Χειροτονίες ποιητών και στοχαστών

Οι «Ερμηνείς της Διασποράς» και οι «Νεοελληνιστές της Αμερικής», δύο κατάλογοι με είκοσι τέσσερα χρόνια διαφορά αλλά ίδια λογική

Του Ανδρεα Μπελεζινη

Στο τεύχος 12 του περιοδικού «Χάρτης», Σεπτέμβριος 1984, ο Vassilis Lampropoulos που από τον Ιανουάριο ήδη του 1981 είχε δει στις σελίδες του 20ού τεύχους των «Σημειώσεων» το κείμενό του «Περί ερμηνείας», δημοσίευσε το κεντρικό και περιλάλητο άρθρο του «Οι Ερμηνείς της Διασποράς», το οποίο συνέβη να σχολιαστεί την ίδια χρονιά στο τεύχος 2-3 της δεύτερης σειράς της «Σπείρας» πολλαπλώς από τον Γ. Αριστηνό και τον υπογραφόμενο. Με έντονη τυπογραφική έμφαση επί εικονικού εξωφύλλου αναγράφεται το θεματικό υπό τον τίτλο παράθεμα: «Μέρες του Μπέρμιγχαμ, 1979». Σε υποσημείωση που αναφέρεται στον ισχυρισμό του ότι «η διάθεση της ουσιαστικής αμφισβήτησης και της συνεπούς αντίστασης κατά των θεσμοθετήσεων της αληθείας της γνώσης εκδηλώνεται με άλλους τρόπους και σε σύγχρονα έργα, που φυσικά, η Φιλοσοφική Θεσσαλονίκης δεν έχει κανένα συμφέρον να προσέξει», παραθέτει λίστα με ονόματα Ελλήνων και ξένων, οι εργασίες των οποίων συγκαταλέγονται στην «κατηγορία» αυτή.

Χωρίς να σχολιάσουμε επί του παρόντος τον όρο «κατηγορία» από τις στυγνότερες και ετυμολογικά πιο βεβαρημένες παρασύνθετες λέξεις της ελληνικής (και όχι μόνο), καθώς και το γεγονός ότι πρόσφατα ο φίλος μας τη βρήκε από εκεί που δεν το φανταζόταν, από την αναγνώριση των Ομηρικών του καθηγητή Δ. Μαρωνίτη από τον Πατριάρχη της αμερικανικής και διεθνούς κριτικής, σπεύδω να αναγράψω τα ονόματα των κατά χειροθεσία εγχωρίων εκλεκτών του πρωθερμηνέα Βασίλη Λαμπρόπουλου: Ελ. Βακαλό, Ν. Βαλαωρίτης, Γ. Καλιόρης, Ν. Καλταμπάνος, Δ. Καψάλης, Π. Κονδύλης, Ρ. Κοσέρη, Μ. Λαμπρίδης, Β. Λεοντάρης, Α. Λεοντή, Γ. Λυκιαρδόπουλος, Μ. Μαρκίδης, Αν. Μυλωνάς, Αλ. Νεχαμάς, Κ. Παπαγιώργης, Στ. Ροζάνης, Μ. Σετάτος, Μ. Τσιανίκας και Γ. Τσιώλης.

Είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα ο κατάλογος αυτός διά χειρός τώρα του Στάθη Γουργουρή, καθηγητή Συγκριτικής Λογοτεχνίας στις ΗΠΑ και τρόπον τινά, παρά τη μετριοπάθειά του, προαλειφόμενου διαδόχου του Βασίλη Λαμπρόπουλου, κατόχου ήδη της έδρας «Κ. Π. Καβάφης» στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, διευρυμένος δημοσιεύθηκε πρόσφατα σε απογευματινή εφημερίδα, στην ίδια ακριβώς όπου ο Κώστας Γεωργουσόπουλος έδωσε όχι το καλύτερο δείγμα της εμπαθούς λιβελογραφίας του, είδους απαιτητικότατου και ασφαλώς κατ’ ουδένα λόγο εξαιρετέου. Στον νέο κατάλογο ο δεύτερος τη τάξει Νεοελληνιστής της Αμερικής, μόλις «έθυσε τα διαβατήρια» (δηλαδή τέλεσε θυσία για την καλή διάβαση των ελληνικών συνόρων), κατά το ωραίο εύρημα και γλωσσικό δάνειο υπό το οποίο αρθρογραφεί στο περιοδικό «Πλανόδιον», έχρισε πρώτα πρώτα τη νέα nomenclaturam, ήτοι κατά σειράν τους Βαλαωρίτη, Πατρίκιο, Λεοντάρη, Ποντίκα, Αγγελάκη - Ρουκ, Χιόνη, Γκανά, Γαλανάκη, Λαϊνά, Πατίλη, Καλοκύρη, Χουλιάρα, Βαρβέρη, Αγραφιώτη, Σωτηροπούλου, Βλαβιανό, Γρηγοριάδη, Δημητρίου, Φάις. Επίσης πρότεινε και επέβαλε μια δεύτερη λίστα «στοχαστών και επιστημόνων» από την οποία δεν λείπουν κατά χρίσμα ή και χειροθεσία, οι Τσουκαλάς, Βεργόπουλος, Μουζέλης, Μπαλτάς, Βέλτσος, Λυκιαρδόπουλος, Πεσμαζόγλου, Τσαλίκογλου, Νικολακόπουλος, Αλεβιζάτος, Λιάκος, Δημηρούλης, Κακαβούλια. Ανάμεσα στις δύο λίστες, εκείνης της δεκαετίας του ’80 και αυτής εδώ του 2008 δεν υπάρχει μόνο συνάφεια, αλλά και οργανική, θα έλεγα «γενετική» ως προς τον τύπο και τον χειρισμό, σχέση. Εάν συντάσσοντας τον δικό του αρχικό κατάλογο ο Vassilis Λαμπρόπουλος επικαλέστηκε τις εργασίες των αναμενόντων την επίθεση των χειρών του, ο Στάθης Γουργουρής, επικαλείται τι, νομίζετε; Επικαλείται με απροσδόκητη, θα έλεγα και προσβλητική, συγκατάβαση το γεγονός ότι ο πρόεδρος και τα μέλη της εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών των ΗΠΑ «δεν απαξιώνουν την ελληνική Λογοτεχνία, όταν χρόνια τώρα συνομιλούν και συνεργάζονται με Ελληνες λογοτέχνες και στοχαστές».

Επιπλέον και ο πρεσβύτερος και ο νεότερος καταστιχογράφος φρόντισαν τα καταλογικά τους κείμενα να μη θεωρηθούν, οριστικά και απαραβίαστα. Το αντίθετο θα αποτελούσε αδικαιολόγητο λάθος.

Και τέτοια λάθη δεν είναι δυνατό να διαπράττει η υπερατλαντική (και εγχώρια) Επισκοπή και Δεσποτεία, η οποία έχει αφομοιώσει κάμποσο καβαφικό βυζαντινισμό. Αλλωστε και το 1984, ο Λαμπρόπουλος και το 2008 ο Γουργουρής, είχαν σπεύσει να δηλώσουν κατηγορηματικά, ο δεύτερος, ότι «τα ονόματα είναι ενδεικτικά, γιατί αλλιώς θα γέμιζε η σελίδα»! Και ο πρώτος, ότι «ο κατάλογος αυτός έχει αρκετή μεροληψία και θα άξιζε να επιμηκυνθεί»!

