Βασανιστική περιπλάνηση ενός «ξένου»

Διόρθωση ***

Της Μαριας Κατσουνακη

Ο Γιώργος Σημαιοφορίδης είναι 33 ετών, άνεργος και μόλις έχει αποφυλακιστεί. Επιστρέφοντας στην πόλη, περιπλανιέται σαν ξένος. Δεν έχει «οργανική» σχέση με την Αθήνα και την καθημερινότητά της, το βλέμμα του καταγράφει αλλά γλιστράει στην επιφάνεια, το τραύμα είναι εσωτερικό και αυτό έχει ανάγκη να «διορθώσει».

Μια γυναίκα και ένα παιδί είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός του. Ο θεατής θα αργήσει να καταλάβει ποιο είναι το βάσανο που ταλανίζει τον κεντρικό ήρωα της ταινίας του Θάνου Αναστόπουλου. Στη διαδρομή όμως αυτή, ώς το τέλος, ένας αόριστος και ανομολόγητος φόβος τον κυκλώνει. Η πόλη που βλέπουμε δεν μας αρέσει: τριτοκοσμική, περιθωριακή, υπερπατριώτες σε δράση, ένας υφέρπων ρατσισμός που όταν δεν εκδηλώνεται υπάρχει στα βλέμματα, στα παγιωμένα αστεία, στις συμπεριφορές, στις γραφειοκρατικές διαδικασίες, στις ανεπαίσθητες χειρονομίες.

Η ταινία όμως δεν αναφέρεται στον «εύκολο», διαγνωσμένο ρατσισμό προς τον μετανάστη. Ο ξένος της «διόρθωσης» είναι Ελληνας, χούλιγκαν, ο δολοφόνος ενός Αλβανού φίλαθλου τη βραδιά της ήττας της Εθνικής μας ομάδας στα Τίρανα. Ακολουθεί τη νεαρή χήρα και την κόρη του θύματος, προσπαθώντας να εξιλεωθεί; Να αποκαταστήσει μια στοιχειώδη επικοινωνία, ανοίγοντας μια δίοδο προς τη συγγνώμη; Θέλει να βοηθήσει αλλά αναζητάει τον τρόπο; Η μετάνοια έχει αξία όταν δεν γίνεται αποδεκτή;

Από τη μανία του χούλιγκαν έχει απομείνει ο τρόμος της αυτογνωσίας. Ο ήρωας μοιάζει ασπόνδυλος. Οι πρώην «σύντροφοι», μια κλειστή ομάδα σύγχρονων πατριωτών, τον υποδέχεται με ανοιχτές αγκάλες («φέρθηκες σπαθί που δεν μας έδωσε στη φυλακή», του λένε), αλλά όταν εκείνος αρνείται να «επιστρέψει» τον ξυλοφορτώνουν μέχρι λιποθυμίας. Ο,τι τον βασανίζει το ανιχνεύουμε στο βλέμμα, στην εύγλωττη παθητικότητά του. Παραμένει σιωπηλός στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, αλλά τα ερωτήματα διατυπώνονται μέσα από το σκηνοθετικό χειρισμό. Ο Θ. Αναστόπουλος, στην αρχή, χειρίζεται την κάμερα με ντοκιμαντερίστικη ευθύτητα και αμεσότητα. Στη συνέχεια η αφήγησή του γίνεται υποκειμενική (μέσα από τα μάτια του πρωταγωνιστή) για να καταλήξει σε ένα εξπρεσιονιστικό φινάλε, όταν το μπλε χρώμα (της ελληνικής σημαίας;) καλύπτει την πόλη και τους πρώτους διαβάτες της ημέρας με τους οποίους αναμειγνύεται ο Γιώργος Σημαιοφορίδης. Αποκτά και πάλι, άραγε, όνομα και ταυτότητα, μετά τη συνάντηση με τη γυναίκα και την κόρη, ή παραμένει ξένος, ανέστιος, δίχως πατρίδα; Χάνεται σε μια Αθήνα άγνωστη, στριμωγμένη, ξενοφοβική, θρησκευόμενη, μουντζουρωμένη, βρώμικη, αφιλόξενη.

Η «διόρθωση» μπορεί ή όχι να είναι εφικτή, το ερώτημα δεν θα απαντηθεί, δεν είναι εξάλλου στις προθέσεις της ταινίας. Ο κίνδυνος ελλοχεύει στα μικρά και αδιόρατα, στα «ψιλά» που προσπερνάμε από ενοχή ή αδιαφορία. Συνυπάρχουμε αφηρημένοι, ξένοι σε ό,τι συμβαίνει αλλά όχι και αμέτοχοι.