Γραφει ο Aντωνης Kαρκαγιαννης

Γράφω Παρασκευή μεσημέρι, ημέρα του «μεγάλου» εκπαιδευτικού συλλαλητηρίου, όπου συμμετέχουν δάσκαλοι όλων των βαθμίδων, σπουδαστές και μαθητές. Αίτημα, η υπεράσπιση του δημόσιου σχολείου όλων των βαθμίδων, επίσης και η αναβάθμισή του. Δεν ξέρω πόσο μεγάλο θα είναι το συλλαλητήριο, αλλά είτε είναι μεγάλο είτε μικρό, έχω την αίσθηση ότι το δημόσιο σχολείο είναι πια χαμένη υπόθεση και όσοι ειλικρινά αγωνίζονται να το περισώσουν το απαξιώνουν περισσότερο. Το δημόσιο σχολείο, αυτή η μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση, είναι πια αναξιόπιστο, κανείς δεν πιστεύει ότι εκεί θα μάθει γράμματα και ότι από κει θα αρχίσει την πορεία του στη ζωή με οποιαδήποτε εχέγγυα επιτυχίας.

Ενας μαθητής Λυκείου των τελευταίων καταλήψεων το είπε καθαρά και ειλικρινά: «Το πρωί είμαστε στην κατάληψη και το βράδυ στο φροντιστήριο». Αυτό σημαίνει ότι το πρωί στο δημόσιο σχολείο για την απαραίτητη, ισχυρίζονται μερικοί, σε αυτήν την ηλικία εξέγερση «κατά του κατεστημένου» ή για τον «χαβαλέ», και το βράδυ πλήρη υποταγή στο κατεστημένο, στη χειρότερη και πλέον ανελεύθερη μορφή του. Στην κονσερβαρισμένη και κωδικοποιημένη γνώση, την πλήρως προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις ενός συστήματος όπου η αποτίμησή της και η αποπληρωμή της αυτομάτως σε βάζει στον ιδιωτικό χώρο και στα συστήματα της αγοράς όπου αενάως διαμορφώνονται τα κατεστημένα.

Αυτό που σχηματικά διαχωρίζεται τις ημέρες των καταλήψεων, των απεργιών και των συλλαλητηρίων, αυτή η εναλλαγή του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου είναι καθημερινή πράξη όλες τις μέρες του εκπαιδευτικού έτους. Ποικιλόμορφη και ευρηματική η ιδιωτική εκπαίδευση συνεπικουρεί εδώ και χρόνια τη δημόσια και συμπληρώνει τα κενά της. Δεν είναι απαραίτητα ούτε κακό ούτε καλό. Είναι απλώς αναγκαίο και συμβαίνει σε τεράστια κλίμακα. Ετσι, αυτό που γράφουν τα πλακάτ των διαδηλωτών ότι η γνώση, η εκπαίδευση, η παιδεία είναι δημόσιο αγαθό είναι η ετικέτα της υποκρισίας μας. Ολοι, και αυτός που κρατάει το πλακάτ γνωρίζει ότι η πραγματικότητα δεν είναι αυτή και ούτε μπορεί να είναι αυτή. Κάθε μέρα και περισσότερο η εκπαίδευση εγκαταλείπει το απαξιωμένο δημόσιο και δωρεάν σχολείο και μεταπηδάει στον ιδιωτικό τομέα όπου η πειθαρχία και οι τρόποι λειτουργίας, οι σκοποί της εκπαίδευσης επιβάλλονται άτεγκτα από τους νόμους της αγοράς. Και όλοι τούς αποδεχόμαστε και πειθαρχούμε.

Κάποτε θα ερχόταν και η σειρά των ιδιωτικών πανεπιστημίων να διεκδικήσουν στην αρχή τα απόβλητα του δημόσιου πανεπιστημίου και σε δεύτερο στάδιο την απογοήτευση από τη ραγδαία απαξίωσή του. Αν κάποιος πρέπει να αυτοκτονήσει, αυτός δεν είναι η κοινωνία. Είναι το δημόσιο πανεπιστήμιο, το δημόσιο σχολείο γενικότερα και νομίζω ότι προς τα εκεί βαδίζει μοιραίο και άβουλο.

