Της Ολγας Σελλα

Τα επόμενα Χριστούγεννα, το πιο διαδεδομένο δώρο ίσως είναι μια μηχανή ανάγνωσης, όπου οι αναγνώστες θα μπορούν να έχουν εκεί πολλά βιβλία σε ψηφιακή μορφή και να τα έχουν μαζί; Κάποιοι εκδότες φαίνεται να το πιστεύουν αλλά και να το... φοβούνται. Πάντως οι διαδικασίες έχουν αρχίσει. Πρώτη διδάξασα η Google, παρέχει το πλήρες κείμενο βιβλίων που έχει η ίδια ψηφιοποιήσει και οι χρήστες μπορούν να «κατεβάσουν» τα βιβλία της αρεσκείας τους στο kindle, δηλαδή τη φορητή μηχανή ανάγνωσης που θυμίζει μεγάλο κινητό τηλέφωνο. Μόλις τον περασμένο μήνα η Google υπέγραψε συμφωνία με την Ενωση Αμερικανών Εκδοτών και την Αμερικανική Εταιρεία Συγγραφέων για την απόδοση των νόμιμων πνευματικών δικαιωμάτων στους δικαιούχους συγγραφείς και εκδότες.

Και αν στην Αμερική εκδότες και συγγραφείς διασφάλισαν με έναν τρόπο τα πνευματικά τους δικαιώματα, στην Ελλάδα υπάρχουν εκδότες που αγωνιούν για την πειρατική ψηφιοποίηση και διάθεση βιβλίων. «Το ερώτημα είναι αν θα αναπτυχθεί το παρεμπόριο, χωρίς να παίρνουν τίποτα οι δικαιούχοι», λένε στην «Κ». Και πράγματι, στη διάρκεια του ρεπορτάζ, εντοπίσαμε blog που παρέχει, σε μορφή pdf, βιβλία σύγχρονα εν αγνοία των εκδοτών ή των συγγραφέων τους (Πατάκης, Λιβάνης κ.ά.). Ο,τι έγινε με τη μουσική βιομηχανία, λένε οι εκδότες, και αγωνιούν.

Αυτό τον κίνδυνο προσπαθεί να διαχειριστεί και να αντιμετωπίσει ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Εργων Λόγου (ΟΣΔΕΛ), ο οποίος πριν από δύο χρόνια ξεκίνησε τη δημιουργία μια ηλεκτρονικής πλατφόρμας, μέσω της οποίας οποιοσδήποτε χρήστης, σε όλο τον κόσμο, θα μπορεί να ζητήσει την άδεια για οποιουδήποτε είδους αναπαραγωγή ελληνικών βιβλίων, για κάθε τίτλο του οποίου οι εκδότες ή οι συγγραφείς έχουν παραχωρήσει τα δικαιώματα στον ΟΣΔΕΛ. Η όλη διαδικασία θα ολοκληρώνεται ηλεκτρονικά.

Η «Κ» συζήτησε με τον διευθυντή του ΟΣΔΕΛ, Αρη Πετρόπουλο, ο οποίος μας εξήγησε τα στάδια αυτής της νέας, και για το βιβλίο, εποχής. «Είναι αναπότρεπτη αυτή η διαδικασία. Η πλατφόρμα έγινε με συγχρηματοδότηση από την Κοινωνία της Πληροφορίας και το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε στις 31/12. Τώρα απλώς περιμένουμε την πιστοποίηση του προγράμματος της Ε.Ε. Η λειτουργία της θα είναι η εξής: ΄Η μέσω ενός κόμβου θα περνούν από μας και θα πηγαίνουν σε όποιον εκδότη έχει βιβλία σε ψηφιακή μορφή ή οι εκδότες θα μας έχουν δώσει το περιεχόμενο των βιβλίων για να τα αναπαράγουμε εμείς και να το πουλάμε σε ψηφιακή μορφή. Θα είναι ένα μίνι Google δηλαδή, για τα ελληνικά βιβλία.

