Αρχή με 200 πίνακες του Παπαλουκά

Ο Βασίλης Θεοχαράκης παρουσιάζει το νέο πολιτιστικό ίδρυμα που δημιούργησε και λειτουργεί ήδη στο κέντρο της Αθήνας

Της Μαργαριτας Πουρναρα

Ενα νέο πολιτιστικό ιδρυμα άνοιξε τις πόρτες του στην Αθήνα την εβδομάδα που πέρασε. Ο επιχειρηματίας και ζωγράφος Βασίλης Θεοχαράκης δημιούργησε ένα χώρο στην καρδιά της πόλης που θα φιλοξενεί εικαστικές δράσεις και μουσικές εκδηλώσεις. Στην παρθενική έκθεση παρουσιάζεται η σημαντική δωρεά προς το Ιδρυμα από την κόρη του Σπύρου Παπαλουκά, Μίνα, λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Εκτίθενται συνολικά 200 από τους 270 πίνακες της δωρεάς, οι οποίοι ιχνηλατούν την πορεία του σπουδαίου καλλιτέχνη. Ο επιχειρηματίας, μαθητής του ζωγράφου, εξηγεί στην «Κ» πώς εξασφάλισε την δωρεά και ποιοι είναι οι στόχοι του Ιδρύματος.

Ζωγράφος και δάσκαλος

— Ποια ήταν σχέση σας με τον Σπύρο Παπαλουκά;

— Τον γνώρισα στα 19 μου χρόνια. Μου παρέδιδε μαθήματα ζωγραφικής, την εποχή που φοιτούσα στην Νομική Σχολή. Είχε ένα εργαστήριο στην οδό Κυπριάδου. Μας σύστησε ο αρχιτέκτονας Πάτροκλος Καραντινός που γνώριζε την αγάπη μου για την ζωγραφική. Στην αρχή δεν ήθελα να πάω στον Παπαλουκά. Τα έργα του μου έμοιαζαν τότε λίγο παιδικά. Ο Καραντινός επέμενε και άλλαξα γνώμη. Είχε απόλυτο δίκιο.

— Τι χαρακτήρας ήταν ο ζωγράφος;

— Ο Παπαλουκάς ήταν ήρεμος, ήσυχος, απλός άνθρωπος. Σοβαρός αλλά όχι βαρύς. Σε κατακτούσε με τη σιωπή του. Ταυτόχρονα τα μάτια του ήταν αεικίνητα. Εβλεπε τη λεπτομέρεια σε κάθε πίνακα. Εδινε μεγάλη σημασία στην ακρίβεια. Επέμενε να μάθω να υπολογίζω σωστά την απόσταση, τους όγκους. Μια φορά τον πήγα στην Αθήνα με το αυτοκίνητό μου. Ετρεχα πολύ και στο δρόμο έκανα πολλές προσπεράσεις. Εκείνος μου είπε χαριτολογώντας «Αν δεν σε είχα μάθει να μετράς σωστά, δεν θα οδηγούσες καλά». Μου εκπαίδευσε το μάτι.

Σύγχρονη υποδομή

— Πώς αποφασίσατε να κάνετε το Ιδρυμα Θεοχαράκη;

— Είχα πολλά χρόνια την ιδέα αλλά έψαχνα να βρω το κατάλληλο κτίριο. Ευτυχώς αγοράσαμε από την Arab Bank αυτό το όμορφο οικοδόμημα του 1917, ακριβώς απέναντι από τη Βουλή. Είναι ένα πολιτιστικό ίδρυμα στην καρδιά της πόλης. Φιλοδοξία και στόχος μας είναι να γίνει ένας ζωντανός οργανισμός. Να το αγαπήσει ο κόσμος και να έρχεται. Με την προσπάθειά μας αυτή θέλουμε να ευαισθητοποιήσουμε τους Αθηναίους να επισκέπτονται συχνότερα τα μουσεία.