Αν θα θέλαμε να μιλήσουμε για ευθύνες, έστω και αν είναι πλέον άσκοπο, τις πρώτες θα τις επιρρίπταμε σε όλες τις κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών: ακριβέστερα σ’ αυτό το σύστημα διακυβέρνησης που περιλαμβάνει κυβέρνηση και αντιπολίτευση και εκθέτει συνολικά την πολιτική του στην έγκριση των ψηφοφόρων. Ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι αντιπολιτεύσεις μπόρεσαν να εμπλουτίσουν το δημόσιο σχολείο με ιδέες (γιατί δεν είχαν) σε μια δύσκολη καμπή της εξέλιξής του, όταν το δημόσιο σχολείο, τουλάχιστον στη Μέση και στην Ανώτατη βαθμίδα, εξελισσόταν αναπότρεπτα από ταξικά επιλεκτικό σε δημοκρατικά μαζικό. Από αυτήν την καμπή και κρίση πέρασαν όλα τα πανεπιστήμια της Ευρώπης. Συνήθως έχουμε πολλά να καταμαρτυρήσουμε για τον Νόμο - Πλαίσιο του 1982, άλλοτε δίκαια και άλλοτε άδικα. Αλλά αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι είναι η μόνη φορά που η Πολιτεία αρχίζει να υποπτεύεται ότι χρειαζόμαστε πανεπιστήμια νέου τύπου. Οχι επιλεκτικά, όπου εκλεκτοί μεταδίδουν την εκλεκτή τους γνώση σε εκλεκτούς σπουδαστές. Αλλά πανεπιστήμια - σχολεία μαζικά, οργανωμένα κατά τη μαζικότητά τους, όχι με καθηγητές από καθέδρας αλλά με δασκάλους φροντιστηρίου, εργαστηρίου και έρευνας. Ο Νόμος - Πλαίσιο του 1982 έκρυβε μέσα του την υποψία αυτής της ανάγκης, και ίσως το όφειλε στον Ανδρέα Παπανδρέου που γνώριζε καλά τι συμβαίνει διεθνώς στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Τώρα πώς από αυτήν την υποψία των αναγκών περάσαμε, μέσα από τον ίδιο νόμο, στην αποχαλίνωση του πολιτικού λαϊκισμού, είναι μια άλλη και πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Αλλωστε, η ίδια θεμελιώδης μετάλλαξη συνοδεύει ολόκληρη την πορεία του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ.

Το βέβαιο είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν φρόντισαν να εξασφαλίσουν έγκαιρα την υλική υποδομή και την κατάλληλη οργάνωση και στελέχωση του νέου, μαζικού πλέον, δημόσιου σχολείου, το οποίο εντελώς αδικαιολόγητα, άδικα και αναχρονιστικά παραμένει για όλους δωρεάν. Το αίτημα για σταθερή υλική ενίσχυση της δημόσιας εκπαίδευσης με το 5% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος συνοδεύει ολόκληρη αυτήν την περίοδο και παραμένει ανεκπλήρωτο. Δεν είναι αυθαίρετο αίτημα. Είναι ανάλογο με την πρόοδο της χώρας και αντίστοιχο με τα ποσά που διαθέτουν στις ευρωπαϊκές χώρες με τις οποίες αναπότρεπτα ερχόμαστε σ’ έναν ανταγωνισμό επιστημονικής γνώσης.

Το αίτημα του 5% είναι ζωντανό και επίκαιρο. Το αστείο με τα δύο «κόμματα εξουσίας» είναι ότι το υιοθετούν όταν βρίσκονται στην αντιπολίτευση και το απορρίπτουν όταν ασκούν διακυβέρνηση. Ωστόσο η υλική ενίσχυση του δημόσιου σχολείου από μόνη δεν θα το αναβαθμίσει. Με τις σημερινές συνθήκες εκπαιδευτικού φρονήματος και οργάνωσης υπάρχει μεγάλος κίνδυνος τα επιπλέον χρήματα να σπαταληθούν άσκοπα και να επιδεινώσουν την κατάσταση.