Επεξεργαζόμαστε και την ιδέα, ο ΟΣΔΕΛ να χρηματοδοτεί και την ψηφιοποίηση κάποιων εκδόσεων. Ηδη έχουμε ψηφιοποιήσει τη σειρά “Βυζαντινή Γραμματεία” των εκδόσεων Κανάκη, με περιλήψεις των βιβλίων, σε ελληνικά και αγγλικά και ψαχτήρια». Ο ΟΣΔΕΛ θα κρατάει μια προμήθεια από αυτή την υπηρεσία, ενώ ένας μακροπρόθεσμος στόχος είναι αυτός ο κόμβος να συνδεθεί με το Google. Αντί να δώσουμε την ελληνική βιβλιοπαραγωγή και γραμματεία στο Google, επιχειρούμε να δημιουργηθεί ένας ελληνικός κόμβος και ο χρήστης να μπαίνει εκεί και να ψάχνει ό,τι θέλει. Πιστεύω ότι για τις μικρές γλώσσες πρέπει να δημιουργηθούν εθνικοί κόμβοι, οι οποίοι να συνδεθούν με παγκόσμιες μηχανές». Μια άλλη μακροπρόθεσμη σκέψη του ΟΣΔΕΛ είναι η σύνδεση αυτού του κόμβου με τις δημόσιες βιβλιοθήκες της χώρας, όπου ήδη ολοκληρώθηκε ένα πρόγραμμα ψηφιοποίησης βιβλίων που δεν έχουν δικαιώματα, ενώ στις άμεσες προτεραιότητες του οργανισμού είναι η ενημέρωση των δικαιούχων (εκδοτών, συγγραφέων) και η προβολή του εγχειρήματος. Ο Αρης Πετρόπουλος δεν έχει βέβαια αμφιβολία ότι «υπάρχει επιφυλακτικότητα και αμηχανία στον εκδοτικό χώρο, αλλά αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Είναι παγκόσμιο και μοιάζει με τα κοιλοπονήματα μας νέας εποχής». Πάντως πιστεύει ότι στον τομέα των επιστημονικών και εκπαιδευτικών εκδόσεων, η ψηφιακή μορφή θα ανεβάζει διαρκώς το μερίδιό της στην αγορά.

Μέχρι στιγμής, ψηφιοποιημένες εκδόσεις είχαμε δει μόνο σε πανεπιστημιακά προγράμματα, κυρίως αρχείων και παλαίτυπων εκδόσεων. Από πέρυσι, το Ιδρυμα Λάτση προφέρει σε πλήρη μορφή, με δωρεάν πρόσβαση, όλες τις ετήσιες εκδόσεις του για τα μεγάλα μουσεία της χώρας [Ολυμπίας, Εθνικό Αρχαιολογικό, Δελφών, Ηρακλείου, Θεσσαλονίκης, Δήλου, Ελευσίνας, Πειραιώς, Ακροπόλεως] στη διεύθυνση www.latsis-foundation.org. Τέλος, στη διεύθυνση e-na.com υπάρχουν ψηφιοποιημένα πολλά περιοδικά, τα οποία επίσης πωλούνται, ενώ η ίδια εταιρεία έχει αναλάβει και την ψηφιοποίηση βιβλίων Ελλήνων εκδοτών. Οσοι συναναστρέφονται με ξένους εκδότες και ατζέντηδες, λένε ότι οι τελευταίοι δουλεύουν μόνο με kindle πια.

«Αλλάζει το τοπίο» παραδέχονται οι εκδότες, που εξακολουθούν να φοβούνται ότι δεν θα μπορεί να μετρηθεί η απώλεια των πωλήσεων ούτε η απώλεια των δικαιωμάτων. Οπως στις φωτοτυπίες. «Ο,τι αφήσει η κρίση, θα το αποτελειώσει η νέα τεχνολογία», λένε.

Σε ό,τι αφορά τον αμιγή εκδοτικό χώρο, οι εκδόσεις «Λιβάνης» και οι εκδόσεις «Ψυχογιός» έχουν ήδη στο site τους εκδόσεις τους σε ψηφιακή μορφή, οι οποίες πωλούνται σχεδόν όσο πωλείται και το βιβλίο στα βιβλιοπωλεία. Η «Κ» μίλησε με τον Ανδρέα Μαχαίρα, από τις εκδόσεις «Λιβάνης», ο οποίος μας εξήγησε το τοπίο και την ανταπόκριση που είχε η πρωτοβουλία τους μέχρι τώρα και με τον εκδότη Θανάση Ψυχογιό.

Ανδρέας Μαχαίρας (εκδ. Λιβάνης): «Τα βιβλία που έχουμε ανεβάσει είναι εκπαιδευτικά, και βιβλία που έχουν να κάνουν με την εκπαίδευση. Δίνουμε ένα δείγμα δωρεάν, δέκα σελίδων και μετά όποιος τα θέλει μπορεί να τα αγοράσει. Τώρα σχεδιάζουμε ένα νέο πρόγραμμα, που θα λειτουργεί με συνδρομές. Σιγά σιγά θ’ αρχίσουμε να βάζουμε και βιβλία που έχουν κάποια αξία, αλλά όχι λογοτεχνία. Είναι πολύ μεγάλη η επισκεψιμότητα στο site. Τώρα έχουμε σταθεροποιηθεί στους 8 χιλ. επισκέπτες την ημέρα. Βέβαια, πολύ λιγότεροι αγοράζουν βιβλία σε ψηφιακή μορφή. Δεν πωλούνται παραπάνω από 5 βιβλία την ημέρα. Μας ενδιαφέρει το ότι υπάρχουν άνθρωποι που ασχολούνται μ’ αυτού του είδους την αγορά.

