Ενα πλήρες εγχειρίδιο της ελληνικής ιστορίας, από την προϊστορική εποχή έως τις μέρες μας, προσφέρει στο αναγνωστικό της κοινό η «Καθημερινή», από την επόμενη Κυριακή, 20 Ιουνίου. Πρόκειται για την «Ελληνική Ιστορία» της Εκδοτικής Αθηνών, στην οποία παρουσιάζεται με τρόπο συνοπτικό και κατανοητό η πολυτάραχη πορεία του τόπου μας και των ανθρώπων του, από τη γεωλογική διαμόρφωση του ελλαδικού χώρου και την εμφάνιση του ανθρώπου, έως την περίοδο της Μεταπολίτευσης και τις αρχές του 21ου αιώνα. Παράλληλα, η σειρά περιλαμβάνει και εξαιρετικού ενδιαφέροντος κεφάλαια για τον Ελληνισμό της Κύπρου, της Κωνσταντινούπολης, καθώς και την ομογένεια σε όλον τον κόσμο. Ο καθένας από τους οκτώ τόμους της εξετάζει συγκεκριμένες περιόδους της ελληνικής ιστορίας και θα κυκλοφορεί κάθε Κυριακή δωρεάν μαζί με την «Καθημερινή», από τις 20 Ιουνίου έως τις 8 Αυγούστου.

Το έργο είναι γραμμένο από έγκυρους και εξειδικευμένους επιστήμονες (ιστορικούς, αρχαιολόγους, φιλολόγους, αλλά και παλαιοντολόγους, νομικούς, δημοσιολόγους και οικονομολόγους), έτσι ώστε το κάθε ζήτημα και η κάθε ιστορική περίοδος να προσεγγίζονται σφαιρικά και ολοκληρωμένα και να αναδεικνύονται οι γνωστές και οι άγνωστες πτυχές τους.

Η επιστημονική επιμέλεια του έργου ανήκει σε τρεις πολύ σημαντικές μορφές στο χώρο της ελληνικής ιστορίας (Μ. Σακελλαρίου, Χρ. Μαλτέζου, Αλ. Δεσποτόπουλο). Τα κείμενα είναι γραμμένα με απλό, αλλά περιεκτικό και επιστημονικό τρόπο και συνοδεύονται από κατατοπιστικό φωτογραφικό υλικό και χάρτες. Τέλος, κάθε τόμος περιλαμβάνει ενδεικτική επιστημονική βιβλιογραφία.

Φυσικά, παρά τον πλούτο των πληροφοριών που περιέχουν οι συνολικά 800 και πλέον σελίδες της «Ελληνικής Ιστορίας», δεν εξαντλούν το θέμα. Αλλωστε, η μακραίωνη ιστορία της ελληνικής γης και όσων την πότισαν με το αίμα και τον ιδρώτα τους, θα απαιτούσε αναρίθμητους τόμους για να καταγραφεί. Ωστόσο, η έκδοση που προσφέρει η «Κ» αποτελεί πολύτιμη πηγή αναφοράς για όλες τις ιστορικές περιόδους έως και την αυγή του 20ού αιώνα, αλλά και σημείο εκκίνησης για περαιτέρω μελέτη, από όσους ενδιαφέρονται για συγκεκριμένα ιστορικά θέματα, από την αρχαία μυθολογία, μέχρι και το κυπριακό ζήτημα.

Η προσφορά της «Καθημερινής» εντάσσεται στη πολυετή και συνεπή προσπάθεια της εφημερίδας για την προώθηση και ανάδειξη της ιστορικής έρευνας, τόσο μέσω των εκδόσεών της, όσο και μέσω των αφιερωμάτων της σε θέματα ιστορίας, στο φύλλο της Κυριακής. Η ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού δικαιώνει και επιβραβεύει αυτήν την προσπάθεια.

Πώς διαμορφώθηκε γεωλογικά ο ελληνικός χώρος; Πότε ακούστηκε για πρώτη φορά η ελληνική γλώσσα στον τόπο μας και από ποια φύλα; Ποιοι ήταν οι πρώτοι «υψηλοί πολιτισμοί» της Ευρώπης; Αυτά είναι μερικά μόνον από τα καίρια ερωτήματα στα οποία επιχειρεί να δώσει απαντήσεις ο πρώτος τόμος της «Ελληνικής Ιστορίας» που κυκλοφορεί την επόμενη Κυριακή με την «Καθημερινή». Αξιοποιώντας τα ευρήματα της παλαιοντολογίας, της αρχαιολογίας, της γλωσσολογίας, αλλά και της μελέτης των μύθων, οι συντελεστές του έργου ταξιδεύουν με τους αναγνώστες στους οικείους τόπους και τους μακρινούς χρόνους της γέννησης του ελληνικού κόσμου.

