εύστοχος ο αφορισμός του μακαρίτη Φρανσουά Μιτεράν: «Στα δημοψηφίσματα ο λαός απαντά σε ερωτήματα που δεν έχουν τεθεί!». Μπροστά στις κάλπες, ο ψηφοφόρος θα καλείται να αποφανθεί, λ. χ. αν λέει «ναι» ή «όχι» στην ένταξη της χώρας του στην Ε. Ε., και αυτός θα επιλέγει τη θέση που εκφράζει η κυβέρνηση (αν είναι κομματικός οπαδός και ψηφοφόρος της) ή της αντιπολίτευσης, αν είναι δικός της ψηφοφόρος – στην καλύτερη περίπτωση θα επιλέγει «γενικά» και με βάση συναισθηματικά ή άλλα στερεότυπα. (Τυχαίο το παράδειγμα, αλλά ούτε να το σκέφτομαι δεν θέλω πού θα είμασταν σήμερα, αν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έκανε δημοψήφισμα για την ένταξή μας ή μη στην ΕΟΚ).

Το ίδιο, με άλλα λόγια, είπε και ο Κώστας Σημίτης (δεν με απασχολούν οι όποιες άλλες ενδεχόμενες ιδιοτελείς σκοπιμότητες υπάρχουν πίσω από την κίνησή του – μένω στο αυτονόητο) στην επιστολή του στον Γιώργο Παπανδρέου, με την αναφορά «... ένα δημοψήφισμα, η έκβαση του οποίου θα εξαρτάται από την πολιτική συγκυρία...». Εχει κανείς την παραμικρή αμφιβολία πως μπροστά από τις κάλπες για το δημοψήφισμα ο κόσμος θα έριχνε «μαύρο όχι», ως... αντίδραση για την ακρίβεια, τις διαψευσμένες ελπίδες του από την κυβέρνηση, την αδιαφάνεια, το σκάνδαλο της Siemens και τα «δωράκια» των πολιτικών; Τι ξέρει το εκλογικό σώμα, αλλά και τι θα μπορούσε να καταλάβει, ακόμη και αν είχε προηγηθεί μεγάλη εκστρατεία ενημέρωσης, για τη Νέα Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με χίλια - δυο εξειδικευμένα ζητήματα που ρυθμίζει, σε μια προσπάθεια να γίνει η ενωμένη Ευρώπη πιο... ενιαία, ευέλικτη και αποτελεσματική, προ των προκλήσεων του παγκοσμιοποιημένου κόσμου;

Η σύγχρονη διακυβέρνηση χωρών, μεγάλων πολιτικών πολυεθνικών οργανισμών, ισχυρών οικονομικών επιχειρήσεων, είναι μια πολύ δύσκολη και απαιτητική διαδικασία, που προϋποθέτει εξειδικευμένες γνώσεις σε χιλιάδες μικρά και μεγάλα προβλήματα με δύσκολα και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Εκ των πραγμάτων, το αίτημα για «δημοκρατικές διαδικασίες» δεν μπορεί να ικανοποιηθεί παρά μόνο μέσω απολύτως εξειδικευμένων εξουσιών, που διαθέτουν όργανα και συμβούλους με απολύτως ειδικές γνώσεις και εμπειρία. Πόσο άποψη μπορεί να έχει μια κοινωνία, ας πούμε, για το αν συμφέρει, από όλες τις πλευρές, ή όχι η εγκατάσταση στη χώρα πυρηνικών σταθμών παραγωγής ενέρεγειας, για να την εμπιστευθείς να αποφασίσει σε ένα δημοψήφισμα, το αποτέλεσμα του οποίου εκ προοιμίου θα ήταν αρνητικό, αφού ο κόσμος θα επέλεγε με βάση τις... μνήμες της Χιροσίμα.

Η σύγχρονη διαχείριση –από κυβερνήσεις μέχρι επιχειρήσεις– εκ των πραγμάτων δεν μπορεί παρά να επαφίεται σε ικανούς, γνώστες και αποτελεσματικούς μάνατζερ. Οι οποίοι, φυσικά, θα κρίνονται με βάση τις επιδόσεις τους και θα επιβραβεύονται ή θα αντικαθίστανται. Από τις συνελεύσεις των εταιρειών και... τις ψήφους των πολιτών. Επιλέγεις ποιος θέλεις να διαχειρισθεί το παρόν και το μέλλον σου. Στην πραγματικότητα (όσο και αν αυτό ενοχλεί...) δίνεις «λευκή εντολή». Την οποία κάθε τόσο μπορείς να ανακαλείς ή να ανανεώνεις...

Δημοψηφίσματα μπορούν να διοργανώνονται σε ζητήματα της «καθημερινότητας» και σε περιορισμένο τοπικό ορίζοντα – να γίνει εδώ ή εκεί η πλατεία μιας συνοικίας ή ενός δήμου, να γίνουν πεζοδρομήσεις έτσι ή αλλιώς, να απαγορευθεί η κυκλοφορία οχημάτων σε κάποιες περιοχές κ. λπ. Σε σύνθετα προβλήματα, λ. χ. άμυνας, εξωτερικής πολιτικής («δημοψηφίσματα» έκανε και η Εκκλησία για τις ταυτότητες και το Σκοπιανό...), επιλογής συστημάτων υψηλής τεχνολογίας κ. λπ., είναι αφόρητος λαϊκισμός...

Και κάτι ακόμη: ο κ. Παπανδρέου –και το ΠΑΣΟΚ– υπερψήφισε στη Βουλή τη Νέα Συνθήκη της Ε. Ε. και... ήθελε να γίνει εκ των υστέρων δημοψήφισμα για «μεγαλύτερη νομιμοποίηση». Αν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν αρνητικό, τι θα ίσχυε (και για τι σόι «νομιμοποίηση» μιλάμε;), η συνταγματικά ισχυρή απόφαση της Βουλής ή η «γνώμη του λαού»; Να μας τρελάνουν πάνε;