Tου Σταυρου Λυγερου

Mόνο οι αφελείς εξεπλάγησαν ακούγοντας τον Μπαράκ Ομπάμα να ζητάει με έμφαση την ένταξη της Τουρκίας στην Ε. Ε. Η Ουάσιγκτον έχει εξ αρχής μετατραπεί σε ατζέντη της τουρκικής ένταξης όχι από φιλοτουρκισμό, αλλά επειδή μία τέτοια εξέλιξη εξυπηρετεί τα πάγια συμφέροντά της. Tο ενδιαφέρον της έχει στρατηγικό υπόβαθρο. Δεν έβλεπε ποτέ με καλό μάτι την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, επειδή τη θεωρεί δυνάμει ανταγωνιστική του δικού της ηγεμονικού ρόλου. Προτιμάει η Ε. Ε. να μην υπερβεί το καθεστώς της διακυβερνητικής συνεργασίας.

Οι ΗΠΑ θεωρούν βασίμως ότι ως μέλος η Τουρκία θα ενισχύσει τις τάσεις υπονόμευσης του ενοποιητικού εγχειρήματος ειδικά στο πολιτικό επίπεδο. Το διογκωμένο εθνικό εγώ της Αγκυρας και ο τρόπος με τον οποίο αυτή παζαρεύει είναι σχεδόν ασύμβατα με τον ευρωπαϊκό κοινό παρονομαστή του εποικοδομητικού συμβιβασμού. Περιττό να αναφερθούμε στη δυσβάστακτη οικονομική πτυχή.

Ο Νικολά Σαρκοζί έσπευσε να υπενθυμίσει στον Ομπάμα ότι η ένταξη ή όχι της Τουρκίας είναι υπόθεση της Ε. Ε. Η πολιτική αυτονομία της, όμως, έχει επανειλημμένως καταλυθεί από τον παρεμβατισμό της Ουάσιγκτον. Η Τουρκία ετέθη σε τροχιά ένταξης λόγω των συστηματικών αμερικανικών πιέσεων.

Η θετική στάση των ΗΠΑ και της Βρετανίας αναφορικά με την τουρκική ένταξη είναι συνεπής με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα συμφέροντά τους. Ακατανόητη είναι η αβάστακτη ελαφρότητα με την οποία οι χώρες-μέλη που επιδιώκουν την ενοποίηση άνοιξαν τον δρόμο στην Τουρκία. Πετώντας την μπάλα στο μέλλον, απέφευγαν για χρόνια να απαντήσουν ευθέως το ερώτημα εάν μπορεί ή όχι να αποτελέσει μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Οι Ευρωπαίοι σύρθηκαν στην απόφαση να αρχίσουν ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Αγκυρα και μόνο όταν έφθασε ο κόμπος στο χτένι έκαναν δεύτερες σκέψεις. Είναι οι συνέπειες των δικών τους επιλογών που τα τελευταία χρόνια τους τρομάζουν. Εξ ου και ουκ ολίγες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιθυμούν η προοπτική ένταξης της Τουρκίας να εκτραπεί στην πορεία σε μία απροσδιόριστη ακόμα ειδική σχέση.

Κατά έναν ειδικό τρόπο το ζήτημα της τουρκικής ένταξης συμπυκνώνει τα πιο κρίσιμα στρατηγικά διλήμματα της Ευρώπης: τα όρια της διεύρυνσης, τον βαθμό εμβάθυνσης, το όραμα της πολιτικής ενοποίησης, τον χαρακτήρα της ίδιας της Ενωσης και βεβαίως την ισορροπία στις ευρωαμερικανικές σχέσεις.

Η Αγκυρα επιδιώκει την ένταξη στην Ε. Ε., αλλά όχι και την προσαρμογή στις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Ο ανελαστικός τρόπος με τον οποίο διαπραγματεύεται και με τους Ευρωπαίους είναι μία αλάνθαστη ένδειξη ότι οι Τούρκοι απαιτούν να τεθούν σε τροχιά ένταξης με τους δικούς τους όρους. Η συμπεριφορά τους είναι ενδεικτική μιας ολόκληρης νοοτροπίας. Oυσιαστικά, θέλουν την Eυρώπη με τα δικαιώματα, αλλά χωρίς τις υποχρεώσεις!

Είναι και αυτό μία απόδειξη για το πόσο ξένος τούς είναι ο ευρωπαϊκός πολιτικός πολιτισμός. Η ρητορική του Ομπάμα υπέρ της τουρκικής ένταξης είναι φιλότιμη, αλλά όχι πειστική. Τουλάχιστον για όσους Ευρωπαίους συνειδητοποιούν ότι θα είναι αυτοί που θα πληρώσουν τον λογαριασμό.