— Ποια ήταν τα μεγαλύτερα εμπόδια που συναντήσατε για να φτιάξετε το ίδρυμα;

— Η κατάσταση του κτιρίου δεν ήταν καλή. Χρειαζόταν ενίσχυση ο φέρων οργανισμός. Επρεπε να γίνουν εργασίες συντήρησης και ανακατασκευής, με αποτέλεσμα για τρία χρόνια τα συνεργεία να εργάζονται νυχθημερόν ακόμα και τα Σαββατοκύριακα. Ηθελα να γίνουν όλα σωστά διότι φέρουμε ευθύνη έναντι του επισκέπτη σε επίπεδο ασφαλείας και αισθητικής. Τελικά τα καταφέραμε να φτιάξουμε ένα ίδρυμα με σύγχρονη μουσειολογική υποδομή και ένα αμφιθέατρο που προορίζεται για μουσικές βραδιές, διαλέξεις κ.λπ. Ταυτόχρονα, δημιουργήσαμε και ένα καφέ στον πρώτο όροφο έτσι ώστε γίνει ένας πιο φιλόξενος χώρος για τους Αθηναίους.

— Ποιες θα είναι οι δράσεις του Ιδρύματος Θεοχαράκη;

— Εικαστικές και μουσικές. Θα έχουμε ένα πλούσιο εκθεσιακό πρόγραμμα που θα στηρίζεται στη συνεργασία άλλων φορέων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ταυτόχρονα, υπάρχει και η προσωπική μου συλλογή έργων. Εκτός από τη δωρεά Παπαλουκά που έγινε από την κόρη του, έχω έργα του Μπουζιάνη, του Παρθένη και άλλων καλλιτεχνών. Στόχος μου είναι πάντως να κάνουμε τον κόσμο να ενδιαφερθεί περισσότερο για τις καλές τέχνες. Παράλληλα, θα έχουμε συναυλιακό πρόγραμμα, εκπαιδευτικά προγράμματα, πωλητήριο κ.α. Η είσοδος θα είναι 4 ευρώ για τους ενήλικες.

Η δωρεά στο Ιδρυμα

— Πώς έγινε η δωρεά Παπαλουκά;

— Πρόκειται για τα έργα του ζωγράφου που βρίσκονταν στην κατοχή της κόρης του, με την οποία διατηρούσαμε μακροχρόνια φιλική σχέση. Με εκτιμούσε και είχε εμπιστοσύνη στο πρόσωπό μου. Μάλιστα, με είχε βάλει και εκτελεστή της διαθήκης της, το οποίο έμαθα πολύ αργότερα. Η Μίνα Παπαλουκά ήθελε να δωρίσει τα έργα αυτά σε μουσείο ή κάποιο σοβαρό πολιτιστικό ίδρυμα. Επιθυμία της ήταν να είναι συγκεντρωμένοι οι πίνακες του πατέρα της σε ένα χώρο διότι πίστευε ότι μόνον έτσι θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει και να εκτιμήσει το έργο του, μέσα από τις διαφορετικές περιόδους. Απεφάσισε λοιπόν να κάνει μια δωρεά στο Ιδρυμα Θεοχαράκη.

— Δεν θεωρείτε ότι θα ήταν προτιμότερο να καταλήξει η δωρεά σε κάποιο δημόσιο μουσείο;

— Σίγουρα τα έργα θα ήταν καλύτερα στην Εθνική Πινακοθήκη. Ομως το μουσείο δεν έχει πόρους για να φτιάξει περισσότερους χώρους ώστε να τα εκθέσει. Αν η Πινακοθήκη μπορούσε να διαθέσει κάποιες αίθουσες για τους πίνακες αυτούς, θα είχαν πάει στη συλλογή της. Υστερα η κόρη του Παπαλουκά είχε κάνει και μια συμφωνία με το Δήμο Αθηναίων, που πάλι όμως δεν προχώρησε. Οταν πια το συνειδητοποίησε, πήρε την απόφαση να τα παραχωρήσει στο Ιδρυμα Θεοχαράκη, το οποίο είχε επισκεφθεί κατά τη διάρκεια των εργασιών της ανακαίνισης.

