Του απεσταλμένου μας στις Kάννες Παναγιωτη Παναγοπουλου

Δεν είναι η πρώτη φορά που η οικογένεια αποτελεί τον πυρήνα ενός φεστιβαλικού προγράμματος. Στα κινηματογραφικά φεστιβάλ, οι οικογενειακές σχέσεις είναι σταθερό μοτίβο, στο οποίο οι δημιουργοί επανέρχονται χωρίς να μπορούν να το εξαντλήσουν. Στο Φεστιβάλ των Καννών αυτής της χρονιάς, ωστόσο, η οικογένεια πέρα από κεντρικό θέμα είναι και μια μεγάλη έκπληξη με τον τρόπο που παρουσιάζεται. Αρνητική έκπληξη. Δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ άλλοτε να συγκεντρωθούν τόσες ταινίες μαζί σε ένα πρόγραμμα που αποπνέει τόση επιθετικότητα και αμηχανία για την κατάσταση της οικογένειας.

Μητέρες που εύχονται να μην είχαν γεννήσει τα παιδιά τους, αυστηροί θρησκόληπτοι πατέρες, πατρικές φιγούρες που μυούν στη βία... Oι κινηματογραφικοί χαρακτήρες αυτής της χρονιάς έχουν σοβαρά προβλήματα για την πολυθρόνα της ψυχανάλυσης. Ακόμη και στους πέρα από το mainstream «Πειρατές της Καραϊβικής», που έκαναν πρεμιέρα στις Κάννες δημιουργώντας ένα γεγονός χολιγουντιανού μεγέθους, οι οικογενειακές σχέσεις είναι προβληματικές. Ο πειρατής Μαυρογένης προσπαθεί να παραμείνει στη ζωή πάση θυσία, ακόμη κι αν πρέπει να πάρει και την τελευταία αναπνοή από την κόρη του, την οποία υποδύεται η Πενέλοπε Κρουζ.

Το παράδειγμα των «Πειρατών» μπορεί να είναι υπερβολικό, αλλά είναι ενδεικτικό της βασικής θεματολογικής τάσης του φεστιβάλ, που έγινε φανερή από τις πρώτες προβολές της διοργάνωσης. Το «Πρέπει να μιλήσουμε για τον Κέβιν» της Σκωτσέζας Λιν Ράμσι, αντιμετωπίζει τη μητρότητα με τρόπο που σπάνια φτάνει στην οθόνη. Μια μητέρα που αμφισβητεί την αγάπη για το παιδί της και την αγνότητα του χαρακτήρα του υποδύεται η Τίλντα Σουίντον, σε μια από τις γεμάτες ένταση και ακριβέστατες ερμηνείες της. Η σχέση της με τον Κέβιν είναι ανυπόφορη από την ημέρα που γεννήθηκε, αν και ήταν καρπός έρωτα. Το ανυπόφορο κλάμα του την έκανε να στέκεται δίπλα σε κομπρεσέρ για να ηρεμήσουν τα αυτιά της. Τα ξεσπάσματά του συνέχισαν να τής προκαλούν σοκ και, όταν εκείνος μεγάλωσε, η σχέση του με τη βία έγινε αναπόσπαστο κομμάτι του χαρακτήρα του. Ποιος φταίει για ένα κακό παιδί; Η ανατροφή ή η τύχη; Η Ράμσι έχει γυρίσει μια πολύ καλή –αν και κάποιες στιγμές ενοχλητική– ταινία για το μητρικό άγχος και τις αρνητικές σκέψεις, που σπάνια εκφράζονται.

