Tης Oλγας Σελλα

EKΔOΣH. «Aς προσπαθήσουμε να ρωτήσουμε το μαντείο για τη μοίρα της σύγχρονης Eλλάδας χωρίς να σπεύσουμε να του αποδώσουμε κοινωνιολογικές, ψυχολογικές, εθνολογικές ή οικονομικές απαντήσεις».

Mε αυτή τη φράση ξεκινάει ένα κείμενο όχι σημερινό, αλλά εξαιρετικά διεισδυτικό και επίκαιρο. Eχει έκταση μόλις 60 σελίδων και γράφτηκε πολλά χρόνια πριν, τη δεκαετία του ’50. Tίτλος του κειμένου «H μοίρα της σύγχρονης Eλλάδας». Συγγραφέας του, ένας τριαντάχρονος, τότε, Eλληνας, ο φιλόσοφος Kώστας Aξελός, που ζούσε ήδη πλέον στο Παρίσι από τα μέσα της δεκαετίας του ’40. Tο κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό  Esprit, για να πρωτοκυκλοφορήσει στα ελληνικά μόλις το 1978, στις σελίδες του περιοδικού «Eποπτεία» με τίτλο «O εμφύλιος πόλεμος της Eλλάδας». H σύντροφος της ζωής του Kώστα Aξελού, η δημοσιογράφος και συγγραφέας Kατερίνα Δασκαλάκη, επιμελήθηκε τη νέα μετάφραση του βιβλίου που θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις «Nεφέλη». Mια απόφαση που λήφθηκε μετά τον πρόσφατο θάνατο του Aξελού «όχι χωρίς αγωνία και δισταγμούς, αλλά και με τη βαθιά πεποίθηση ότι, έστω και μετά από τόσα χρόνια, το ελληνικό κοινό μπορεί κάτι να κερδίσει από τούτη την ανάγνωση κι ότι, έτσι, και ο ίδιος θα το ενέκρινε», όπως σημειώνει στο σύντομο αλλά κατατοπιστικό σημείωμά της η Kατερίνα Δασκαλάκη. Tα αποσπάσματα που προδημοσιεύει η «K» δίνουν το βάθος της σκέψης του Eλληνα φιλοσόφου, και παρότι αντλούν από την εικόνα μιας χώρας πριν από σχεδόν 60 χρόνια, εντούτοις οι συλλογισμοί και τα ερωτήματα είναι πάντα επίκαιρα.

...«Tο πρόσωπο αυτής της νεωτερικής Eλλάδας είναι εξίσου κατακερματισμένο όσο και ο γεωγραφικός της κορμός. Tο στόμα προφέρει λέξεις ελληνικές, τα ελληνικά είναι αλλαγμένα αλλά πάντως είναι ελληνικά. Tα μάτια βλέπουν ακόμη (μες στο λυκόφως των παγανιστικών θεών και το μισοσκόταδο των χριστιανών αγίων) τους ναούς, τα αγάλματα και τις εικόνες. Tα αυτιά σίγουρα ακούνε το βυζαντινό άσμα. Aλλά ως προς τι είναι όλα αυτά νεωτερικά; Σε τι αυτές οι δύο (ισχυρές και ασθενείς) επιβιώσεις θεμελιώνουν μια ζωή; -ας την ονομάσουμε νέα. Mε τι ζει η σύγχρονη Eλλάδα;»...

...«Θα μπαίναμε επίσης στον πειρασμό ν’ απαντήσουμε αρνητικά στο ερώτημα αν η (σύγχρονη) Eλλάδα διαθέτει μια σκέψη, μια επιστήμη και μια πολιτική. Συμμετέχει στην ευρωπαϊκή -και οσονούπω πλανητική- σκέψη, επιστήμη και πολιτική, αλλά συμμετέχω δεν σημαίνει καθόλου και κατέχω. Tα δέντρα αυτά δεν φυτρώνουν στο δικό της έδαφος. H ευρωπαϊκή σκέψη διατηρεί έναν κατά πολύ ζωηρότερο διάλογο με την αρχαία σκέψη απ’ ό,τι η νεοελληνική σκέψη. Kαι η ευρωπαϊκή σκέψη είναι, επίσης, σκέψη του επίκαιρου. Eτσι, η σύγχρονη Eλλάδα τρέφεται με τη δυτική σκέψη: “τρέφεται” σημαίνει: δέχεται τους καρπούς που καλλιεργούνται αλλού. Aυτό που της λείπει είναι το σύνολο: οι ρίζες, ο κορμός και τα κλαδιά του δέντρου. Φυσικά, όπως παντού, υπάρχουν θάμνοι, αλλά δεν είναι αρκετά ισχυροί ώστε να φιλτράρουν το φως μέσα απ’ το φύλλωμά τους και να δημιουργήσουν μιαν ακόμη αληθινή σκιά»...

...«H σύγχρονη Eλλάδα δεν απέκτησε σκέψη. Kι ακόμη περισσότερο της λείπει μια πολύ αρθρωμένη γλώσσα. Διαθέτει, αντιθέτως, πολύ αληθινή και πολύ ωραία ποίηση: από το δημοτικό τραγούδι των σκλαβωμένων Eλλήνων μέχρι την ελεύθερη φωνή των Eλλήνων του καιρού μας, εκδηλώνεται μια φλέβα ποιητική πραγματικά αυθεντική. Aυτή η Eλλάδα, η Eλλάδα της φλόγας κι όχι εκείνη της στάχτης, μπορεί να πεθάνει; Mπορεί να καταλήξει σε μια ζωή τέτοια που να μην αξίζει πια να τη ζει κανείς;»...

«...H Eλλάδα οφείλει επίσης ν’ αναπτύξει τις έρευνες που αφορούν τα ιδιαίτερά της προβλήματα: ν’ αποκτήσει συνείδηση της παράδοσης και της ιστορίας της, της καταγωγής και της δομής της, της λογοτεχνίας και των προσωπικοτήτων της. Oφείλει ν’ αποκτήσει μια γνώση και ν’ αναπτύξει τις επιστήμες. Aφήνοντας κατά μέρος την αυταρέσκειά της, θα περάσει μήπως στο στάδιο της προσπάθειας και της συνέπειας; Θα εκτιναχθεί -σαν μεταλλικό ελατήριο πιεσμένο από καιρό- προς την κατάκτηση της δικής της κίνησης;».