Εάν η ακαδημαϊκή μας ζωή δεν ήταν πράγματι ασυνάρτητη και είχε ήδη διερευνηθεί η αληθινή σχέση ανάμεσα στους «ερμηνείς της διασποράς» και στις «Σημειώσεις», περιοδικό που ξεκίνησε σαν όργανο ακμαίας, αυστηρής και συνεκτικής συντεχνίας και απέφυγε στη διάρκεια πολλών δεκαετιών όχι λίγους και μικρούς κινδύνους και πειρασμούς, θα μπορούσε να τεθεί σε ασφαλέστερη βάση το ακόλουθο ερώτημα: ποια από τα ονόματα της αρχικής αξιολογικής (και αξιωματικής) λίστας του Λαμπρόπουλου, τα οποία μαρτυρούσαν για τη δυναμική του περιοδικού, έχουν περάσει και στην πρόσφατη καταλογράφηση του Γουργουρή; Από τους οκτώ που πρωίμως εξασφάλισαν από τον πρωθερμηνέα το χρίσμα των φίλων, οπαδών και συνοδοιπόρων ήτοι τους Γ. Καλιόρη, Ρ. Κοσέρη, Μ. Λαμπρίδη, Β. Λεοντάρη, Δ. Λυκιαρδόπουλο, Μ. Μαρκίδη, Αλ. Μυλωνά και Στ. Ροζάνη, στον πλατειάζοντα και μάλλον αλλοπρόσαλλο κατάλογο των νεήλυδων «Νεοελληνιστών της Αμερικής» περνάνε, είναι αλήθεια, δύο μόνο. Αλλά ο Βύρων Λεοντάρης (στη λίστα των λογοτεχνών) και ο Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος (στη λίστα των στοχαστών) συμβαίνει να είναι από τους συνιδρυτές και πρωτεργάτες των «Σημειώσεων». Ο πρώτος μάλιστα, ο Βύρων Λεοντάρης, ανακηρύσσεται ήδη από τον πρωθερμηνέα ως κορυφαίος ποιητής της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, ενώ της πρώτης στρέφεται παραδόξεως από κάθε άποψη ο Νάνος Βαλαωρίτης, παρών ήδη στον υποσημειωμένο κατάλογο του 1984, η συνολική προσφορά του οποίου και αντιβαίνει και υπερβαίνει την έννοια της ποιητικής γενιάς και των πρωτείων. Μολονότι προτίθεμαι να επανέλθω στις δύο πιο πάνω ανακηρύξεις, οφείλω να σημειώσω από τώρα ότι οι πράξεις χειροτονίας ακολουθούν τον τύπο της απλής εκφώνησης ή αναγραφής.. Οφείλουμε πάντως να σημειώσουμε ότι ο καθηγητής Γουργουρής παραλείπει σκόπιμα συγγραφείς που βιάστηκαν να εγκαταλείψουν τον κόσμο μας, όπως ο Μανόλης Λαμπίδης, ο Μάριος Μαρκίδης και ο Αντρέας Μυλωνάς. Αφού δηλώσω ότι τον τελευταίο αυτόν είχε και έχει περί πολλού ο ύπατος των αξιολογητών και στο μηδενικό στη χώρα μας φιλοσοφικό πεδίο και στη δήθεν αντεστραμμένη έμφυλη προσαγόρευση (αφιέρωση: «στον Αντρέα της Μαρίας») σε βαθμό που αποβαίνει εις βάρος του εγκωμιαζόμενου, οφείλω να παρατηρήσω ότι ο νεότερος και διάδοχος καταλογράφος παραλείποντας τους εν Αδου στερεί το κατάστιχό του από τη διάσταση της υστεροφημίας. Για να αφήσουμε πάντως στην άκρη την έτσι και αλλιώς άφαντη Ρένα Κοσέρη υπάρχει μια αποσιώπηση όλως αδικαιολόγητη, εκείνη του Στέφανου Ροζάνη, για την οποία καμιά ερμηνεία ή και εξήγηση δεν μπορεί να επινοηθεί. Γιατί και αν ακόμα δεχτούμε, όπως έχει ειπωθεί όχι χωρίς κάποια αμφιλογία, ότι οι στίχοι του Στέφανου Ροζάνη είναι χαραγμένοι πάνω στο νερό, ισχύει το ίδιο και για τα δοκίμιά του;

Κατά τα άλλα τα άρθρα του Στάθη Γουργουρή, των Βασίλη Λαμπρόπουλου και Δημήτρη Παπανικολάου, ο οποίος δεν παραλείπει να αναφέρει τη φίλη μου, Αμερικανίδα καθηγήτρια Κάρεν Βαν Ντάικ, μολονότι χαλαρά κατά το πλείστον, εντάσσονται ανέτως σε ένα γενικότερο πλαίσιο όπου εκδηλώνονται και δρουν πρωτόγνωρες για τα ελληνικά δεδομένα δυνάμεις και διαμορφώνονται νέες συνθήκες. Πρόκειται για τις στρατηγικές και τακτικές προβολής, κύρωσης και υστεροφημίας οι οποίες σχεδιάζονται κατά κύριο λόγο στα πανεπιστήμια και εφαρμόζονται στο ευρύτερο λογοτεχνικό και γραμματολογικό πεδίο. Η σφαιρική και σε βάθος αντίληψη της όλης κατάστασης θα ήταν ελλιπής, αν μη και αδύνατη, χωρίς να συμπεριληφθούν οι νεοελληνικές έδρες των ξένων πανεπιστημίων στην Κύπρο, την Ευρώπη, τον Καναδά, την Αυστραλία και πρωτίστως την Αμερική. Η τελευταία αυτή μολονότι δεν υπήρξε ποτέ «capta» όπως η αρχαία Ελλάδα κυριεύει, πώς να το κάνουμε, και κατακτά τα πάντα, καλά και κακά. Από την άποψη αυτή η φιλολογία την οποία προκάλεσε η αθωότατη και κάπως ξεθυμασμένη συνέντευξη του Β. Λαμπρόπουλου, ο οποίος είχε ρίξει νερό στο κρασί του και εμφανίζει δύο πρόσωπα ως άλλος Ιανός, στο ένθετο «Κ» της «Καθημερινής», και η οξύτατη αντίδραση του Κ. Γεωργουσόπουλου, ούτε άξιο του ονόματος σάλο προκάλεσε μέχρι στιγμής, ούτε αφορμή για γόνιμο διάλογο έδωσε.