Oψεις

Η σκοτεινή πλευρά του ακτιβισμού των σταρ

The Guardian

Oι συναυλίες Live Earth, που έγιναν στις αρχές αυτού του μήνα σε διάφορες πόλεις ανά τον κόσμο, έφεραν στο προσκήνιο δύο «άβολες αλήθειες». Η πρώτη είναι το αναπόδραστο γεγονός της κλιματικής αλλαγής. Η δεύτερη είναι η υποτιθέμενη αδυναμία μας να κατανοήσουμε ένα πρόβλημα αν δεν το προβάλει μια διασημότητα – συνήθως με άσχημο τρόπο. «Τι διάβολο, όλοι έχουμε επίγνωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη», δήλωσε συγκαταβατικά ο Μπομπ Γκέλντοφ. «Δεν ήταν παρά ένα τεράστιο ποπ κοντσέρτο ή η χιλιοστή φορά που ανέβηκαν στη σκηνή η Μαντόνα και οι Coldplay».

Είναι προνόμιο να παίρνουμε μαθήματα από τον σερ Μπομπ, ωστόσο η δήλωσή του δείχνει πως δεν είναι καλά πληροφορημένος. Μια έρευνα, που τα αποτελέσματά της ανακοινώθηκαν τον περασμένο μήνα, αποκάλυψε ότι ακόμα και στη σχετικώς ενημερωμένη Βρετανία η πλειονότητα των ανθρώπων πιστεύουν ακόμα ότι οι επιστήμονες δεν έχουν οριστικά καταλήξει στο αν η ανθρώπινη δραστηριότητα συμβάλλει στην αλλαγή του κλίματος. Γι’ αυτό και ο Αλ Γκορ, ο εμπνευστής του Live Earth, έκρινε ότι δεν γίνεται ομελέτα αν δεν σπάσεις αυγά – κι έτσι εβαλαν μπροστά τις μηχανές τους ιδιωτικά αεροπλάνα, ελικόπτερα και λιμουζίνες για να κουβαλήσουν καλοπροαίρετους καλλιτέχνες στις συναυλίες στις τέσσερις γωνιές του κόσμου.

Αναμφίβολα τέτοιου είδους εκδηλώσεις ενισχύουν τη συνειδητοποίηση. Είναι, όμως, ανησυχητικά απλουστευτικό να πιστεύει κανείς ότι δεν υπάρχει εδώ μια αντίθεση: από τη μια να παλεύεις για να ενισχύσεις την περιβαλλοντική ευαισθησία, και από την άλλη να χρησιμοποιείς γι’ αυτόν τον σκοπό ανθρώπους που, όπως πολλοί γνωρίζουν, φέρονται υποκριτικά. Υπάρχει πάντα κάτι που θυμίζει Μαρία Αντουανέτα στον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι ροκ σταρ τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Πρόσφατα, η Τζο Γουντ –σύζυγος του «Ρόλινγκ Στόουν» Ρόνι Γουντ και αυτοανακηρυγμένη οικολόγος– ρωτήθηκε από αυτή την εφημερίδα ποιες δεξιότητες διαθέτει για έναν μετα–πετρελαϊκό κόσμο. Ξεκίνησε την απάντησή της λέγοντας: «Προέρχομαι από μια οικογένεια καλλιτεχνών και γλυπτών...».

Οι «Ρόλινγκ Στοόουνς» δεν βρώμισαν με καυσαέρια την ατμόσφαιρα της γης για να πάρουν μέρος στις συναυλίες οικο–ευαισθησίας (είχαν αλλού να πάνε). Για να πάρουμε, όμως, ένα παράδειγμα από εκείνους που συμμετείχαν, ας δούμε τον Στινγκ, που έπαιξε μαζί με τους Police στη συναυλία της Νέας Υόρκης. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός που αυτός ο μυθικός οικο–πολεμιστής διαφήμιζε την πιο ενεργοβόρα εκδοχή Τζάγκουαρ που υπάρχει. Ας σημειωθεί ότι η προσωπική περιουσία του Στινγκ εκτιμάται στις 185 εκατομμύρια στερλίνες – 275 εκατομμύρια ευρώ! Αν τόσο πλούσιοι άνθρωποι δεν θεωρούν πως έχουν αρκετά χρήματα ώστε να πουν «όχι» σε κάτι που εναντιώνεται στις αρχές τους, δικαιούσαι να ρωτήσεις ποια ελπίδα υπάρχει να σκεφτεί σοβαρά τις ενεργειακές επιλογές του ένας φτωχός εργάτης στην Κίνα.