Από τους πολιτισμούς των Κυκλάδων, της Μινωικής Κρήτης και των Μυκηνών, όπου τέθηκαν οι βάσεις για το «ελληνικό θαύμα» και εξετάζονται στον πρώτο τόμο, η Ελληνική Ιστορία της Εκδοτικής Αθηνών περνάει στα μεγάλα επιτεύγματα της Αθήνας, της Σπάρτης, της Κορίνθου και της Θήβας, κατά την κλασική αρχαιότητα. Πρόκειται αναμφισβήτητα για τις λαμπρότερες στιγμές του δυτικού πολιτισμού, στη διάρκεια των οποίων γεννώνται η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η φιλοσοφία και η επιστήμη. Μέσα από τις σελίδες του δεύτερου τόμου, ο αναγνώστης περιηγείται επί της ουσίας στην περίοδο της γέννησης της ίδιας της έννοιας της «Δύσης» και της «Ευρώπης», όπως τις γνωρίζουμε σήμερα.

Ο μεγαλύτερος στρατηλάτης όλων των εποχών αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο του τρίτου τόμου της Ελληνικής Ιστορίας. Με τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εξελληνίζεται το μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής. Η ελληνική γλώσσα διαδίδεται στους λαούς της Ανατολής και στα «οικουμενικά» τους κράτη και μαζί της μεταλαμπαδεύονται οι πνευματικές κατακτήσεις της κλασικής αρχαιότητας. Ο Αλέξανδρος δημιουργεί ένα νέο κόσμο. Μολονότι τα ελληνιστικά βασίλεια των διαδόχων του αποδεικνύονται θνησιγενή, από την πρόσμειξη μεταξύ Ρωμαίων και Ελλήνων που ακολουθεί γεννιέται το «διαμάντι στο στέμμα της Δύσης», ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός.

Στον τόμο αυτόν εξετάζεται το πιο παραγνωρισμένο ίσως κομμάτι της ιστορίας του ελληνικού χώρου. Η ελληνόφωνη βυζαντινή αυτοκρατορία αποτελεί τη «μεγάλη γέφυρα» μεταξύ του αρχαίου και του νεότερου Ελληνισμού. Στα χρόνια της ακμής της, η Κωνσταντινούπολη διέσωσε όση από τη λάμψη της παρηκμασμένης Ρώμης είχε απομείνει και κληρονόμησε στους μεταγενέστερους μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής εμβέλειας. Ταυτόχρονα, από το Βυζάντιο η χριστιανική θρησκεία διαδίδεται και πέρα από τον στενό πυρήνα του ευρωπαϊκού χώρου, έως τη Ρωσία και τη Μαύρη Θάλασσα. Με αυτόν τον τρόπο, το Βυζάντιο διαμορφώνει την εξέλιξη της σύγχρονης ευρωπαϊκής αλλά και της ελληνικής ιστορίας.

Με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, επιβεβαιώνεται η μετατόπιση του «παγκόσμιου» κέντρου ισχύος από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολή, καθώς οι Οθωμανοί κατακτητές φτάνουν αργότερα έως και τις πύλες της Βιέννης. Παράλληλα, με το πέρασμά τους από τον Μεσαίωνα στη νεωτερικότητα, οι ελληνόφωνοι «Ρωμαίοι» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας διαμορφώνουν σταδιακά εθνική συνείδηση, έχοντας ως σημεία αναφοράς τη γλώσσα και την ορθόδοξη θρησκεία. Ο πέμπτος τόμος ολοκληρώνεται με την επανάσταση του 1821 και τη δημιουργία σύγχρονου κράτους, το οποίο όμως ακροβατεί μεταξύ του οθωμανικού παρελθόντος και των Δυτικών επιδράσεων του νεοελληνικού διαφωτισμού.

Μετά την επιτυχή έκβαση της Επανάστασης, το νεοελληνικό κρατίδιο που δημιουργείται προσπαθεί να επιβιώσει υπό την πίεση του ασθενούς γίγαντα –της οθωμανικής αυτοκρατορίας– και των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης. Οι δεκαετίες που εξετάζει ο έκτος τόμος αποτελούν μια πραγματική εποποιία, καθώς η Ελλάδα καταφέρνει να «στεριώσει» ως έθνος-κράτος και να διπλασιάσει σχεδόν τη γεωγραφική της έκταση, ενσωματώνοντας τους ελληνικούς πληθυσμούς της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Οι αναγνώστες του τόμου θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν μεγάλες προσωπικότητες της ιστορίας μας, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Χαρίλαος Τρικούπης.

Οπως θα δούμε σε αυτόν τον τόμο, η Ελλάδα δεν πρόλαβε να χαρεί τον θρίαμβο των Βαλκανικών Πολέμων. Το 1914 εισέρχεται στη μεγάλη περιπέτεια του Α΄ Παγκοσμίου, η οποία έχει την τραγική κατάληξη της καταστροφής της Σμύρνης. Ακολουθεί ο μεγάλος αγώνας της αποκατάστασης των Μικρασιατών προσφύγων, μέσα σε καθεστώς πολιτικής αστάθειας. Λίγο μετά την ολοκλήρωσή του, όμως, η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με τα φασιστικά καθεστώτα του Αξονα. Ο αγώνας της γίνεται παράδειγμα για τον ελεύθερο κόσμο, αλλά η χαρά της τελικής απελευθέρωσης πνίγεται στο αίμα του Εμφυλίου.

