Της Ευρυδικης Μπερση

Στις δασωμένες δυτικές Πολιτείες των ΗΠΑ, ιδίως στην ξηρή και θερμή νότια Καλιφόρνια, οι πυρκαγιές δεν είναι κάτι καινούργιο. Το πρωτόγνωρο είναι η ένταση και η συχνότητά τους, που έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Από τα στοιχεία που τηρεί εδώ και πέντε δεκαετίες η αμερικανική δασική υπηρεσία, προκύπτει ότι οι 7 από τις 10 χειρότερες χρονιές συνωστίζονται μετά το 1999.

Στην περίπτωση των φετινών πυρκαγιών στις ΗΠΑ δεν μπορεί καν να μιλήσει κανείς για ολιγωρία των αρχών, όπως στην αποτυχημένη αντιμετώπιση του τυφώνα «Κατρίνα» το 2005. Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2003, στις οποίες είχαν χάσει τη ζωή τους 22 άτομα, η πυροσβεστική της Καλιφόρνιας εκσυγχρονίστηκε, ο προϋπολογισμός της αυξήθηκε και ο συνολικός συντονισμός βελτιώθηκε. Το 2006, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ ξόδεψε 2 δισ. δολάρια για τη δασοπυρόσβεση, ποσό επταπλάσιο απ’ ό,τι πριν από μια δεκαετία. Ως και τηλεφωνικά κέντρα επιστρατεύθηκαν, για να ενημερώνουν με αυτόματα τηλεφωνήματα τους κατοίκους των περιοχών στις οποίες πλησίαζαν οι φλόγες, να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Παρ’ όλα αυτά, ώς την Παρασκευή είχαν καεί 1.700.000 στρέμματα, δηλαδή έκταση ελαφρώς μικρότερη από την έκταση που κάηκε στην Ελλάδα φέτος το καλοκαίρι. Πέντε άτομα είχαν χάσει τη ζωή τους στις φλόγες, 40 είχαν τραυματιστεί. 500.000 έμειναν προσωρινά άστεγοι, ενώ καταστράφηκαν 1.600 σπίτια. Οι ζημιές εκτιμάται ότι ξεπερνούν το ένα δισ. δολάρια.

Τα πυροσβεστικά μέτρα, όσο απαραίτητα κι αν είναι, δεν παύουν να επεμβαίνουν κατόπιν εορτής. Το ερώτημα είναι τι προκαλεί τις καταστροφές αυτές. Μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι στην επιθεώρηση Science αποδίδει την αύξηση των αμερικανικών καμένων εκτάσεων στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστες και τις δυτικές ΗΠΑ, όπου η μέση θερμοκρασία την άνοιξη και το καλοκαίρι έχει ανεβεί κατά 0,5 βαθμό Κελσίου. Συνολικά, όπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Αριζόνας, η άνοιξη στις δυτικές ΗΠΑ φθάνει νωρίτερα, τα χιόνια λιώνουν συντομότερα και η επικίνδυνη περίοδος για την εκδήλωση πυρκαγιών έχει επιμηκυνθεί κατά 78 ημέρες, δηλαδή παραπάνω από δύο μήνες. Η αλλαγή συνέβη μόλις μέσα σε 15 χρόνια.

«Πριν από 10 χρόνια, μια πυρκαγιά 400.000 στρεμμάτων εθεωρείτο τεράστια. Αν είχαμε δύο τέτοιες μέσα σε ένα χρόνο, μας φαινόταν αφύσικο», δήλωσε ο επικεφαλής της αμερικανικής δασικής υπηρεσίας, Τομ Μπόουτνερ στην εκπομπή «60 λεπτά» του CBS. «Τώρα μιλάμε για πυρκαγιές 800.000 στρεμμάτων σαν να είναι κάτι καθημερινό. Η αλλαγή είναι κολοσσιαία».

Οι πυρκαγιές δεν καίνε μόνο μεγαλύτερες εκτάσεις, καίνε και είδη βλάστησης που ώς τώρα άντεχαν. Τα πανύψηλα πεύκα ποντερόζα, που φύονται στις δυτικές ΗΠΑ, επεβίωναν από τις διαδοχικές πυρκαγιές, γιατί προστατεύονταν από ένα υγρό στρώμα χαμηλής βλάστησης, που εμπόδιζε τις φλόγες να φθάσουν στα ψηλά κλαδιά τους. Στην κορυφή του όρους Λέμον της Αριζόνας, όμως, τα πεύκα ποντερόζα είναι κατάμαυρα. «Βλέπουμε υπεραιωνόβια δάση που ποτέ δεν είχαν καεί, να γίνονται κάρβουνο», είπε στην ίδια εκπομπή ο καθηγητής Δασολογίας Τομ Σουέτναμ.