Η μεγάλη ευθύνη κυβερνήσεων και αντιπολιτεύσεων είναι ότι ούτε με θέσεις ούτε με αντιθέσεις, ήπιες ή μαχητικές (δεν βρίσκεται εκεί το πρόβλημα) κατόρθωσαν να εμπνεύσουν στο δημόσιο σχολείο φρόνιμα και οργάνωση σύγχρονης εκπαίδευσης. Οτι η εκπαίδευση απαιτεί εργασία και κόπο αλλά είναι ευχάριστη, ενδιαφέρουσα και ερεθιστική (ότι υπάρχει κοντά στις άλλες ηδονές και η ηδονή της γνώσης). Οτι έχει υψηλό κόστος που συνεχώς γίνεται υψηλότερο και ότι είναι δίκαιο και ζήτημα κοινωνικής συμμετοχής και ευθύνης να το πληρώνουν εκείνοι που έχουν τα μέσα και να απαλλάσσονται οι ικανοί που δεν τα έχουν (η δωρεάν παιδεία ούτε παιδεία είναι και προπαντός δεν είναι δωρεάν σε βάρος των ασθενέστερων τάξεων). Οτι η εκπαίδευση είναι χρήσιμη στην κοινωνία και γι’ αυτό και μόνο έλκει την κοινωνική εκτίμηση και ζήτηση. Οτι το δημόσιο σχολείο είναι μορφή άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας με κύριο σκοπό την ίδια την εκπαίδευση και την απρόσκοπτη ανάπτυξή της.

Το δεύτερο μερίδιο της ευθύνης για την απαξίωση του δημόσιου σχολείου ανήκει στους συνδικαλιστές των εκπαιδευτικών. Το ζήτημα δεν προκύπτει από τη μαχητική διεκδίκηση των εργασιακών δικαιωμάτων τους. Αντιθέτως, όλη η κοινωνία είναι έτοιμη να αναγνωρίσει ότι είναι άδικο και μη αποδοτικό ένας καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης να αρχίζει τη σταδιοδρομία του με 800 ευρώ και έπειτα από 35 χρόνια δουλειάς να την τερματίζει με 1.500! Σε μια δουλειά τόσο δύσκολη και τόσο υπεύθυνη. Οι συνδικαλιστές όμως των εκπαιδευτικών υπερβαίνουν τα εσκαμμένα όταν έχουν την απαίτηση να καθορίζουν αυτοί, μια ασήμαντη μειοψηφία, την εκπαιδευτική πολιτική και όχι η εκλεγμένη από τον λαό κυβέρνηση.

Από τα συνθήματα που ακούστηκαν στο σημερινό συλλαλητήριο το μόνο ζωντανό και επίκαιρο (αλλά όχι μόνο του) είναι το 5% του ΑΕΠ για την Εκπαίδευση. Τα άλλα είναι αναχρονιστικά. Προπαντός η υπεράσπιση της ακεραιότητας του άρθρου 16 του Συντάγματος ως δήθεν ανάχωμά τους στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Το άρθρο 16 μεταφέρει από Σύνταγμα σε Σύνταγμα και από γενιά σε γενιά τις πλέον σκοταδιστικές απόψεις του 19ου αιώνα και είναι πραγματικά κατάντημα να το υπερασπίζονται τα κόμματα της Αριστεράς. Οσο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν χρειάζονται κανέναν νόμο. Θα επιβληθούν δικαιωματικά στο χάος που αφήνει, με την ευθύνη όλων μας, η συνεχής απαξίωση του δημόσιου πανεπιστημίου. Οπως η ποικιλόμορφη ιδιωτική πρωτοβουλία επιβλήθηκε στην απαξιωμένη μέση δημόσια εκπαίδευση.