Του John Pareles

Τελικά, η Εϊμι Γουάινχαους ήταν η μεγάλη νικήτρια των φετινών Βραβείων Γκράμι, παρότι δεν μπόρεσε να παραστεί στην τελετή στο Λος Αντζελες. Κέρδισε πέντε βραβεία, ανάμεσά τους του καλύτερου ποπ άλμπουμ για το «Back to Black» και του καλύτερου τραγουδιού για το «Rehab».

Ακουγόταν παράδοξα θελκτικό όταν τραγουδούσε «Προσπάθησαν να με πείσουν να πάω για αποτοξίνωση/ κι εγώ είπα όχι, όχι, όχι», στο «Rehab», ένα από τα κομμάτια του άλμπουμ «Back to Black», που πρωτοκυκλοφόρησε το 2006. Δεν υπάρχει όμως τίποτα θελκτικό, αλλά ούτε και παράδοξο, στην πρόσφατη πολυσυζητημένη δημόσια εμφάνισή της: σ’ ένα βίντεο που κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο και που εικόνες του δημοσιεύτηκαν στην αγγλική σκανδαλοθηρική εφημερίδα The Sun.

Το ερασιτεχνικό κλιπ έχει ημερομηνία 18 Ιανουαρίου και δείχνει την τραγουδίστρια στο διαμέρισμά της στο Λονδίνο να χρησιμοποιεί μια γυάλινη πίπα για να καπνίσει κρακ. Και δεν αποτελεί έκπληξη, γιατί η Γουαϊνχάους εδώ και καιρό περιφέρεται σαν ερείπιο σε δημόσια θέα. Το ενδιαφέρον για τους καλλιτέχνες του θεάματος μπορεί να μετατραπεί σε εθισμό, και το Ιντερνετ έχει κάνει τον εθισμό αυτό πολύ εύκολο – μπορούμε τώρα να παρακολουθούμε τους σταρ να αυτοκαταστρέφονται σε πραγματικό χρόνο.

Εικόνες της Γουάινχαους σε κατάσταση μέθης, αναμαλλιασμένης, με άγριο βλέμμα, βρίσκονται παντού στα ταμπλόιντ και στο Ιντερνετ. Εχει εμφανιστεί μεθυσμένη στη σκηνή, και έπειτα από ένα αξιοθρήνητο κοντσέρτο στη Βρετανία ακύρωσε τη φθινοπωρινή περιοδεία της εκεί, δηλώνοντας: «Δεν μπορώ να δώσω τον καλύτερο εαυτό μου χωρίς τον Μπλέικ μου» – τον σύζυγό της, Μπλέικ Φίλντερ-Σίβιλ, ο οποίος βρίσκεται στη φυλακή καταδικασμένος για αντίσταση κατά της αρχής έπειτα από έναν καβγά σε μπαρ. Το βίντεο με τη γυάλινη πίπα βγήκε στη δημοσιότητα καθώς η Γουάινχαους, η οποία είχε συλληφθεί και της είχε επιβληθεί πρόστιμο για κατοχή μαριχουάνας στη Νορβηγία τον Οκτώβριο, προσπαθούσε να βγάλει βίζα για να πάρει μέρος στην τελετή απονομής των Γκράμι, στο Λος Αντζελες.

Δεν είναι η πρώτη και πιθανότατα ούτε η τελευταία διασημότητα που επιδεικνύει αυτοκαταστροφικές τάσεις. Στα πρωτοσέλιδα των σκανδαλοθηρικών ταμπλόιντ η Γουάινχαους εμφανίζεται αυτόν τον καιρό εναλλάξ με την Μπρίτνεϊ Σπίαρς, της οποίας οι κωμικοτραγικές περιπέτειες καλύπτονται επίσης σε μεγάλη έκταση. Ομως, τα τραγούδια της Σπίαρς δεν ήταν έως τώρα παρά ανούσιες, απρόσωπες ασκήσεις νεανικής ποπ, μέχρι το «Piece of Me», ένα τραγούδι από το άλμπουμ του 2007 «Blackout» στο οποίο χλευάζει τους σκανδαλοθήρες και τους παπαράτσι. Η Γουάινχαους, η οποία γράφει η ίδια τους στίχους της, είχε εξαρχής πολύ μεγαλύτερη αυτοεπίγνωση. Εχει συχνά τραγουδήσει για βλαβερές εξαρτήσεις, όχι μόνο στο «Rehab», αλλά και στο «Addicted» και στο «Back to Black», το τραγούδι που έδωσε τον τίτλο στο βραβευμένο της άλμπουμ.