Στη νότια Καλιφόρνια, όπου εκδηλώθηκαν οι πυρκαγιές των τελευταίων ημερών, η ξηρασία και οι ισχυροί άνεμοι που τις εξέθρεψαν δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Αιώνες τώρα, αυτό είναι το κλίμα της περιοχής. Κανείς δεν μπορεί να πει με απόλυτη βεβαιότητα ότι τα συγκεκριμένα 23 εκατοστά λιγότερης βροχής που έπεσε φέτος στην Καλιφόρνια είναι άμεση απόρροια του φαινομένου του θερμοκηπίου και όχι φυσική διακύμανση. Ομως οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η συχνότητα των ακραίων φαινομένων δεν μπορεί παρά να σχετίζεται με την υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Αυτό που βλέπουμε, είναι ακριβώς αυτό που προβλέπαμε ότι θα γίνει, τόσο σε ό,τι αφορά τις βραχυπρόθεσμες προβλέψεις πυρκαγιών για φέτος, όσο και τα συνολικότερα μοτίβα που συσχετίζονται με την παγκόσμια κλιματική αλλαγή», δήλωσε στην ιστοσελίδα Science Daily ο Ρόναλντ Νίλσον, καθηγητής Κλιματολογίας στο Οανεπιστήμιο του Ορεγκον και μέλος της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή.

Ο Νίλσον εξήγησε αναλυτικότερα τη σχέση του φαινομένου του θερμοκηπίου με τις πυρκαγιές. «Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, περισσότερο νερό εξατμίζεται από τους ωκεανούς και πέφτει σε κάποια σημεία με τη μορφή βροχής. Αυτό πυκνώνει τη βλάστηση και ενισχύει τη συσσώρευση τεράστιων ποσοτήτων καύσιμης ύλης στα δάση», είπε. «Ομως, η αυξημένη θερμοκρασία και άλλοι κλιματικοί παράγοντες προξενούν και περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας. Αν σ’ αυτές τις περιόδους πιάσει φωτιά, οι πυρκαγιές γίνονται ανεξέλεγκτες».

Ετσι, ο άνθρωπος αυξάνει το φορτίο καύσιμης ύλης στα δάση με δύο τρόπους. Εμμέσως, όπως εξήγησε ο Νίλσον, εκπέμποντας τους ρύπους που προξενούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και αμέσως λόγω των... επιτυχημένων ενεργειών δασοπυρόσβεσης. Εδώ και εκατό χρόνια, η πολιτική της αμερικανικής δασικής υπηρεσίας είναι να σβήνει αμέσως όλες τις πυρκαγιές. Οσο μάλιστα εξαπλώνονται και οι οικισμοί μέσα σε δάση και κατάφυτες εκτάσεις, τόσο αυξάνονται και οι πιέσεις για άμεση επέμβαση. «Τα τελευταία 100 χρόνια, καταργήσαμε τις φωτιές από τα οικοσυστήματα, γιατί αυτό νομίζαμε ότι είναι το σωστό», είπε ο αρχηγός της αμερικανικής δασικής υπηρεσίας. «Τώρα, όταν οι πυρκαγιές ξεφύγουν από τον έλεγχο, έχουν πολλά περισσότερα υλικά να κάψουν απ’ ό,τι παλαιότερα στα ίδια δάση».

Οι πυρκαγιές δεν κάνουν διακρίσεις, κι έτσι οι φλόγες της Καλιφόρνιας δεν έκαψαν μόνο σπίτια απλών ανθρώπων, αλλά και επαύλεις στο Μαλιμπού και δέντρα στις παρυφές μιας «περιφραγμένης κοινότητας» (φρουρούμενου οικισμού ευπόρων) στην κομητεία Οραντζ, νότια του Λος Αντζελες. Η κομητεία Οραντζ, ίσως το πλέον συντηρητικό κομμάτι της Καλιφόρνιας, κατοικείται από ψηφοφόρους που ώς τώρα μοιράζονταν την καχυποψία του Αμερικανού προέδρου προς οποιοδήποτε δραστικό μέτρο καταπολέμησης του φαινομένου του θερμοκηπίου. Αν η Καλιφόρνια είναι η Πολιτεία με τη δυνατότερη οικολογική συνείδηση στις ΗΠΑ, η κομητεία Οραντζ είναι το καλιφορνέζικο προπύργιο του πλέον φιλικού προς το πετρελαϊκό λόμπι προέδρου στην αμερικανική ιστορία.

Οταν όμως οι φλόγες πλησιάζουν, η οπτική γωνία αλλάζει. «Στη γραμμή του πυρός, στην αμερικανική Δύση», επεσήμανε ο αρχηγός της δασικής υπηρεσίας στο CBS, «δεν υπάρχουν πια άνθρωποι που να αμφισβητούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου».