Του Δημητρη Mπουρα / dbouras@kathimerini. gr

Οι σημαντικότερες αμερικανικές ταινίες γύρω από τον πόλεμο στο Ιράκ ανήκουν στο περιθώριο του Χόλιγουντ. Στην «Κοιλάδα του Ιλά» πριν από μερικά χρόνια, ο Πολ Χάγκις μετέφερε στην οθόνη ένα σενάριο του Μαρκ Μπόαλ, αναζητώντας τι κρύβεται πίσω από την εικόνα του Αμερικανού στρατιώτη που επιστρέφει σαν ήρωας από τον πόλεμο. Στο σημερινό «The Hurt Locker», η Κάθριν Μπίγκελοου βαδίζει στην κόψη ενός ξυραφιού με ένα άλλο σενάριο του Μπόαλ στα χέρια της. Η ταινία αρχίζει σαν θρίλερ επιστημονικής φαντασίας στη Βαγδάτη, που θυμίζει πόλη φάντασμα σε κάποιον μακρινό πλανήτη. Λίγο πριν από τη σεκάνς του τέλους, το θρίλερ που έχει γίνει ήδη ψυχολογικό, κορυφώνεται σε μια σκηνή συγκλονιστική και αποκαλυπτική: ένας ριψοκίνδυνος ράμπο/πυροτεχνουργός και ένας μελλοθάνατος μάρτυρας του Αλλάχ ζωσμένος με εκρηκτικά, φαίνεται σαν να αντιστοιχούν στις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. «Η ορμή της μάχης είναι συχνά μια δυνατή και θανάσιμη εμμονή, γιατί ο πόλεμος είναι ναρκωτικό», αυτή η εισαγωγική φράση πέφτει αμέσως μετά τους τίτλους του «The Hurt Locker» και είναι ενδεικτική για τις προθέσεις της Μπίγκελοου.

Το «The Hurt Locker» έχει τη μορφή ενός πολεμικού ρεπορτάζ - θρίλερ με άξονα την καθημερινότητα μιας επίλεκτης μονάδας Αμερικανών που εντοπίζουν και εξουδετερώνουν εκρηκτικούς μηχανισμούς. Στο κέλυφος της ταινίας, που αφορά το είδος του πολέμου στον οποίο έχει εμπλακεί η Αμερική στο Ιράκ, η Μπίγκελοου παρουσιάζει ρεαλιστικά και με πυρετώδη ρυθμό στιγμιότυπα από ένα αντάρτικο πόλης. Οι Αμερικανοί είναι σαν πάνοπλοι εξωγήινοι σε έναν πλανήτη/ναρκοπέδιο όπου ο εχθρός είναι αόρατος. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει εχθρός για να τον νικήσουν, ούτε υπόδουλος λαός για να τον ελευθερώσουν. Υπάρχει μόνον χάος. Εγκλωβισμένοι σε μια παγίδα μετρούν τις ημέρες που απομένουν για την επιστροφή στην πατρίδα, ελπίζοντας πως το επόμενο βήμα τους δεν θα είναι θανάσιμο.

Στην πρώτη σκηνή, που είναι αριστοτεχνικά ενορχηστρωμένη, ο επικεφαλής της ομάδας των πυροτεχνουργών φοράει μια ειδική στολή που τον κάνει να μοιάζει με αστροναύτη και στη συνέχεια επιχειρεί να μεταφέρει σε ασφαλές σημείο μια αυτοσχέδια βόμβα. Η επιχείρηση, που θυμίζει αποστολή της ΝASA στο Διάστημα, θα αποβεί μοιραία για τον «αστροναύτη». Ενα κινητό τηλέφωνο παρωχημένης τεχνολογίας στα χέρια ενός Ιρακινού που παρακολουθεί σαν θεατής, είναι αρκετό για να πυροδοτήσει τον εκρηκτικό μηχανισμό.

Ο διάδοχος του άτυχου άντρα στην ομάδα δεν είναι ένας καλός χειριστής της τεχνολογίας του πολέμου όπως ο προκάτοχός του, αλλά ένας ατρόμητος πολεμιστής. Ενας λοχίας, κράμα ράμπο και Βρώμικου Χάρι, που έχει για αποσκευή ένα μπαουλάκι με πράγματα που παρολίγον να τον σκοτώσουν: κομμάτια εκρηκτικών μηχανισμών, εκπυρσοκροτητές, αλλά και τη βέρα του. Ο λοχίας Γουίλιαμ Τζέιμς δεν είναι ο τυπικός ήρωας των πολεμικών ταινιών του Χόλιγουντ. Είναι κυνικός, σκληροτράχηλος, απρόβλεπτος και ριψοκίνδυνος σε βαθμό ανοησίας. Ο πόλεμος για αυτόν είναι ένας εθισμός σαν την κοκαΐνη. Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.