Οσο για τη σύζυγο του Στινγκ, την Τρούντι Στάιλερ, δύσκολα μπορείς να χαρακτηρίσεις το πρόσφατο ταξίδι της των 80 μιλίων με ελικόπτερο μόνο και μόνο για να περάσει ένα Σαββατοκύριακο στο κτήμα του ομοϊδεάτη της οικολόγου Ζακ Γκόλντσμιθ. Είναι αδιανόητο αυτοί οι άνθρωποι να απαιτούν να τους παίρνουμε στα σοβαρά· κι όμως, βρίσκονται στην πρωτοπορία του «ακτιβισμού διασημοτήτων» πλάι στη Μαντόνα, της οποίας η «πατημασιά καυσαερίων» (σ.τ.μ., Carbon footprint: το σύνολο των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που οφείλονται στη δραστηριότητα και το στυλ ζωής κάποιου) εκτιμάται ως η χειρότερη όλων.

Γράφοντας στον «Γκάρντιαν» για το αίσθημα ευθύνης μας απέναντι στα περιβαλλοντικά προβλήματα, ο Τζορτζ Μάρσαλ, διευθυντής του Climate Outreach Information Network, εξέφρασε τον φόβο πως «είμαστε περιχαρακωμένοι μέσα σε μια συλλογική άρνηση και έχουμε υιοθετήσει ευρύ φάσμα στρατηγικών, για να αποφύγουμε να αποδεχτούμε προσωπικές ευθύνες». Ο ξεκάθαρος κίνδυνος όταν επιτρέπεις σε διασημότητες του θεάματος να σηκώνουν το λάβαρο για να διαδώσουν τα μηνύματα προστασίας του περιβάλλοντος, είναι ότι επιτρέπεις τόσο σ’ αυτούς όσο και στο ακροατήριό τους να ξεγλιστρήσουν από την υποχρέωση να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους με ουσιώδη τρόπο. Οι διασημότητες αισθάνονται ότι έκαναν το καθήκον τους μόνο και μόνο επειδή πρόσφεραν δωρεάν τις υπηρεσίες τους, ενώ οι θεατές μπορεί δικαιολογημένα να σκέφτηκαν –καθώς τραβούσαν προς τον σταθμό του Γουέμπλεϊ, βλέποντας το ιδιωτικό αεριωθούμενο των Genesis να σκιάζει τον ουρανό– ότι οι ίδιοι ελάχιστα επιβαρύνουν τον πλανήτη.

Πιστεύω, λοιπόν, ότι ο πρώην υποψήφιος πρόεδρος των ΗΠΑ θα έπρεπε να παίζει πολύ πιο σκληρό παιχνίδι με τους σταρ. Οταν ο Γκέλντοφ οργάνωνε το Live Aid, ανακοίνωνε τη συμμετοχή συγκροτημάτων στις συναυλίες προτού ακόμα μιλήσει μαζί τους. Οταν οι μάνατζερ τηλεφωνούσαν διαμαρτυρόμενοι, ο Γκέλντοφ εξηγούσε ψυχρά ότι αν δεν συμμετείχαν, θα ανακοίνωνε ότι αρνήθηκαν να βοηθήσουν τα παιδάκια που πέθαιναν από πείνα με μύγες γύρω από το στόμα τους (ή κάπως έτσι). Με εξαίρεση ελάχιστους καλλιτέχνες και συγκροτήματα, που υπέστησαν δημόσια κατακραυγή για τον εγωισμό τους, όλοι δέχτηκαν τελικά να συμμετάσχουν.

Με δεδομένη την προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία του, ο Αλ Γκορ είναι εκπαιδευμένος στη σκοτεινή τέχνη της καμπάνιας. Καλό θα ήταν να πληροφορήσει όλους τους επίλεκτους σταρ οι οποίοι θέλουν να συνεργαστούν μαζί του, ότι έχει βάλει ένα επιτελείο ερευνητών να παρακολουθεί την περιβαλλοντική τους συμπεριφορά και ότι αν δεν απαρνηθούν τις κακές τους συνήθειες γρήγορα και φανερά, θα χρησιμοποιήσει την αυξανόμενη απήχηση του σχετικά ακηλίδωτου κινήματός του για να τους στηλιτεύσει και να τους ντροπιάσει. Σκληρό, θα πείτε, αλλά είναι απολύτως δίκαιο. Αλλωστε δεν πρόκειται να πεινάσουν. Αν πραγματικά θέλουμε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι διασημότητες μεταφέρουν το μήνυμα, τότε αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να δείξουν λίγο περισσότερο πρακτικό ενδιαφέρον για το ίδιο το μήνυμα, αλλιώς θα χάσουν τη δυνατότητα να προωθούν τις πωλήσεις των δίσκων τους μπροστά σε ένα οικουμενικό κοινό δισεκατομμυρίων.