Tου Νικου Βατοπουλου

Στον παγκόσμιο χάρτη, η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα που φωνάζει πολύ. Συνήθως προκαλεί θόρυβο για λάθος ζητήματα, με στρεβλές ιεραρχήσεις και σε ασυντόνιστο χρόνο. Δεν εκπλήσσει που και σε ένα πεδίο, εξαιρετικά ειδικό όπως αυτό της μελέτης του νεοελληνικού πολιτισμού σε ακαδημαϊκά ιδρύματα του εξωτερικού, οι περισσότεροι φαίνεται ότι έχουν μία προβεβλημένη άποψη. Αποψη, που συχνά εκφράζεται από γραφειοκράτες (οι οποίοι υπογράφουν κυβερνητικές αποφάσεις) ή από υπερ-πατριώτες (που διαμορφώνουν κλίμα). Τις περισσότερες φορές, κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό.

Οι νεοελληνικές σπουδές αναδύθηκαν ως θέμα δημόσιου διαλόγου ευρύτατα από τα μέσα της περασμένης δεκαετίας, όταν είχε πλέον διαφανεί ότι η νέα παγκόσμια τάξη όχι μόνο διαμόρφωνε δυναμικά το πεδίο ανταγωνισμού της γνώσης αλλά όριζε και μια διαπολιτισμική ματιά, η οποία, με τις χιαστί νεότευκτες ερμηνείες της, έθετε εκ νέου ζητήματα συμμαχιών και επιβίωσης.

Οι ζυμώσεις της δεκαετίας του 1990 συνέβαιναν ακόμη υπό το κράτος του αιφνιδιασμού (για τις νέες τότε διεθνείς συγκυρίες) αλλά και του ρομαντικού πάθους, καθώς διαφαινόταν μία ερεθιστική δυνατότητα προώθησης της νέας Ελλάδας.

Η δεκαετία 2001 - 2010 φαίνεται ότι είναι πιο συμφιλιωμένη με την πραγματικότητα. Η εμπειρία έχει απλωθεί, οι ενθουσιασμοί έχουν καταλαγιάσει και οι απογοητεύσεις έχουν εκλογικευτεί. Οι αγκυλώσεις της ελληνικής Πολιτείας είναι πλέον σαφείς και άμεσα συναρτώμενες από την ικανότητα ή την ανικανότητα προσώπων. Οι θεσμοί υπόκεινται ακόμη σε ερμηνείες.

Αυτό που διαφαίνεται σήμερα, καθώς μπορεί κανείς να μελετήσει εξ αποστάσεως τον χάρτη των νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό, είναι ότι ο γενικός κανόνας δεν έχει καμία αξία. Κάθε ίδρυμα έχει την πολιτική και την ιδιαιτερότητά του. Αυτό που μοιάζει να οφείλει το ελληνικό κράτος είναι η κατανόηση της αγοράς της γνώσης. Εκεί, υπάρχει έλλειμμα.

Δύο έμπειροι νεοελληνιστές εστιάζουν σήμερα για την «Κ» τις αιχμές του προβλήματος.