Ο Πλάτων, ο Σαίξπηρ και ο Μπομπ Ντίλαν

Σαράντα πέντε χρόνια στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος είναι πάρα πολλά και καθορίζουν τον τραγουδοποιό ως κλασικό

Tου Θοδωρη Μανiκα

Είκοσι πέντε χρόνια πριν, ένα χειμωνιάτικο βράδυ, μερικοί σκηνοθέτες, γραφίστες, ζωγράφοι, συν κάτι περίεργες, με... πέταξαν έξω από ένα σπίτι στου Παπάγου, γιατί συζητώντας με την μποέμ παρέα, διατύπωσα την άποψη πως ο Μπομπ Ντίλαν είναι κάτι που πρέπει να κρίνεται εκτός τέχνης, είναι κάτι σαν τον Πλάτωνα! Σήμερα που καθολικώς αναγνωρίζεται ότι ο Ντίλαν είναι τουλάχιστον κάτι σαν τον... Σαίξπηρ (εφ. The Times, 15 Σεπτ. 2007), έχω να σου πω κάτι εξίσου σοβαρό, που με πρωτοαπασχόλησε πριν από 35 χρόνια και που έμαθα να ζω μαζί του τα τελευταία 15: όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον Σαίξπηρ, τον Πλάτωνα και όλους τους κλασικούς, δεν υπάρχει τρόπος να προσμετρήσεις το μεγαλείο του Ντίλαν, αν δεν ιχνηλατήσεις και δεν αποκτήσεις πρόσβαση, στο ΟΛΟΝ του έργο του, του βίου του, ακόμη και των όσων σκέφθηκε, αλλά δεν πραγματοποίησε!

Σε άλλες περιπτώσεις αυτό είναι εύκολο. Σε κάποιες είναι δύσκολο. Και αυτή ίσως είναι μια καλή διαχωριστική γραμμή για το τι ξεχωρίζει τον σπουδαίο από τον κλασικό, τον π.χ. Βαν Μόριζον από τον Μπομπ Ντίλαν.

Ας το πάρουμε απόφαση, λοιπόν! Είναι πολύ αργά για οποιονδήποτε να αναζητήσει το ολικό αποτύπωμα αυτής της γιγαντιαίας προσωπικότητας.

Η διαδρομή είναι πια πολύ μεγάλη για να την ανιχνεύσεις αποτελεσματικά και, το κυριότερο, είναι ακόμη ανοιχτή, απλώνεται αχανής κάθε στιγμή, ερήμην όλων μας, όχι όμως και του Ντίλαν, ο οποίος, χρόνια τώρα ενσυνειδήτως αποπέμπει τον μύθο του, τον πετά σαν μπαλάκι μακριά και τον βλέπει να επιστρέφει πίσω, κάθε φορά μεγαλύτερος!

Αυτό το έχει καταφέρει μόνο ένας ακόμη, ο Ελβις, αλλά κανείς δεν τα κατάφερε για τόσον πολύ καιρό, παραμένοντας εν ζωή, έχοντας απλωμένο μπροστά του ένα απέραντο και απροσδιόριστο μέλλον στα 66 χρόνια του και κρατώντας το καλλιτεχνικό του εκτόπισμα στο επίπεδο του Νο1 επί σχεδόν μισό αιώνα αδιαλείπτως!

Και έτσι, τα Οσκαρ, τα Γκράμι, οι χρυσοί και οι πλατινένιοι δίσκοι, οι κορυφές των τσαρτ, οι αδιάκοπες τουρνέ και τα δεκάδες παράπλευρα project, τα παράσημα, οι «μεταμφιέσεις», τα ραδιοφωνικά «κρησφύγετα», οι διακρίσεις, τα βιβλία, τα dvd, οι εκθέσεις, οι διασκευές παλιών τραγουδιών, τα άρθρα στον Τύπο, οι κινηματογραφικές ταινίες και ακόμη περισσότερα νέα τραγούδια, έρχονται καθημερινά να επαναπροσδιορίσουν και να μεγιστοποιήσουν περισσότερο το αποτύπωμα του Ντίλαν, που όσο κι αν εσύ το ανιχνεύεις προς τα πίσω, πάλι σου ξεφεύγει!

Για να τελειώνουμε! Ισως είναι καλύτερα να αφήσουμε τα πράγματα ως έχουν, να αποδεχθούμε τον Ντίλαν ως κάτι που ποτέ δεν θα κατανοήσουμε συνολικώς και, αν θέλουμε να κεντράρουμε κάπου την περίπτωσή του (πριν ο ίδιος μας ξεφύγει πάλι), είναι καλύτερα να κλείσουμε τα μάτια και να «κοιτάξουμε» 200 χρόνια μετά, στο 2207, όταν κανείς δεν θα θυμάται τον Πικάσο και τον Κάφκα, π.χ., ενώ όλοι θα μιλάνε για τον Μπομπ Ντίλαν! (Οπως και για τον Σαίξπηρ, όπως και για τον Πλάτωνα...).

