Και τώρα, συγκροτήματα του ενός μέλους

Εννοιολογικώς παράδοξο, αλλά τα τελευταία χρόνια συναντάμε όλο και συχνότερα το φαινόμενο της... μονομελούς μπάντας

Του Θοδωρη Μανικα

Από τον τεράστιο πλούτο και τους λεπτούς μηχανισμούς της ελληνικής γλώσσας, πολλά είναι εκείνα που με συναρπάζουν και ανάμεσά τους, η... κοσμογονική σημασία των λέξεων που αρχίζουν με την πρόθεση «συν-»!

Δεν ξέρω αν το έχεις προσέξει, αλλά οι περισσότερες τέτοιες λέξεις έχουν βαθύ και ενίοτε διττό νόημα, περιγράφοντας έννοιες αρχέγονες και, ως εκ τούτου, «μεγάλες» που καθορίζουν ζητήματα τα οποία είναι αείποτε παρόντα!

Συν+ΗΘΟΣ παράγουν τη «συνήθεια», συν+ΕΙΜΑΙ τη «συνουσία», συν+ΑΣΠΙΔΑ τον «συνασπισμό» και (το καλύτερο!) συν+ΠΑΝ το... «σύμπαν»! Κάπου εκεί, ανάμεσα, στέκει και η έννοια του συγκροτήματος (από το συν+ΚΡΟΤΩ), που σημαίνει «χτυπώ κάτι που βγάζει ήχο, ταυτοχρόνως με άλλους που κάνουν το ίδιο»... Για να το δούμε λίγο αυτό! Τι σου φέρνει στον νου; Ιθαγενείς, πριν από χιλιάδες χρόνια, να χτυπάνε τα ταμ ταμ στη ζούγκλα; Σωστό! Τους Rolling Sones; Σωστό και αυτό! Γι’ αυτό μίλησα για αρχέγονες έννοιες, παντοτινά παρούσες στα του ανθρωπίνου γένους και καλά ενθυλακωμένες στις ελληνικές λέξεις που αρχίζουν από «συν».

Και, βεβαίως, δεν θα αραδιάσω σήμερα περιττά λόγια για την καθοριστική σημασία που είχε και έχει η έννοια «συγκρότημα» στη μουσική, αφού αυτά έχουν ειπωθεί και γραφτεί παντού χιλιάδες φορές (βλ. και «Καθημερινή» 15 Απριλίου 2007 και 3 Ιουνίου 2007).

Ομως, οι δίσκοι που μπαίνουν σήμερα στη «Δισκοθήκη» μού δίνουν την ευκαιρία να επισημάνω κάτι που τα τελευταία χρόνια πήρε διαστάσεις νέου ρεύματος! Συγκροτήματα του ενός ατόμου! Ακούγεται κάπως παράδοξο, η έννοια του «συν-» συνθλίβεται από την παρουσία του «ενός», αλλά, στην πραγματικότητα το «συν-» θριαμβεύει, αφού «υποτάσσει» το «εν», το αναγκάζει να εγκαταλείψει το «άτομο» και να μεταμφιεσθεί σε «συγκρότημα» από επιλογή του και μόνο! Και όλα αυτά χάρη στη μαγική δύναμη που ασκεί σε μουσικούς και κοινό η έννοια του συγκροτήματος, ακόμη και όταν, στην προκειμένη περίπτωση, περιορίζεται στο καλλιτεχνικό όραμα ενός «περίεργου», συν ένα έξυπνο όνομα γκρουπ, άντε και ένα λογότυπο.

Ενα καλό παράδειγμα «συγκροτήματος του ενός», είναι σίγουρα οι Fall του Μαρκ Σμιθ, που η επί τριάντα χρόνια καριέρα τους είναι στην ουσία η Οδύσσεια του ιδρυτή τους, δίχως ούτε έναν σταθερό συνοδοιπόρο. Κάπου εβδομήντα μουσικοί έχουν περάσει από τις τάξεις των Fall, στην τεράστια δισκογραφία τους, αλλά παραμένουν μπάντα ενός ανθρώπου, ο οποίος απολύει και προσλαμβάνει μέλη ασταμάτητα και, ανάμεσά τους, βρίσκεται και η εκάστοτε μούσα του. Η πιο πρόσφατη, μάλιστα, είναι και η μακροβιότερη ως μέλος των Fall και είναι και Ελληνίδα η κιμπορντίστρια Ελένη Πούλου!!! (Αυτός είναι και ο λόγος που μπορεί να πετύχετε τον Σμιθ να πίνει το ποτό του στο Μπουρνάζι!).

Και όταν ρωτήθηκε ο Μαρκ Σμιθ γι’ αυτήν τη μοναδική περίπτωση, γιατί δηλαδή δεν κάνει σόλο καριέρα και επιμένει να είναι... γκρουπ, έδωσε τη μνημειώδη απάντηση: «Ακόμη και αν είμαστε μόνον εγώ και η γιαγιά σου που βαράει το ντέφι, είμαστε πάντοτε οι Fall!».

Κάπως έτσι το έθεσε προσφάτως και ο 27χρονος Κόνορ Ομπερστ, που κάνει καριέρα από... 13 χρόνων, είναι πολυπράγμων και αργά αλλά σταθερά ανερχόμενος, είναι αεικίνητος και υπερπαραγωγικός και έχει υπάρξει μέλος αρκετών (προσωποπαγών) συγκροτημάτων ώς τώρα. Οπότε, ρωτήθηκε γιατί κρύβει τις ουσιαστικώς σόλο προσπάθειές του κάτω από το ψευδώνυμο «Bright Eyes; Η απάντησή του τα λέει όλα: «Μα γιατί δεν είναι ψευδώνυμο! Είναι όνομα συγκροτήματος!!!».