Η ιστορία της ροκ είναι διάστικτη από θλιβερές ιστορίες: αυτοκτονίες όπως του Κερτ Κομπέιν, του Νικ Ντρέικ και του Ιαν Κέρτις, θάνατοι από κατάχρηση ουσιών: Τζάνις Τζόπλιν, Τζίμι Χέντριξ, Γκραμ Πάρσονς, Σιντ Βίσιους, Τζέρι Γκαρσία. Υπάρχουν ωστόσο και αναρίθμητες περιπτώσεις όπου οι πρωταγωνιστές βυθίζονται στις καταχρήσεις, συνέρχονται και επιβιώνουν, από τους Ρόλινγκ Στόουνς μέχρι τους Μετάλικα. Εκείνο που έκανε το «Rehab» ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι η Γουάινχαους κοροϊδεύει αυτό που έχει γίνει πλέον συνήθης σταθμός στο δρόμο των αστέρων – την αποτοξίνωση.

Η ρομαντική εικόνα του καλλιτέχνη ως παράτολμου «καταραμένου» είναι παλιά – οι ροκ σταρ δεν είναι οι πρώτοι μουσικοί που έκαναν καταχρήσεις σε αλκοόλ ή ναρκωτικά, ενίοτε μέχρι θανάτου. Εκείνο που διαφέρει τον 21ο αιώνα είναι ότι μπορούμε να παρακολουθούμε αυτές τις καταρρεύσεις τη στιγμή που συμβαίνουν. Στα ’60 και στα ’70, βλέπαμε κατά καιρούς φωτογραφίες που έδειχναν την Τζάνις Τζόπλιν μ’ ένα μπουκάλι ουίσκι στο χέρι ή ακούγαμε ιστορίες για όργια και καταχρήσεις μελών συγκροτημάτων στα παρασκήνια, αυτά ήταν όμως περιστασιακές εικόνες ή φήμες. Κατά κανόνα, οι ρόκερ ντοπάρονταν ή μεθούσαν πίσω από κλειστές πόρτες.

Τώρα, η ψηφιακή φωτογραφία και το βίντεο, σε συνδυασμό με το Ιντερνετ, οδηγούν σε μια σχεδόν μόνιμη «επιτήρηση». Μπορεί αυτό να γίνεται και εθελοντικά, όταν κάποιοι «ανεβάζουν» φωτογραφίες τους στις σελίδες του Facebook, ενώ για άλλους το κάνουν οι αυτόκλητοι παπαράτσι. Υπάρχει μια ολόκληρη βιομηχανία που τρέφεται από τα σκάνδαλα διασημοτήτων.

Στον καιρό τους, οι ειδήσεις για το θάνατο του Τζιμ Μόρισον και του Κερτ Κομπέιν ήταν αναπάντεχες και συγκλονιστικές, δημιουργώντας μια αύρα ρομαντικού μάρτυρα γύρω από τους μακαρίτες. Τώρα δημοσιεύονται στο Ιντερνετ συνεχείς «ενημερώσεις», μετατρέποντας τραγικά προβλήματα σε θέαμα, ενώ οι μπλόγκερ θα κορόιδευαν τον «χοντρό Τζίμι» και τον «παλαβό Κερτ», ανταγωνιζόμενοι σε σαρκασμό και σκληρότητα. Εκείνοι όμως ήταν αστέρες προ-Ιντερνετ. Τώρα υπάρχει μια νοσηρή συμβίωση, που συνδέει την άμεση ορατότητα, τη δημοσιότητα, το μάρκετινγκ και τον ναρκισσισμό.

Γιατί άφησε η Γουάινχαους κάποιον να την βιντεοσκοπήσει σε μια τόσο ιδιωτική στιγμή, την ώρα που κάπνιζε την πίπα της με οτιδήποτε είχε μέσα; Ισως αυτό είναι μια εκδοχή της ανόητης άποψης που επιμένει ότι η τέχνη πρέπει να είναι αυτοβιογραφική, περισσότερο ντοκουμέντο παρά μυθοπλασία. Ισως να εμπιστεύθηκε λανθασμένα εκείνον που χειρίστηκε την κάμερα, να πίστεψε ότι θα αντιστεκόταν στον πειρασμό: το χρηματικό κέρδος από την πώληση του βίντεο. Ισως να μην έλαβε υπόψη της αυτό που είναι ξεκάθαρο την εποχή του Διαδικτύου. Οτιδήποτε φωτογραφίζεται, μαγνητοφωνείται ή κινηματογραφείται μπορεί να διανεμηθεί παντού. Ισως, πάλι, το βίντεο αυτό να ήταν μια «περφόρμανς» που απευθυνόταν στο κοινό της. Το μόνο που κατάφερε, όμως, ήταν να τροφοδοτήσει μια βιομηχανία που ποντάρει στην καταρράκωση των ειδώλων.

Οι πραγματικοί θαυμαστές της Γουάινχαους –εκείνοι που πιστεύουν ότι έχει πολύ περισσότερα υπέροχα τραγούδια να δώσει– θα ήθελαν να γίνει λιγότερο ορατή. Να εξαφανιστεί για λίγο, να αποτοξινωθεί, να κάτσει να δουλέψει. Στην εποχή όπου τα πάντα εκτίθενται, η Γουάινχαους θα υπηρετήσει καλύτερα τον εαυτό της και τους ακροατές της δουλεύοντας πίσω από κλειστές πόρτες.