Του Δημητρη Μπουρα

Πριν ο διάβολος καταλάβει ότι πέθανες, μπορείς να ζήσεις για λίγο με την ψευδαίσθηση πως είσαι στον παράδεισο. Με αυτή τη χίμαιρα συνδέει τους ήρωές του ο Σίντνεϊ Λιούμετ, προσφέροντάς μας μια ταινία του επιπέδου της «Σκυλίσιας μέρας» και του «Ενεχυροδανειστή». Η τροχιά τους φυσικά δεν διαφέρει απ' αυτήν ενός πυροτεχνήματος. Η προσπάθεια δύο απελπισμένων να κρατηθούν στον αφρό της ζωής, τους οδηγεί στον πάτο.

Η ασφυξία του ατόμου τη στιγμή που βρίσκεται στο «σημείο μηδέν», στο μεταίχμιο της κόλασης και του παραδείσου, έχει απασχολήσει πολλές φορές το αμερικανικό θέατρο, τη λογοτεχνία και το σινεμά. Ο Εμποράκος του Αρθουρ Μίλερ δεν έχει τίποτα άλλο εμπορεύσιμο παρά μόνο το θάνατό του. Κι έτσι, φτάνει στο τέρμα για να εισπράξουν τα παιδιά του μια ασφάλεια ζωής που έχει κάνει. Ο Μίλερ περιγράφει τον άνθρωπο μικροσκοπικό μέσα στις δομές της κοινωνίας και γίνεται τραγικός. Παρομοίως συμβαίνει και με τον Ευγένιο Ο' Νιλ, ο οποίος κλείνεται στο εσωτερικό της οικογένειας. Μεγεθύνει τα συμπτώματα μιας -κοινωνικής- αρρώστιας και περιγράφει έναν σπαραγμό στο «Ταξίδι μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα» (έγινε ταινία από τον Λιούμετ το 1962). Την ίδια προβληματική μεταφέρει και σήμερα ο 84χρονος σκηνοθέτης στο «Πριν ο διάβολος καταλάβει ότι πέθανες» παρουσιάζοντας την οικογένεια σαν έναν οργανισμό, που βρίσκεται σε αποσύνθεση καθώς το ένα κύτταρο εξουδετερώνει το άλλο.

Το σενάριο της πρωτοεμφανιζόμενης Κέλι Μάστερσον είναι ένα ακραίο μελόδραμα, γύρω από τον αλληλοσπαραγμό μιας οικογένειας, με πλοκή θρίλερ και διαστάσεις βιβλικής αλληγορίας, όπου το καλό έχει μολυνθεί ανεπανόρθωτα. Ο μεγάλος γιος της οικογένειας, ο Αντι, ένας κτηματομεσίτης εθισμένος στα ναρκωτικά, θα έδινε τα πάντα για να φύγει στη Βραζιλία ελπίζοντας ότι θα αναθερμάνει την ερωτική σχέση του με τη γυναίκα του. Ο μικρός γιος, ο Χανκ, είναι χωρισμένος, δεν έχει σταθερή δουλειά και θα έκανε κι αυτός τα πάντα για τη μικρή κόρη του. Πιο πίσω από τους πρωταγωνιστές του δράματος, τον Αντι και τον Χανκ, βρίσκονται οι γονείς τους. Ενα ηλικιωμένο ζευγάρι μεσοαστών που ζει στα προάστια κερδίζοντας αρκετά χρήματα από ένα ιδιόκτητο κοσμηματοπωλείο. Ο Αντι σχεδιάζει τη ληστεία του κοσμηματοπωλείου βάζοντας στο κόλπο τον Χανκ. Η επιχείρηση εκ πρώτης όψεως τους φαίνεται απλή και εύκολη, σαν να ανοίγουν το ντουλάπι της κουζίνας για να κλέψουν το γλυκό. Στην πράξη αποδεικνύεται καταστροφική. Ο Αντι με τη σιγουριά του αρχηγού αναθέτει το εκτελεστικό μέρος στον Χανκ. Και αυτός με την απερισκεψία και την επιπολαιότητα ενός εφήβου βάζει κρυφά στο κόλπο ένα κλεφτρόνι.

Η μέρα κρίσης για τους γιους, που ζουν σε μια κόλαση και ονειρεύονται τον παράδεισο, αρχίζει. Το κλεφτρόνι αναλαμβάνει τη βρώμικη δουλειά και εισβάλλει στο κοσμηματοπωλείο με ένα περίστροφο (αναιρώντας το αρχικό σχέδιο που δεν προέβλεπε τέτοιου είδους βία). Ακολουθεί μια αιματηρή συμπλοκή με αποτέλεσμα το θάνατο του κλέφτη και της μητέρας των παιδιών. Ολα αυτά συμβαίνουν στο πρώτο δεκάλεπτο της ταινίας εκκινώντας τον μηχανισμό μιας σύγχρονης τραγωδίας, στην οποία η εκδίκηση δημιουργεί την ψευδαίσθηση της κάθαρσης και ο διάβολος γίνεται ένα με το θεό.

Ο βετεράνος Λιούμετ, ο οποίος τα τελευταία είκοσι χρόνια σκηνοθετούσε αδιάφορες δουλειές, υπογράφει μία από τις καλύτερες ταινίες του αποσπώντας εξαιρετικές ερμηνείες από τον Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν και τον Ιθαν Χοκ. Πολλοί καλοί δίπλα τους είναι ο Αλμπερτ Φίνεϊ και η Μαρίζα Τομέι.