Η δισκογραφική παραγωγή του Ομπερστ είναι... απέραντη, αλλά με το «Cassadaga» (που έρχεται δύο χρόνια μετά την ταυτόχρονη κυκλοφορία των δύο προηγούμενων cd του, ως Bright Eyes) κερδίζει το υψηλό status που του αναλογεί και που, λίγο νωρίτερα, του έχουν αναγνωρίσει ο Μπρους Σπρίνγκστιν, οι REM, οι ΥeahΥeahΥeahs, ο Νιλ Γιανγκ κ.ά. Πέραν του περιεχομένου, εξαίρετη είναι και η συσκευασία του cd – κρύβει πολλά και περισσότερα δεν θα πω!

Ο Ομπερστ βεβαίως χρησιμοποιεί πολλούς μουσικούς για να κινηθεί ευέλικτα στο... εικαστικό περιβάλλον των τραγουδιών του, αλλά υπάρχουν και συγκροτήματα του ενός κυριολεκτικώς, και ένα τέτοιο είναι οι Beirut του Zαχαρία Κόντον από την Αλμπουκέρκη των ΗΠΑ. Αρχισε και αυτός πιτσιρικάς τη μουσική του περιπέτεια και, εικοσάχρονος πλέον, μετουσιώνει τα παριζιάνικα και σέρβικα αποτυπώματα των εφηβικών ταξιδιών του στην Ευρώπη, με τις εβραϊκές μουσικές ρίζες του και τα κάντρι και ροκ τοπία της αμερικανικής παιδείας του. Ο Ζακ παίζει μαντολίνο, ακορντεόν, πιάνο, τρομπέτα, κρουστά, τραγουδάει, γράφει τα κομμάτια, γίνεται η ενσάρκωση του «do it yourself» και κερδίζει τους ακροατές του, πείθοντας για τον γκρουπίστικο χαρακτήρα του πονήματός του, σε βαθμό που να χρειαστούν έξι άτομα επί σκηνής στην πρόσφατη επιτυχημένη τουρνέ του (που πέρασε και από την Ελλάδα), ώστε να αναπαράγεται η αίσθηση του συγκροτήματος που κυριαρχεί στο «Gulag Orkestar».

Ανέφερα την Ελλάδα και σταματώ για λίγο στο «εικονικό» συγκρότημα Dr Atomik του πολυπράγμονος Αντώνη Λιβεριάτου, ο οποίος πέρα από τα σόλο project του, παράγει μουσική και με το... κανονικό συγκρότημα Κεφάλαιο 24 ή Chapter 24, όπως τους θέλει η πρόσφατη αγγλόφωνη εκδοχή τους. Δίπλα σε όλα αυτά, λοιπόν, ο Λιβεριάτος εγκαινιάζει και ένα «συγκρότημα του ενός», τους Dr Atomik, το παρθενικό cd των οποίων με έκανε να πιστέψω πως αν ο Λιβεριάτος ήταν λίγο πιο «μεγαλόψυχος» απέναντι στο ίδιο το concept που συνέλαβε, αν άνοιγε την πόρτα αυτής της ροκ-εν-ρολ φαντασίωσης σε περισσότερους μουσικούς πλην του εξαίρετου κιθαρίστα Αδωνι (που πριν από δεκαπέντε χρόνια έπαιζε στο εφήμερο ροκ-εν-ρολ θαύμα των Cosmic Teds), αν χρησιμοποιούσε τα μπάσα και τα ντραμς ως αρμόζει στο υλικό του δίσκου του, τότε οι Dr. Atomik θα κοίταζαν αρκετά μακριά! Με αυτά τα περί ντραμς κ.λπ. δεν εννοώ απαραιτήτως την ανθρώπινη παρουσία. Μπορείς να παράξεις και με τα κομπιούτερ ήχους για τα ρυθμικά όργανα, αλλά εκεί μπαίνει η «μεγαλοψυχία»: πρέπει να προσφύγεις σε κάποιον που ξέρει να το κάνει και όχι να βολεύεσαι με ό,τι μπορείς να κάνεις εσύ με το μηχάνημα.

Γι’ αυτό και ο πολύς Τρεντ Ρέζνορ, κορυφαία περίπτωση μονομελούς συγκροτήματος με τους φορτωμένους χρυσάφι και πλατίνα Nine Inch Nails, πλήρωσε πολλούς και ανέδειξε καμπόσους μέχρι να μάθει από τους γνώστες τα μυστικά του «φτιάξ’-το-μόνος-σου!». Ακούς το πρόσφατο «Year Zero» και νομίζεις πως βλέπεις μπροστά σου την μπάντα να αναπνέει, ενώ όλα τα έχει παίξει ο Ρέζνορ στα (πανάκριβα) όργανα και ψηφιακά μηχανήματα που διαθέτει. Οπως πάντα, το αποτέλεσμα είναι… τυπικός Τρεντ Ρέζνορ.

Οσα δηλαδή μπορεί να καταθέσει ένα παιδί από την Πενσιλβάνια, που σπούδασε κλασικό πιάνο, γοητεύθηκε από τα συνθεσάιζερ, απογείωσε τη χρήση της ηλεκτρικής κιθάρας, ξεχώρισε για την πνευματική του υγεία μέσα στο ιδεολογικό ροκ χάος και ένωσε το «industrial» το «ροκ» και την «εικόνα» σε ένα νόμιμο υβρίδιο, που ζει και παράγει εδώ και είκοσι χρόνια και που είναι το ατομικό του μονομελές συγκρότημα των Nine Inch Nails!