Οι σελίδες των εφημερίδων έχουν ξεκάθαρη, αδιαμφισβήτητη αποστολή: παρέχουν ενημέρωση, φιλοξενούν άρθρα, αναλύσεις και φωτογραφίες που, ιδανικά, συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση του περίπλοκου κόσμου που ζούμε. Στο σημερινό της φύλλο, η «Καθημερινή» υπερβαίνει τα εσκαμμένα και παραχωρεί μία ολόκληρη σελίδα της σ’ ένα έργο τέχνης. Ναι, ένα έργο τέχνης. Μία «κενή», άγραφη σελίδα που παραχωρείται στην εικαστικό καλλιτέχνιδα Μαρία Οικονομοπούλου για να εκθέσει το καινούργιο της έργο, φιλοτεχνημένο αποκλειστικά για την «Καθημερινή» και τους αναγνώστες της. Το λευκό χαρτί της εφημερίδας αξιοποιείται μ’ έναν τρόπο που δεν φανταζόμαστε: αυτό που αντικρίζουμε σχεδόν απροειδοποίητα θα μπορούσαμε να το συναντήσουμε μόνο στους τοίχους ενός μουσείου ή μιας γκαλερί ή σ’ έναν κατάλογο. Κι όμως, διαβάζετε την «Καθημερινή».

Αντίθετα με τα περιοδικά, οι ημερήσιος Τύπος έμεινε επιφυλακτικός στους κατά καιρούς πειρασμούς της νεωτερικότητας. Υπάρχουν και οι εξαιρέσεις: τo 1998, η μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδα του Αμστερνταμ Ηet Parool παραχώρησε μία σελίδα του καλλιτεχνικού της ένθετου στην Lie van der Werff, που συμτωματικά συμμετέχει στην τρέχουσα ομαδική έκθεση του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης «Ιλεάνα Τούντα» (έως τις 18 Νοεμβρίου) και την οποία επιμελήθηκε η Μαρία Οικονομοπούλου, μόνιμη κάτοικος Ρότερνταμ τα τελευταία 30 χρόνια. Σήμερα, η «Καθημερινή» αναπαράγει το πείραμα επί ελληνικού εδάφους. Μ’ ένα νέο έργο της Οικονομοπούλου, μία επεξεργασμένη φωτογραφία, που έχει τίτλο «YOU by ME». Μία γυναικεία φιγούρα με ονόματα ανθρώπων ζωγραφισμένα πάνω της. Οπως και στην τελευταία της δουλειά που παρουσιάζεται στην «Ιλεάνα Τούντα», η καλλιτέχνις «παίζει» με την αναπόφευκτη σχέση ανάμεσα στον εαυτό μας και στους ανθρώπους της ζωής μας.

«Τα τελευταία χρόνια «συλλέγω» τα ονόματα των ανθρώπων που έχω συναντήσει. Στο έργο της έκθεσης παρουσιάζω χάρτινες γιρλάντες που αποτελούνται από ονόματα ανθρώπων γραμμένα συνεχόμενα το ένα μετά το άλλο, δημιουργώντας έτσι καινούργια ονόματα. Και στο έργο της «Καθημερινής» τα μικρά ονόματα υπογραμμίζουν την αίσθηση ότι ένα άτομο καθορίζεται από τις συναντήσεις με όλους αυτούς τους ανθρώπους, έστω και ασυνείδητα. Κι αυτό είναι καλό να το θυμόμαστε», λέει .

Ταυτόχρονα, η αναφορά στα ονόματα είναι κι ένας υπαινιγμός στην τυπογραφική παράδοση της εφημερίδας. «Τα ονόματα αποτελούν φόρο τιμής στα κείμενα και στους ανθρώπους που φτιάχνουν τα κείμενα. Και όχι μόνο σ’ αυτούς· αλλά και στα υποκείμενα της είδησης, σ’ όλους αυτούς για τους οποίους διαβάζουμε στις σελίδες μιας εφημερίδας». Το έργο είναι συνειδητά ασπρόμαυρο. «Η εφημερίδα είναι κατ’ αρχάς κείμενο, το χρώμα ταιριάζει περισσότερο στη διαφήμιση. Είμαι συνδρομήτρια της «Καθημερινής» στην Ολλανδία τα τελευταία 20 χρόνια κι ένα από τα πράγματα που μου αρέσουν πολύ στην εφημερίδα είναι το τύπωμά της. Και το σχήμα της. Για μένα, όλα αυτά κάνουν μία εφημερίδα εργο τέχνης».

Το σκεπτικό της «έκθεσης» ενός νέου έργου στις σελίδες κυριακάτικης εφημερίδας συνδέεται με τους πολλαπλούς, τρόπους «ανάγνωσης» της φωτογραφίας σ’ ένα ανάλογο περιβάλλον. Για την Μαρία Οικονομοπούλου το πιο ενδιαφέρον είναι, φυσικά, η αντίδραση του ίδιου του κοινού: «Κάποιοι θα πιστέψουν ότι πρόκειται για διαφήμιση και θα πάνε στην επόμενη σελίδα προσπαθώντας να ανακαλύψουν τι ακριβώς μπορεί να διαφημίζει αυτή η ανεξήγητη φωτογραφία. Μία αγνή απορία που είναι ωστόσο το πιο σημαντικό στην όλη διαδικασία».

Ενδιαφέρον, όμως, παρουσιάζουν και άλλες παράμετροι. Σκεφτείτε, σημειώνει η Μαρία Οικονομοπούλου, ότι σήμερα 200 χιλιάδες αναγνώστες της «Καθημερινής» θα καταστούν ακούσιοι αγοραστές ενός καλλιτεχνικού προϊόντος καταβάλλοντας ένα ή τρία ευρώ. Η ιστορία αυτή δημιουργεί μία σειρά ουσιαστικών και ερεθιστικών ανατροπών: το γεγονός ότι αγοράζεις ένα έργο τέχνης με ελάχιστα χρήματα μειώνει τη σημασία του ίδιου του έργου»;

Κι ακόμα περισσότερο: ένα έργο τέχνης «εκτεθειμένο» στις σελίδες μιας εφημερίδας μάς παρακινεί να σκεφθούμε για την ίδια τη φύση του μέσου. Η εφημερίδα γίνεται δημόσιος χώρος, τα γνωστά όρια μεταβάλλονται. Η Μαρία Οικονομοπούλου το περιγράφει με ένα παράδειγμα: «Είναι σαν να περπατάς έξω στην πόλη και το μάτι σου να πέφτει σ’ ένα γλυπτό που δεν έχεις ξαναδει ή απλά σ’ ένα καινούργιο παγκάκι. Τι συμβαίνει; Το προσέχεις; Ξαφνιάζεσαι; Κι αυτό που γίνεται σήμερα στην «Καθημερινή» δεν διαφέρει πολύ. Πώς θα λειτουργήσει η παρουσία ενός έργου τέχνης σ’ έναν αναπάντεχο χώρο. Είμαστε αγνοί και ανοιχτοί να το δεχθούμε; Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να ξαφνιαστεί; Και τελικά: βλέπουμε ή απλώς κοιτάμε;». Δ. Pηγοπουλοσ