Σχέσεις στις οποίες τα παιδιά νιώθουν το βάρος της καριέρας των γονιών τους έχουμε δει πολλές. Οχι όμως και ιστορίες με γονείς που ζηλεύουν τη σταδιοδρομία των παιδιών τους. Στην «Υποσημείωση» του Ισραηλινού Τζόζεφ Σεντάρ, πατέρας και γιος είναι ερευνητές φιλόλογοι. Ο πατέρας λεπτολόγος αλλά χωρίς αναγνώριση, ο γιος πολυβραβευμένος. Ενα σημαντικό βραβείο θα γίνει η αφορμή να δημιουργηθούν ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις. Ο πατέρας ενημερώνεται ότι πρόκειται να τιμηθεί με το μεγαλύτερο βραβείο της ισραηλινής επιστημονικής κοινότητας και αυτομάτως αλλάζει συμπεριφορά. Από εκεί που ειρωνευόταν τους διακεκριμένους συναδέλφους του, τώρα αισθάνεται ότι ανήκει κι αυτός στην ομάδα των εκλεκτών. Μόνο που και αυτό το βραβείο ανήκει στον γιο.

Οι σχέσεις πατέρα - γιου βρίσκονται στον πυρήνα δύο ακόμη ταινιών. Στο «Αγόρι με το ποδήλατο» των αδελφών Νταρντέν, ο 12χρονος Σιρίλ που δεν έχει μητέρα (ποτέ δεν μαθαίνουμε γιατί) εγκαταλείπεται από τον πατέρα του σε σπίτι της Πρόνοιας. Ο πατέρας πουλάει το αγαπημένο ποδήλατο του Σιρίλ και δεν διστάζει να του δηλώσει όχι μόνο ότι δεν μπορεί να τον φροντίσει, αλλά και ότι δεν θέλει να τον ξαναδεί. Ετσι ο Σιρίλ θα αναπτύξει μια ιδιαίτερα επιθετική συμπεριφορά, η οποία θα εκτονωθεί κυρίως σε μια κομμώτρια, ανάδοχο μητέρα του παιδιού για τα Σαββατοκύριακα.

Και στο πολυαναμενόμενο, αλλά απογοητευτικό «Δέντρο της ζωής» του Τέρενς Μάλικ, η σχέση με τον πατέρα φορτίζει τη χαλαρή ιστορία. Μπραντ Πιτ και Σον Πεν είναι πατέρας και γιος, αν και η κινηματογραφική τους συνάντηση δεν είναι τόσο συναρπαστική όσο ακούγεται. Ο σχεδόν βουβός Πεν θυμάται σε φλας μπακ την ανατροφή του με τις οδηγίες του αυστηρού και θρήσκου πατέρα του, ο οποίος έχει πολύ συγκεκριμένες αρχές, σηκώνει τα παιδιά από το κρεβάτι για να πάνε στην εκκλησία και παίζει εκκλησιαστικό όργανο. Η αυστηρότητα, τέλος, φτάνει σε ακραία όρια στο κινεζικό «Wu Xia», ένα απολαυστικό μείγμα δράσης, αστυνομικού θρίλερ, εποχής και κωμωδίας, από τον Πίτερ Χο Σουν Τσαν, στο οποίο ένας διαβόητος εγκληματίας κρύβεται, όχι μόνο από τις Αρχές, αλλά και από τον τερατώδη πατέρα του, ο οποίος τον καταδιώκει.

Αν και νικητής του Χρυσού Φοίνικα το 2003 με τον «Ελέφαντα», ο Γκας βαν Σαντ δεν απαίτησε συμμετοχή στο διαγωνιστικό πρόγραμμα και είχε τη γενναιοδωρία να φέρει το «Restless», τη νέα του δουλειά, ως εναρκτήρια ταινία του τμήματος «Ενα κάποιο βλέμμα». Ο Αμερικανός δημιουργός, που έχει συνδέσει το μεγαλύτερο μέρος της φιλμογραφίας του με τις ιστορίες νέων, συνεχίζει στην ίδια κατεύθυνση, με μια ερωτική ιστορία ανάμεσα σε ένα κορίτσι που πάσχει από καρκίνο και σε ένα αγόρι που μιλάει με το φάντασμα ενός Ιάπωνα πιλότου.

