Η τεκμηριωμένη κριτική των ειδικών στις τεχνολογίες μήπως σημαίνει την αρχή του τέλους για το Google; Το ερώτημα τέθηκε σε μια περί Google ημερίδα προ καιρού, όπου συζητήθηκαν όλα τα προβλήματα και τα μείζονα διακυβεύματα στο πεδίο της αναζήτησης πληροφορίας στο Διαδίκτυο («L’ avenir de la recherche d’ information sur le web, Peut-on vivre sans Google?», 11.10.2005, ENS Lettres et Sciences Humaines - Lyon).

Ως προς το Google και τις εφαρμογές του, το πρώτο και κύριο πρόβλημα αφορά την τεράστια διάχυσή του, που μαζί με την τεχνολογική διαφάνεια έχει ως αποτέλεσμα οι περισσότεροι να αδυνατούν να δουν τις συστηματικές παραβιάσεις που υφίσταται η ιδιωτική τους ζωή. Το παράδειγμα του ταχυδρόμου είναι εύγλωττο: όταν βλέπουμε πλάι στο Gmail τις διαφημίσεις τις σχετικές με τα μηνύματα και τις προτιμήσεις μας, δεν σκεφτόμαστε ότι είναι κάτι ανάλογο με ένα ταχυδρόμο που θα άνοιγε τα γράμματά μας, θα τα διάβαζε, θα έβαζε μέσα στους φακέλους διαφημιστικά σχετικά με το περιεχόμενο των επιστολών μας, θα τα ξαναέκλεινε και θα μας τα άφηνε στο γραμματοκιβώτιο.

Ενα δεύτερο μείζον ζήτημα είναι η χρήση προσωπικών δεδομένων μας σε κάθε αναζήτησή μας, μέσα από το cookie, το αρχείο που καταγράφει την ταυτότητα και τη διαδρομή του χρήστη στον Παγκόσμιο Ιστό, και το οποίο το Google εγκαθιστά χωρίς να μας ρωτήσει, για το καλό μας – αλλιώς δεν λειτουργεί σωστά. Ετσι, κάθε φορά που αναζητούμε κάτι, καταγράφεται η ταυτότητά μας (user ID), η διεύθυνσή μας στο Διαδίκτυο (IP), η ώρα και η ημερομηνία της αναζήτησης και οι ακριβείς όροι της, αλλά και οι ρυθμίσεις του προγράμματος πλοήγησης που χρησιμοποιούμε. Και όλα αυτά αποθηκεύονται για απεριόριστο χρόνο και χρησιμοποιούνται κατά βούληση, μιας και ποτέ το Google δεν απαντά σε σχετικές ερωτήσεις – πέραν του ότι δηλώνει ότι παραχωρεί τα εν λόγω στοιχεία, σε περίπτωση ανάγκης, στις Αρχές!

Αν σκεφτούμε λίγο τι γίνεται στην Αμερική μετά την 11η Σεπτεμβρίου και προσθέσουμε σ’ αυτό και το γεγονός ότι η Google προσλαμβάνει συστηματικά πράκτορες της Εθνικής Ασφαλείας (NSA), τα σενάρια γίνονται πάρα πολύ σκοτεινά. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η αποθήκευση των ιστοσελίδων (cache) είναι παράνομη και το Google δεν ρωτά για να τις αποθηκεύσει – πρέπει όποιος θέλει να μην αποθηκευτεί η ιστοσελίδα του να φροντίσει να το δηλώσει ο ίδιος στον κώδικά της. Ενώ η αρχειοθέτηση του σκληρού μας δίσκου από το Google Desktop δίνει πρόσβαση στα δεδομένα μας στο Google κάθε φορά που συνδεόμαστε στο Διαδίκτυο. Τέλος, έχει μεγάλο ενδιαφέρον το πώς κανείς δεν μπορεί να «βγει» από τη μηχανή αναζήτησης, αλλά ούτε και να βρει το δίκιο του αν δεν περιλαμβάνεται στα αποτελέσματα.

Από την άλλη πλευρά, είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες γνωστές μηχανές αναζήτησης σήμερα, αν και μιλάμε πλέον για ελάχιστες (οχτώ προγράμματα και πέντε τεχνολογίες όλες κι όλες), αποτελούν κλώνους του Google. Επίσης, η προτίμηση του Google για τις «απλές, σαφείς και καλά δομημένες σελίδες» αλλάζει τον ίδιο τον σχεδιασμό των ιστοσελίδων, επιβάλλοντας και διαγράφοντας τεχνολογίες, αισθητικές και πρακτικές. Αν δηλαδή επιβεβαιώνεται η θέση ότι το μονοπώλιο σκοτώνει την καινοτομία, την ίδια στιγμή αποδεικνύεται ότι αλλάζει και το γούστο. Και διευρύνει τον καπιταλισμό ως τις λέξεις (είναι ο «γενικευμένος σημασιολογικός καπιταλισμός» του Κριστόφ Μπρινό), με την πώλησή τους στις GoogleΑds.

Το σημαντικότερο, όμως, το πιο καυτό ζήτημα είναι η κατάταξη και η παρουσίαση της πληροφορίας καθαυτή, που και αυτή φαλκιδεύεται, καθώς το Google δεν αναφέρεται στην πρωτογενή πληροφορία, αλλά στην πληροφορία όπως καταγράφηκε από τους πολλούς. Ενα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι ο όρος «δεύτερη υπερδύναμη», τον οποίο οι «Νew York Times» χρησιμοποίησαν για να δηλώσουν το παγκόσμιο αντιπολεμικό κίνημα ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ, λόγω της σφοδρότητας των κινητοποιήσεων. Ενώ τις πρώτες δύο μέρες σήμαινε αυτό ακριβώς και στο Google, μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα είχε χάσει κάθε ανατρεπτική ισχύ, καθώς το Google έφερνε τα σχόλια περί του όρου, που επικράτησαν τελικά της αρχικής σημασίας του και τον κατέστησαν σχετικά ουδέτερο (βλ. Andrew Orlowski, «The Register», 4, Μάρτιος 2003). Ετσι, ο κόσμος του Google καθρεφτίζει τον αληθινό κόσμο με τον τρόπο του Μatrix.