Στη μελαγχολική «Κοιλάδα του Ιλά» ο Μπόαλ και ο Χάγκις χρησιμοποίησαν ως αφορμή το Ιράκ για να δουν τι κρύβεται πίσω από τη λέξη πατριωτισμός. Στο τέλος σήκωσαν την αμερικανική σημαία ανάποδα, εκπέμποντας SOS προς κάθε άγρυπνο μάτι που δεν ταύτιζε σύμπασα την Αμερική με τον Τζορτζ Μπους τον νεώτερο. Στο «The Hurt Locker» το σκηνικό είναι ο πόλεμος, όμως το θέμα είναι ο στρατιώτης σε ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο ψυχολογικό και το υπαρξιακό δράμα. Ο νεαρός λοχίας Τζέιμς είναι ένας θερμοκέφαλος σύγχρονος καουμπόης, ξεκομμένος από τις ρίζες του και την οικογένειά του.

Η Μπίγκελοου και ο Μπόαλ αποφεύγουν τον αφορισμό και την καταγγελία. Ο πόλεμος που περιγράφουν δεν είναι ένα θέαμα, αλλά ένα διαρκές τέντωμα νεύρων μέχρι τα άκρα. Στη σκιά του ο ράμπο δεν έχει κάτι το ηρωικό, ούτε κάτι τον χαρακτηρίζει ως καλό πατριώτη. Σκοτώνει όταν πρέπει και πιστεύει πως κάνει το σωστό. Προπαντός, αισθάνεται πως είναι ένας ξένος. Ως προς την ουσία, δηλαδή, δεν απέχει και πολύ από τον «άγριο» Τζον Γουέιν στο φινάλε του αριστουργηματικού γουέστερν του Τζον Φορντ «Η αιχμάλωτη της ερήμου».

Ενα αντισυμβατικό πολεμικό δράμα για το Ιράκ, που συναγωνίζεται το «Αvatar» στα φετινά Οσκαρ. Το «Τhe Hurt Locker» έχει ένταση αντί για πλοκή και μια γυναίκα, την Κάθριν Μπίγκελοου («Μνήμες νερού», «Υποβρύχιο Κ-19»), για σκηνοθέτη. Ενας λοχίας πυροτεχνουργός με εμπειρία στο μέτωπο του Αφγανιστάν, φτάνει στη Βαγδάτη για να αντικαταστήσει ένα νεκρό συνάδελφό του. Ο ιδιόρρυθμος χαρακτήρας του και η αντίληψη που έχει περί τόλμης και ανδρισμού εκθέτουν επικίνδυνα τον ίδιο και την ομάδα του. Η Μπίγκελοου σκηνοθετεί ένα ψυχολογικό δράμα στη σκιά ενός πολέμου, που για τον αντιήρωά της δεν είναι παρά ένας καταστροφικός εθισμός. Ο άγνωστος Τζέρεμι Ρένερ είναι πολύ καλός στον πρωταγωνιστικό ρόλο και δικαίως προτάθηκε για Οσκαρ. Το «Τhe Hurt Locker» συγκεντρώνει 9 υποψηφιότητες για Οσκαρ στις εξής κατηγορίες: καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου, Α΄ ανδρικού ρόλου, φωτογραφίας, μοντάζ, μουσικής, ήχου, ηχητικής επεξεργασίας. (Αναμένεται στις αίθουσες προς τα τέλη του Φεβρουαρίου.)

Η τολμηρότερη ταινία του Χόλιγουντ γύρω από το Ιράκ πραγματεύεται το ζήτημα του πατριωτισμού και είναι μια ιστορία, φαινομενικά, αστυνομικού μυστηρίου. Ενας λιγομίλητος βετεράνος του Βιετνάμ προσπαθεί να ρίξει φως στις συνθήκες της άγριας δολοφονίας του στρατιώτη γιου του, που μόλις είχε γυρίσει από τον πόλεμο. Ο Πολ Χάγκις σκηνοθέτησε ένα ψυχολογικό δράμα με πολιτικές προεκτάσεις, έχοντας ως πρωταγωνιστή τον θαυμάσιο Τόμι Λι Τζόουνς. (Σε dvd)