— Ούτε στο Ιδρυμα Θεοχαράκη, όμως, η δωρεά θα παρουσιάζεται σε μόνιμη βάση.

— Εχετε δίκιο. Θα είναι μια ημιμόνιμη παρουσίαση υπό την έννοια ότι η έκθεση με τη δωρεά Παπαλουκά θα ταξιδέψει σε διάφορα μέρη ανά την Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ηδη έχουμε κλείσει δύο εκθέσεις στην Κωνσταντινούπολη και στη Θεσσαλονίκη. Η κινητικότητα αυτή θα κάνει πολύ πιο γνωστό το έργο του καλλιτέχνη σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Επίσης, πριν γίνει η δωρεά των έργων, είχα εξηγήσει στη Μίνα Παπαλουκά ότι το Ιδρυμα Θεοχαράκη δεν είναι μουσείο για να μπορέσει να φιλοξενήσει μια μόνιμη έκθεση με τα έργα του πατέρα της. Παρ’ όλ’ αυτά αποφάσισε τα 270 έργα να περιέλθουν στην κατοχή του Ιδρύματος. Η έκθεση που θα κρατήσει μέχρι την άνοιξη σπονδυλώνεται ανάλογα με τις περιόδους της δουλειάς του, από τα φοιτητικά του χρόνια μέχρι και την ωριμότητά του.

Τα επόμενα βήματα

— Τι να περιμένουμε μετά την έκθεση του Παπαλουκά;

— Ηδη έχουμε σχεδιάσει το δεύτερο αφιέρωμα. Εχει τίτλο «Ορίζοντες. Ελληνική τοπιογραφία του 19ου και του 20ού αιώνα» στην οποία θα πάρουν μέρος 70 καλλιτέχνες και την επιμελείται ο Χάρης Καμπουρίδης. Πολλοί Ελληνες καλλιτέχνες μας έχουν προσεγγίσει επίσης για να παρουσιάσουμε τη δουλειά τους.

— Πώς σκέφτεστε να καλύψετε το κόστος της λειτουργίας;

— Είχα υπολογίσει τα χρήματα που χρειάζεται ένα παρόμοιο εγχείρημα. Αν δεν τα έχει κανείς εξασφαλίσει, είναι επιπόλαιο να προχωρεί σε τέτοια σχέδια. Ηδη έχω προικίσει το ιδρυμα με τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους ώστε να μπορεί να λειτουργεί απρόσκοπτα στο μέλλον. Εχουν γίνει πολλά ιδρύματα με καλή καρδιά και όραμα. Αν όμως δεν είναι λυμένα τα οικονομικά, δεν μπορούν να μακροημερεύσουν.

— Είναι γνωστό ότι είσαστε ζωγράφος. Θα εκθέσετε δικά σας έργα στο Ιδρυμα;

— Οχι. Δεν το έκανα για να παρουσιάζω τα δικά μου έργα. Στις 29 Ιανουαρίου, πάντως, θα γίνει ένα μεγάλο αφιέρωμα στη δουλειά μου –50 χρόνια ζωγραφικής– με 110 πίνακές μου στο Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς, ενώ τον Οκτώβριο θα παρουσιαστούν ακόμα περισσότερα στο Παλάτσο Βενέτσια στη Ρώμη.

Το Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής Βασίλη & Μαρίνας Θεοχαράκη βρίσκεται στη συμβολή της λεωφ. Βασ. Σοφίας 9 & Μέρλιν. Η έκθεση με έργα του Σπύρου Παπαλουκά θα διαρκέσει μέχρι και τις 20 Απριλίου.