Πιστεύω ότι είναι πολύ δύσκολο ακόμα να αγοράσει κάποιος και να διαβάσει βιβλία σε ψηφιακή μορφή. Εκτιμάμε όμως ότι και στην Ελλάδα θα γίνει όπως και σ’ όλο τον κόσμο. Σ’ αυτή τη φάση λειτουργεί περισσότερο σαν διαφημιστική διαδικασία αυτή η κίνηση, γιατί δεν υπάρχουν ακόμα εξοικειωμένοι χρήστες για τα ψηφιακά βιβλία. Εχουμε παρατηρήσει βεβαίως ότι κάποιοι που αγόρασαν ψηφιακό βιβλίο, ξαναγόρασαν. Βέβαια, δεν σας κρύβω ότι τα βιβλιοπωλεία έχουν αγχωθεί με την κίνησή μας, αλλά δεν έχουν δίκιο. Δεν έχουμε κάνει επιθετικές κινήσεις μειώνοντας τις τιμές στις ψηφιακές εκδόσεις. Ισα ίσα που πολλοί μας αφήνουν μηνύματα ότι τις θεωρούν ακριβές».

Ψυχογιός Θανάσης: «Είναι ένας νέος τρόπος πωλήσεως των βιβλίων, σε όλο τον κόσμο. Το βιβλίο σαν σώμα το πουλάμε μόνο στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Με αυτό τον τρόπο τώρα, μπορούμε να φθάσουμε όπου υπάρχουν Ελληνες. Ανεβάσαμε πριν από 15 - 20 μέρες 50 βιβλία στο site μας, επιλέξαμε στην τύχη κάποιους τίτλους, κάνοντας ένα τεστ μάρκετινγκ, για να δούμε πώς θα ελέγξουμε τα δικαιώματα. Εμείς τα πουλάμε τα βιβλία, με έκπτωση 10% από την τιμή των βιβλιοπωλείων. Γιατί δεν έχει αποφασιστεί ακόμα σε ποια τιμή πρέπει να προσφέρεται το ψηφιακό βιβλίο. Πιστεύω ότι αυτή η τάση θα έχει μέλλον λαμπρό, είναι θέμα χρόνου και υπάρχει ανησυχία στον εκδοτικό κόσμο για το έντυπο βιβλίο. Εγώ δεν την ασπάζομαι γιατί έτσι θα προσεγγίσουμε αναγνώστες που δεν μπαίνουν στα βιβλιοπωλεία και έτσι θα μεγαλώσουμε το αναγνωστικό κοινό μας.

Μέχρι το 2010 θα ανεβάσουμε όλο τον κατάλογο. Ενα επιπλέον αβαντάζ του ηλεκτρονικού βιβλίου είναι ότι δεν υπάρχουν επιστροφές, δεν πληρώνουμε αποθήκες, και παλιούς τίτλους εξαντλημένους που δεν μας συνέφερε να τους ανατυπώνουμε να υπάρχουν στη διάθεση του κοινού. Γιατί να χάνονται από την αγορά;».

Οι Αμερικανοί εκδότες είχαν κάνει αγωγή στην Google, η οποία χωρίς την άδεια των δικαιούχων είχε προχωρήσει σε ψηφιοποίηση αμερικανικών εκδόσεων. Στην πρόσφατη συμφωνία μεταξύ της Ενωσης Αμερικανών Εκδοτών και της Αμερικανικής Εταιρείας Συγγραφέων, κατέληξαν στη δημιουργία ενός συστήματος που θα επιτρέπει τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων, όπου θα περιέχεται το πλήρες κείμενο βιβλίων ψηφιοποιημένων από την Google, με σκοπό την εμπορική χρήση με διάφορους τρόπους. Ο κάθε δικαιούχος θα πάρει από την Google το 63% των εσόδων από τις διάφορες εμπορικές χρήσεις των βιβλίων (η Google θα παρακρατεί το 37%) και μέχρι τις 5 Μαΐου 2009 η εταιρεία θα καταβάλει στους δικαιούχους 45 εκατ. δολάρια για έργα που έχουν ψηφιοποιηθεί χωρίς άδεια μέχρι σήμερα. Η συμφωνία καλύπτει βιβλία και ένθετα τα οποία έχουν πνευματικά δικαιώματα και ψηφιοποιήθηκαν μέχρι τις 5 Ιανουαρίου 2009. Η Συμφωνία επιτρέπει στην Google την εμπορική χρήση των ψηφιοποιημένων βιβλίων με τους εξής τρόπους:

- Πουλώντας συνδρομή για πρόσβαση στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων σε εκπαιδευτικά, κυβερνητικά ιδρύματα και εταιρείες.

- Πουλώντας online πρόσβαση σε συγκεκριμένα βιβλία, στα οποία οι δικαιούχοι θα έχουν την επιλογή είτε να ορίσουν την τιμή είτε να δώσουν το δικαίωμα στην Google να το κάνει.

- Πουλώντας διαφημιστικό χώρο σε σελίδες βιβλίων, που δεν θα έχουν δικαίωμα να το αρνηθούν οι δικαιούχοι.

- Τέλος, θα υπάρχει η δυνατότητα για εκτύπωση κατά παραγγελία (print on demand), κ.λπ.