Της Χρυσας Σπυροπουλου

Η επιστολογραφία είναι μια αγαπημένη ασχολία των καλλιτεχνών και των πολιτικών, ένα είδος που άρχισε να αναπτύσσεται ήδη τον 17ο αιώνα, κυρίως στην Αγγλία, αλλά και σε χώρες της κεντρικής Ευρώπης. Στις μέρες μας, ωστόσο, λίγοι είναι εκείνοι οι οποίοι ακόμα μένουν πιστοί στο χαρτί και το μελάνι, εφόσον το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ελκύει συνεχώς όλο και πιο πολλούς. Παλαιότερα, όμως, προσωπικότητες της πολιτικής και της τέχνης αντήλλασσαν απόψεις για θέματα καλλιτεχνικά και κοινωνικά, σχολίαζαν έργα συναδέλφων τους, παρουσίαζαν την εικόνα και την ατμόσφαιρα της εποχής τους. Μερικοί μάλιστα τολμούν να καταγράψουν καθαρά προσωπικές στιγμές, γεγονός που εκτιμάται δεόντως από μερίδα του αναγνωστικού κοινού. Ο αυστρογερμανικής καταγωγής ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε (Πράγα 1875 - 1926) σε επιστολές που έγραψε από το καλοκαίρι έως το τέλος του φθινοπώρου του 1907 στη γυναίκα του Κλάρα Βέστχοφ, αναφέρεται σε θέματα που είναι σχετικά με την Τέχνη, τη «συνομιλία» ζωγραφικής και ποίησης, την ουσία των πραγμάτων. Ο ποιητής, άλλωστε, όσο ζούσε στο Παρίσι, πατρίδα επιλογής του, είχε διαμορφώσει ένα νέο ύφος λυρικής ποίησης, το λεγόμενο «ποίημα πράγμα» (Ding - Gedicht) μέσω του οποίου επιχειρούσε να συλλάβει την ουσία ενός φυσικού αντικειμένου, στοιχείο που συναντάται στα έργα του Σεζάν, καθώς η ματιά του είναι στραμμένη στον εξωτερικό κόσμο, την πραγματικότητα και τα αντικείμενα. Και όπως ο Ρίλκε στην ποίησή του φαίνεται να αγκαλιάζει το Ον και να ενδιαφέρεται για το κάθε τι, έτσι και ο Σεζάν αντιμετωπίζει τα πράγματα χωρίς να έχει δογματισμούς και εμμονές για το ωραίο. Ολα, όσα υπάρχουν στο σύμπαν, τον συγκινούν και τον συναρπάζουν.

Η αγάπη του Ρίλκε για τη ζωγραφική δεν φαίνεται μόνο στις επιστολές του, αλλά εκφράζεται και στα ποιήματα που εξεδόθησαν με τον τίτλο «Νέα Ποιήματα» (1907) και αποτελούν πρωτότυπες λεκτικές μεταγραφές εικαστικών έργων. Γι’ αυτό δεν είναι περίεργο που ποιήματα της εν λόγω συλλογής αποδίδουν τοπία, πορτρέτα, βιβλικά και μυθολογικά θέματα με τον τρόπο που θα τα απεικόνιζε και κάποιος ζωγράφος. Και όπως πίστευε για τον εαυτό του, ότι «αναλώνει την αγάπη σε ανώνυμο μόχθο», το ίδιο έγραφε σε επιστολή του προς τη γυναίκα του ότι συμβαίνει και με την περίπτωση του Σεζάν. Και οι δύο καλλιτέχνες είχαν ως χρέος να μετατρέψουν με τη δύναμη της αντίληψής τους ό, τι είναι ορατό σε αόρατο, ως οι ίδιοι να είναι «οι μέλισσες του αοράτου».

Αυτές οι εσωτερικές και εκλεκτικές συγγένειες ωθούν, λοιπόν, τον Ρίλκε να αναφερθεί διεξοδικώς στις επιστολές του στο έργο του Σεζάν αλλά και του Βαν Γκογκ και του Ροντέν με τον οποίο είχε συνδεθεί φιλικά. Αλλωστε, αυτό που τον απασχολεί είναι η Τέχνη και πώς αυτή αποδίδει την ουσία των αντικειμένων. Με λυρισμό, αφαιρετικές συχνά εικόνες, αν και όλες ξεκινούν από το απτό και το ορατό, περιγράφει ο Ρίλκε τη φύση και τα έργα τέχνης, σε σημείο που ορισμένες από αυτές είναι καθαρά ποιητικές.

Το βιβλίο αυτό δεν είναι μόνο ένα σχόλιο για την Τέχνη και τη συγγένεια ή και επικοινωνία των διαφόρων ειδών της, αλλά αποτελεί και έναυσμα για τον αναγνώστη, ο οποίος θα παρακινηθεί να αναζητήσει να ξαναδιαβάσει ή και να γνωρίσει την ποίηση του Ρίλκε.