Τα 45 άλμπουμ που ηχογράφησε εδώ και 45 χρόνια περιέχουν ένα καλό στοκ από επιχειρήματα γύρω από τον Ντίλαν, τον προσδιορίζουν, κατά περίπτωση, σαν φολκ, ροκ, κάντρι ή μπλουζ τροβαδούρο, σαν επαναστάτη, σαν αμφισβητία, σαν αναχωρητή, διαλογιστή, ποιητή, ακτιβιστή, εραστή ή φευγάτο αλήτη, σαν φωνή μιας γενιάς, δυο γενιών, πολλών γενιών, σαν ό,τι θέλει ο καθένας! Η ταχύτητα με την οποία το πέτυχε αυτό είναι αξιοθαύμαστη! άρχισε την καριέρα του 21 χρονών και, μέχρι τα 26, είχε ήδη αναποδογυρίσει τον κόσμο τρεις ευδιάκριτες φορές, αφήνοντας κάθε φορά πίσω του τους άλλους να τρέχουν να προλάβουν τα νέα δεδομένα και ξεκαθαρίζοντας εγκαίρως πως ο Ρόμπερτ Ζίμερμαν δεν δημιούργησε τον Μπομπ Ντίλαν για να κρυφτεί, αλλά για να απελευθερώσει το μεγαλείο του, που, όπως όλοι οι πεφωτισμένοι, το γνώριζε παιδιόθεν!

Αυτό το μεγαλείο, συνεχώς παρόν, προσπαθούν να καταδείξουν όλο και περισσότερες κυκλοφορίες, άλλες σε cd, άλλες σε dvd, βιβλία, ταινίες, σε οιανδήποτε μορφή και σε αδιάκοπους ρυθμούς. Πάντοτε το περιεχόμενο είναι υψηλού επιπέδου, πάντοτε η εικόνα δεν είναι πλήρης, πάντοτε είσαι έτοιμος για κάτι ακόμη, που πρόθυμα απορροφάς μόλις εμφανισθεί.

47 τραγούδια του περιέχει το τριπλό cd, με τον τίτλο «Dylan», (κυκλοφορεί και περιληπτική βερσιόν με ένα cd 18 τραγουδιών), που θα μπορούσες εύκολα να πεις ότι τα λένε όλα για την καριέρα του, αλλά και ότι λένε ελάχιστα. Δεν λένε, ας πούμε, όσα θα έλεγαν 47 διαφορετικά τραγούδια του Ντίλαν, στη θέση τους! Δεν διαβάζεις πουθενά στο (ούτως ή άλλως γεμάτο πληροφορίες) βιβλιαράκι ότι αυτοί που παίζουν με τον Ντίλαν, εδώ και χρόνια, ακούν σε ονόματα όπως: Mάικλ Μπλούμφιλντ, Ρον Γουντ, Grateful Dead, Μαρκ Νόπφλερ, The Band, Τομ Πέτι & Heartbreakers, Σλάι και Ρόμπι, Τζόνι Κας και δεκάδες ακόμη που συνιστούν ένα εκλεκτικό παλμαρέ συνεργασιών, χωρίς προηγούμενο!

Για να μην το κουράζω, τέτοιες λεπτομέρειες και τέτοια ερωτήματα (θα) ξεπροβάλλουν πάντοτε όποτε αυτή η προσωπικότητα βρίσκεται μπροστά μας, είτε μέσα από ανθολογίες σαν το «πλούσιο» τριπλό cd είτε μέσα από μεμονωμένες στιγμές του, όπως αυτές που καταγράφονται στο dvd που σκηνοθέτησε ο Mάρεϊ Λέρνερ, όπου υπό τον τίτλο «The other side of the Mirror» καταγράφονται στιγμιότυπα από τις «μυθικές» εμφανίσεις του στα φεστιβάλ Newport του ’63, ’64 και ’65 και καταγράφεται επίσης και μία από τις σημαντικές «μετενσαρκώσεις» του, που πάντοτε έδειχναν τον δρόμο στους άλλους: από ηγέτης του φολκ τραγουδιού διαμαρτυρίας, σε εξηλεκτρισμένο εναργή ρόκερ!

Στα 80 λεπτά που διαρκεί νομίζεις ότι τα έχεις δει όλα σχετικώς με τη σημαντικότερη στιγμή της ροκ ιστορίας! Αμ δε! Ακούς, μετά, τα τρία cd του «Dylan» και ανακαλύπτεις πως αυτή η «σημαντικότερη» στιγμή είναι μία υποσημείωση στην ευρύτερη διαδρομή του. Αρχίζεις, μετά, ν’ ακούς παλαιότερους δίσκους και ανακαλύπτεις πως και τα τραγούδια των τριών cd είναι μία ακόμη υποσημείωση…

Στο μεταξύ, μια καινούργια ταινία, με τίτλο «I’m not there», τον προσεγγίζει δημιουργώντας νέο θόρυβο, ένα διπλό cd με διασκευές τραγουδιών του από νεότερους σού θυμίζει πως οι «μετατροπές» τραγουδιών του από τρίτους θα πρέπει να αθροίζουν καμιά τριακοσαριά δίσκους ακόμη που ποτέ δεν θα προλάβεις ν’ ακούσεις, ο ίδιος μπαίνει στο στούντιο με νέα τραγούδια, μην αφήνοντας και πάλι την ιστορία του να κεντράρει…

Τι ωραία που περνάμε έχοντας σύγχρονό μας τον Μπομπ Ντίλαν!

- Bob Dylan, «Dylan» (κουτί 3 cd)
- Bob Dylan, «Dylan» (1 cd, «περίληψη» του κουτιού)
- Bob Dylan, «The Other Side of the Mirror / Live At The Newport FolkFestival, 1963 - 1965» (dvd)
(Columbia / Sony BMG)