Του Νικου Βατοπουλου

Καθώς η Μόλι Γκριν, Αμερικανίδα ιστορικός με θέματα που αφορούν άμεσα τη δική μας περιοχή, παθιάζεται με το θέμα του νέου της βιβλίου, σκέφτεται κανείς τι μπορεί να είναι αυτό που κινητοποιεί μία νέα, ταλαντούχα γυναίκα από την άλλη όχθη του Ατλαντικού να ρίξει τη ματιά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Απολαμβάνει τον ήλιο στο προαύλιο του Νομισματικού Μουσείου, ένας νέος χώρος για την Αθήνα και ευκαιρία για την Μόλι Γκριν, που είχε γνωρίσει την Ελλάδα πριν από 25 χρόνια, να μιλήσει με ενθουσιασμό για το «πόσο έχει αλλάξει αυτή η πόλη!».

Για τη Μόλι Γκριν, η Ελλάδα δεν είναι «μύθος» αλλά «πραγματικότητα». Στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, όπου διδάσκει, είναι δεμένη με τον ευρύτερο ελληνικό πολιτισμό μέσα από το εκεί Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών και η ίδια παρατηρεί πόσο διαφορετικό είναι πλέον το τοπίο. «Πριν από 10-20 χρόνια το ενδιαφέρον για την οθωμανική Ελλάδα ήταν σχετικά περιορισμένο. Τώρα έχουμε πολύ κόσμο και φοιτητές υψηλής απόδοσης». Συγγραφέας ήδη ενός βιβλίου που μεταφράστηκε και στα ελληνικά («Κρήτη, ένας κοινός κόσμος: Χριστιανοί και Mουσουλμάνοι στη Μεσόγειο των πρώιμων νεότερων χρόνων», εκδ. 21ος), η Μόλι Γκριν μιλάει με ενθουσιασμό για το δεύτερο βιβλίο της που το δουλεύει πυρετωδώς. «Το θέμα μου είναι οι κουρσάροι στη Μεσόγειο του 17ου αιώνα, σε μια εποχή που όλα ήταν ρευστά». Εχει φέρει στο φως άγνωστα στοιχεία, όπως για το τι συνέβαινε στο δικαστήριο που είχαν στήσει στη Μάλτα οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη (που είχαν εγκαταλείψει τη Ρόδο νοσταλγώντας την πάντα). Εχει το χάρισμα να μεταφέρει το απόσταγμα της έρευνας σαν ένα παραμύθι που αγγίζει και τη σημερινή ζωή.

«Εκείνη την εποχή, έκανες εμπόριο στη Μεσόγειο σε συνθήκες χάους. Κανείς δεν είχε τον έλεγχο. Ούτε οι Ενετοί ούτε οι Τούρκοι. Οι Βρετανοί και οι Γάλλοι δεν ήταν ακόμη εκεί δυναμικά. Τα φορτία λυμαίνονταν από κουρσάρους της Δύσης». Μέσα σε αυτό το τοπίο των θολών ορίων, η Μόλι Γκριν αναδεικνύει ζητήματα ταυτότητας και πρακτικής ζωής. Φωτίζει τον Ελληνα έμπορο που μετέφερε φορτία ανάμεσα σε Πόλη και Αίγυπτο και που συχνά είχε για πλήρωμα μωσαϊκό εθνοτήτων. Το θέμα είναι ότι κανείς δεν είχε δικαίωμα να κατασχέσει εμπόρευμα από χριστιανικό πλοίο, αλλά ποιος μπορούσε να αποδείξει τι; «Ελληνες πήγαιναν για τις υποθέσεις τους στο δικαστήριο στη Μάλτα για να αποδείξουν ότι το φορτίο τους κακώς κατασχέθηκε και να το διεκδικήσουν πίσω». Ανάμεσα στη νομιμότητα και την ανομία, τον σταυρό και την ημισέληνο, την Ορθοδοξία και τον Καθολικισμό την εποχή της Αντι-Μεταρρύθμισης, η Μόλι Γκριν ξεδιπλώνει όχι μόνο κόσμους ολόκληρους, αλλά μας στρέφει το βλέμμα στον «πονοκέφαλο» των ιδιωτικών υποθέσεων που ταξίδευαν το χρήμα και τα εμπορεύματα.

Αυτές τις θάλασσες που μελετάει χρόνια τώρα, τις ταξίδεψε τις μέρες αυτές η Μόλι Γκριν δίνοντας τέσσερις διαλέξεις εν πλω από τον Πειραιά στη Βενετία με σταθμό τις Δαλματικές Ακτές σε μία κρουαζιέρα που οργάνωσε ο Σύλλογος Αποφοίτων του Πρίνστον. Μακρινή είναι η εποχή που η Μόλι Γκριν μελετούσε πολιτικές επιστήμες και από εκεί έφθασε στον Ελληνικό Εμφύλιο. «Με ενδιέφερε πολύ και η Μέση Ανατολή και σπούδαζα και αραβικά αλλά ήθελα να βρω ένα πεδίο που να περιλαμβάνει την Ελλάδα. Οταν “ανακάλυψα” την Οθωμανική Αυτοκρατορία βρήκα με μεγάλη ευχαρίστηση ότι μπορούσα να μελετήσω τον ελληνικό κόσμο μέσα από ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο». Και καθώς οι αυτοκρατορίες του 17ου αιώνα ήταν «πιο ενδιαφέρουσες» από τα εθνικά κράτη του 20ού, η οθωμανική Ελλάδα κέρδισε το ενδιαφέρον της. «Υπάρχουν πολλά ακόμη που δεν γνωρίζουμε. Περιμένω ακόμη την εποχή που οι ερευνητές θα έχουν την άδεια να μελετήσουν τα αρχεία των μοναστηριών που παραμένουν απροσπέλαστα».