Του Κωστα Θ. Καλφοπουλου

Τον πρωτογνωρίσαμε μεταπολιτευτικά σε πρώτες «δειλές» επανεκδόσεις (οι μεγαλύτεροι τον διάβασαν σε αυθεντικές ελληνικές pulp εκδόσεις), αλλά και στην «Τζούλια» (1977), του Φρεντ Τσίνεμαν, στο πρόσωπο του Τζέισον Ρόμπερτς, μαζί με τις Τζέιν Φόντα και Βανέσα Ρεντγκρέιβ, ενώ τον ακολουθήσαμε πέντε χρόνια αργότερα στην ομότιτλη ταινία του Βιμ Βέντερς, σε παραγωγή Φράνσις Φορντ Κόπολα. Από το 1995, στο Βερολίνο, ένα βιβλιοπωλείο εξειδικευμένο στην αστυνομική λογοτεχνία φέρει το όνομά του.

Samuel Dashiell (Dash) Hammett (1894-1961): στο μακρόστενο, οστεώδες πρόσωπό του, που κοσμείται από βαθιές ρυτίδες και ένα μουστάκι που θυμίζει αμερικανικό Νότο (η απλουστευτική απόδοση στα ελληνικά τού στερεί μονίμως τα διπλά σύμφωνα από το επίθετό του), η αστυνομική λογοτεχνία συναντά έναν από τους κλασικούς της, που συνομιλεί υπόγεια με τον Χέμινγουεϊ ή τον Φόκνερ (Α. Ζιντ, Ρ. Τσάντλερ), αποκαθιστώντας τη χαμένη τιμή του είδους, αλλά και κατά ένα μέρος της αμερικανικής, μεσοπολεμικής πρωτίστως, κοινωνίας.

Με τη συγκεντρωτική έκδοση τεσσάρων αστυνομικών μυθιστορημάτων του Ντάσιελ Χάμετ, σε μετάφραση Α. Αποστολίδη (3) και Α. Μαντόγλου, στην αγγλοσαξονική παράδοση των portable editions, ο αναγνώστης έχει ένα δίλημμα λιγότερο στις θερινές του αποσκευές.

Στον «Κόκκινο θερισμό», το πρώτο μυθιστόρημα του Χάμετ (1929), πρωταγωνιστεί ο ντετέκτιβ Κοντινένταλ Οπ και η πόλη με το συμβολικό όνομα «Πόιζονβιλ», «μια άσχημη πόλη σε μια άσχημη περιοχή ανάμεσα σε δυο άσχημα βουνά». Η σύγκρουση κλιμακώνεται σταδιακά, καθώς αποκαλύπτεται το μέγεθος της διαπλοκής και της διαφθοράς, που αντανακλά την παθογένεια της μεσοπολεμικής αμερικανικής κοινωνίας. Η «Κατάρα των Ντέιν» κινείται περισσότερο προς μια ιστορία μυστηρίου, με φόντο το Σαν Φρανσίσκο και πρωταγωνιστές τα πρόσωπα του περιβάλλοντος ενός εικοσάχρονου, πλουσιοκόριτσου, της Γκαμπριέλα Ντέιν. Ναρκωτικά και θρησκευτικές αιρέσεις «συνοδεύουν» τα εγκλήματα, που αρχικά αφήνουν την εντύπωση μιας «οικογενειακής κατάρας». Με «Το γεράκι της Μάλτας», που μεταφέρθηκε εξίσου αριστοτεχνικά στον κινηματογράφο από τον Τζον Χιούστον (1941), κάνει την εμφάνισή του για πρώτη φορά ο σκληροτράχηλος (hard boiled) ιδιωτικός ντετέκτιβ, Σαμ Σπέιντ (:φτυάρι), με το ίδιο θεληματικό πιγούνι του συγγραφέα. Στα χρόνια του φασισμού, ο Χάμετ δημιουργεί ένα κλασικό «νουάρ», με έντονο ρεαλισμό, ατμόσφαιρα και ανατροπές, και κινητήριο μοχλό τη «μοιραία γυναίκα» (femme fatale). Τέλος, στον «Αδύνατο άντρα» (1934), το τελευταίο του μυθιστόρημα, ο ελληνικής καταγωγής δαιμόνιος ντετέκτιβ, Νικ Τσαρλς, στον αντίποδα του Κοντινένταλ Οπ, αναγκάζεται να αναιρέσει την αρχική του απόφαση να αποσυρθεί από το επάγγελμα, λόγω μιας αναπάντεχης υπόθεσης.

Ο Χάμετ είναι, και παραμένει, ο πλέον πολυσύνθετος χαρακτήρας και συγγραφέας του είδους. Σύντροφος της Λίλιαν Χέλμαν, πολιτικοποιημένος, ευαίσθητος και ταυτόχρονα σκληρός (με τον εαυτό του και τους άλλους), κουβαλάει τις εμπειρίες των διαβόητων «Πίνκερτονς», μέλος των οποίων διετέλεσε.

Με τις ιστορίες του, αλλά και με έναν ιδιαίτερο γλωσσικό (κομψό και λακωνικό συνάμα), και αφηγηματικό (ρεαλιστικό, κυρίως) τρόπο, διεισδύει στη «σκοτεινή πλευρά» της αμερικανικής κοινωνίας (κυνισμός, απληστία, διαφθορά) χωρίς να ηθικολογεί, γνωρίζοντας ότι «ο φόνος δεν αλλάζει τη ζωή κανενός, παρά μόνο τη ζωή του δολοφονημένου, και, μερικές φορές, του δολοφόνου».

Ντάσιελ Χάμετ, «Ο κόκκινος θερισμός - Η κατάρα των Ντέιν - Το Γεράκι της Μάλτας - Ο αδύνατος άντρας» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009.