Θα χρειαστεί να περάσουν 30 χρόνια τουλάχιστον για να επουλωθούν οι πληγές του Εμφυλίου. Οι ηρωικές προσπάθειες ανασυγκρότησης της εποχής που πραγματεύεται ο όγδοος και τελευταίος τόμος της σειράς σημαδεύονται από παλινωδίες, αλλά και την επιβολή επταετούς δικτατορίας. Εντούτοις, οι αναγνώστες ανακαλύπτουν πως η επιμονή των Ελλήνων δικαιώνεται, με την ένταξη της χώρας μας και της Κύπρου στην Ε. Ε. και την Ευρωζώνη και την επιτυχή διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Η σειρά της Ελληνικής Ιστορίας ολοκληρώνεται με την επιτυχημένη είσοδό μας στον αβέβαιο 21ο αιώνα.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ: Μιχαήλ Σακελλαρίου (ομότιμος καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας, ακαδημαϊκός), Χρύσα Μαλτέζου (καθηγήτρια Πανεπιστημίου, διευθύντρια Βυζαντινών Ερευνών ΕΙΕ), Αλέξανδρος Ι. Δεσποτόπουλος (τ. καθηγητής Πολιτικής Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας).

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ: Αλέκος Αλεξανδρής (διεθνολόγος-τουρκολόγος), Ιωάννης Αντωνόπουλος (ιστορικός), Θάνος Βερέμης (καθ. Πολιτικής Ιστορίας), Χάρης Βλαβιανός (διεθνολόγος), Κατερίνα Γαρδίκα-Αλεξανδροπούλου (ιστορικός), Ελένη Γαρδίκα-Κατσιαδάκη (ιστορικός), Χαράλαμπος Γάσπαρης (ιστορικός), Βασίλης Γούναρης (ιστορικός), Κωνσταντίνος Δαβάρας (καθ. [αναπλ.] Μινωικής Αρχαιολογίας), Μιχάλης Δερμιτζάκης (καθ. Γεωλογίας-Παλαιοντολογίας), Θεοχάρης Δετοράκης (καθ. Πανεπιστημίου), Καίτη Δημακοπούλου (έφορος Αρχαιοτήτων), Παναγιώτης Δουκέλλης (καθ. Ιστορίας), Αικατερίνη Δρακοπούλου-Πεσμαζόγλου (ιστορικός της Τέχνης, καθ. Πανεπιστημίου), Βασίλης Κόντης (καθ. Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας), Ελένη Κούκκου (καθ. Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους), Γεωργία Κουρτέση-Φιλιππάκη (αρχαιολόγος - προϊστοριολόγος), Νίκος Κρανιδιώτης (πρέσβης), Μιλτιάδης Λογοθέτης (οικονομολόγος, συγγραφέας), Ιωάννης Κ. Μαζαράκης-Αινιάν (ιστορικός), Λίνα Γ. Μενδώνη (διδάκτορας Αρχαιολογίας), Νικόλαος Γ. Μοσχονάς (ιστορικός), Θεώνη Μπαζαίου-Βararas (διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Βιέννης), Ιωάννα Μπουκουβάλα-Διαμαντούρου (ιστορικός), Κατερίνα Νικολάου (ερευνήτρια του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών, ΕΙΕ), Σοφία Πατούρα (ιστορικός), Νικόλαος Οικονόμου (δημοσιολόγος), Αγγελική Πετροπούλου (φιλόλογος - ιστορικός), Δημήτριος Πόρτολος (ιστορικός), Χριστίνα Πρωτόπαπα-Βάβαλη (φιλόλογος), Αννα Ραμού-Χαψιάδη (καθ. Αρχαίας Ιστορίας), Ευάγγελος Ρούσσος (διδάκτορας Φιλοσοφίας), Αλέξης Σαββίδης (διδάκτορας Βυζαντινής Ιστορίας), Κωνσταντίνος Σβολόπουλος (καθ. της Ιστορίας του Νεότερου Ελληνισμού), Αλίκη Σολωμού-Προκοπίου (αρχαιολόγος), Γιάννης Στεφανίδης (ιστορικός), Βασίλης Σφυρόερας (καθ. Ιστορίας), Αννα Τσαγκόγιωργα-Οικονομίδη (φιλόλογος), Κώστας Τσικνάκης (ιστορικός), Οθων Τσουνάκος (δικηγόρος), Ιωάννης Κ. Χασιώτης (καθ. της Νεότερης Ιστορίας), Μίλτος Χατζόπουλος (αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητας, ΕΙΕ), Χρήστος Χρηστίδης (ιστορικός), Ειρήνη Χρήστου (ιστορικός), Ξένια Χαραλαμπίδου (αρχαιολόγος), Κρίτων Χρυσοχοΐδης (ιστορικός).