Στη συνάντηση που είχαμε στην παραλία των Καννών, ο Βαν Σαντ ήταν πολύ πιο ευγενής και φιλικός σε σχέση με την απόμακρη εικόνα που έχει συνήθως. Ισως να οφείλεται στο θέμα της ταινίας. «Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν αυτή η όμορφη ερωτική ιστορία. Είναι μια ερωτική ιστορία για μια νέα σχέση που σχηματίζεται εκτός της οικογένειας, σε ένα διάστημα που η ίδια η οικογένεια δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη θλίψη του γεγονότος ότι πρόκειται να χάσει ένα αγαπημένο πρόσωπο». Ο Βαν Σαντ επέλεξε πολλές σιωπές ανάμεσα στους πρωταγωνιστές του, τη Μία Βασικόφσκα και τον Χένρι Χόπερ, γιο του Ντένις Χόπερ. «Οι σιωπηλές λήψεις χωρίς διάλογο», σύμφωνα με τον Βαν Σαντ, «είναι χρήσιμες όταν δεν χρειάζονται λόγια για να γυρίσεις μια σκηνή. Για να πω την αλήθεια, υπάρχουν και πρακτικοί λόγοι που τις προτιμώ. Είναι πιο εύκολο να μονταριστούν. Ομως, κάποια στιγμή, σε κάποιο σημείο, πρέπει να αφήσεις τη σιωπή να αφηγηθεί την ιστορία».

Στο «Restless» ο Βαν Σαντ συνεργάζεται για έκτη φορά με τον ελληνικής καταγωγής διευθυντή φωτογραφίας Χάρη Σαβίδη, για τον οποίο ο Αμερικανός σκηνοθέτης λέει: «Συναντηθήκαμε για πρώτη φορά σε ένα διαφημιστικό για ντένιμ παντελόνια. Είχα ακούσει ότι η Μαντόνα είχε δουλέψει πολύ μαζί του και ήθελα να συνεργαστώ κι εγώ. Από τότε, από εκείνη την πρώτη συνάντηση, τα βρήκαμε και έως σήμερα έχουμε κάνει πολλά πράγματα μαζί».

Στο μεγαλύτερο κινηματογραφικό γεγονός του πλανήτη, η κίνηση στις αίθουσες του Παλαί –και ειδικά σε εκείνες της αγοράς– και οι προσόψεις των κτιρίων της Κρουαζέτ είναι ο καλύτερος δείκτης για την πορεία της κινηματογραφικής βιομηχανίας.

Τα συμπεράσματα από το φετινό φεστιβάλ είναι ότι, έπειτα από δύο χρόνια συγκρατημένων συμφωνιών εξαιτίας της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, κλείνονται πιο τολμηρές συμφωνίες, οι σταρ και τα στούντιο επιστρέφουν στις Κάννες με διάθεση να προβληθούν, αλλά πιο συγκρατημένα και χωρίς σπατάλες, και το μεγάλο οικονομικό παιχνίδι γίνεται τώρα πια από την Κίνα.

Στην πρόσοψη του «Carlton» οι διαφημιστικές κατασκευές εξακολουθούν να ανήκουν στα αμερικανικά στούντιο και στις μεγάλες παραγωγές τους. Στα «Αυτοκίνητα 2» της Pixar, το «Cowboys and Aliens» της Universal, το «Super 8» της Paramount, που έχουν στήσει κατασκευές μεγάλες μεν, πιο διακριτικές σε σύγκριση με παλιότερα χρόνια δε.

Ομως, το παιχνίδι της αγοράς δεν παίζεται στο πρεστίζ της πρόσοψης ενός ξενοδοχείου. Στα επιχειρηματικά κινηματογραφικά περιοδικά, το Variety, το Hollywood Reporter, το Screen, τα μεγάλα πακέτα διαφήμισης έχουν αγοραστεί από κινεζικές εταιρείες. Και παρά το γεγονός ότι η Ασία δεν έχει ισχυρή παρουσία στο επίσημο πρόγραμμα, στην αγορά η Κίνα έκανε αισθητή την παρουσία της όσο ποτέ άλλοτε.