Του Ηλια Mαγκλινη

Υποτίθεται ότι ο «Καλλικράτης» σκοπεύει σε μια ριζική αναδιαμόρφωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα και ειδικά σε εποχή σφοδρής οικονομικής κρίσης, η θεωρία τουλάχιστον θέλει το κράτος να βγαίνει κερδισμένο από το γενικό αυτό «συμμάζεμα». Οπως όμως κάθε σχέδιο που περιλαμβάνει δραστικές μεταβολές, έτσι και μέσα από τον «Καλλικράτη», προκύπτουν διάφορα φαινόμενα που προβληματίζουν. Κυρίως, αυτό που προβληματίζει δεν είναι το σκεπτικό του νομοσχεδίου επί της αρχής του, όσο η μάλλον αβασάνιστη ροπή των υπευθύνων της κυβέρνησης να προχωρήσουν σε σαρωτικές «ομαδοποιήσεις», παραγνωρίζοντας ιδιαιτερότητες, ιστορικές και ευρύτερα πολιτισμικές.

Ωστόσο, υπάρχουν περιοχές στην Ελλάδα που παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Μία από αυτές είναι η Ολυμπος της Καρπάθου, μία από τις πλέον ιστορικές κοινότητες της χώρας, με μοναδικό πολιτιστικό παρελθόν αλλά και παρόν.

Με την έλευση του «Καλλικράτη», και την ενσωμάτωση της Ολύμπου σε ένα νέο ενιαίο «Δήμο Καρπάθου», οι κάτοικοι της κοινότητας έχουν αντιδράσει, και στη δημόσια επιστολή διαμαρτυρίας που απέστειλαν πρόσφατα στην κυβέρνηση και τους πολιτικούς αρχηγούς, έχουν προσθέσει τις υπογραφές τους δεκαέξι διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι.

Οι ενστάσεις των τοπικών αρχών και των κατοίκων της Ολύμπου δεν είναι αποτέλεσμα ενός θιγμένου εγωισμού και ενός κακώς εννοούμενου τοπικισμού, αλλά έχουν κυρίως πρακτικές εστιάσεις. «Η εφαρμογή μιας τέτοιας ρύθμισης», αναφέρεται στην επιστολή διαμαρτυρίας, «θα βάλει ταφόπλακα σε κάθε προοπτική ανάπτυξης και αναγέννησης του ταλαιπωρημένου αυτού τόπου. Βαθιά μας πίστη είναι πως μόνο με τη διατήρηση της διοικητικής αυτοτέλειας της Ολύμπου θα εξακολουθήσουν οι ακρίτες κάτοικοί της να κοιτούν το μέλλον με ελπίδα».

Ενας από τους Ολυμπίτες που συνέταξαν την επιστολή, ο Γιώργος Τσαμπανάκης, μας είπε ότι «τουλάχιστον, καταφέραμε την τελευταία στιγμή να περάσει η τροπολογία, η οποία δίνει στην Ολυμπο το καθεστώς της δημοτικής κοινότητας, σε αντιδιαστολή με εκείνο της τοπικής κοινότητας που υπήρχε στο πρώτο σχέδιο. Δημοτική κοινότητα σημαίνει ότι έχει εντεταλμένο τοπικό αντιδήμαρχο, ξεχωριστούς προϋπολογισμούς και πενταμελές συμβούλιο, σε αντίθεση με τα τριμελή που είναι οι τοπικές κοινότητες. Αυτοί είναι όροι του νομοσχεδίου. Αν δεν είχε συμβεί και αυτό, η Ολυμπος δεν θα είχε σοβαρή εκπροσώπηση». Ο κ. Τσαμπανάκης αντιλαμβάνεται πλήρως τη «φαντασιοπληξία που δέρνει αυτή τη χώρα, όλοι να θεωρούν τον τόπο τους ιστορική έδρα», ωστόσο η Ολυμπος φέρει τεκμηριωμένα έναν πολιτισμικό πλούτο που πολύ λίγο έχει αλλοιωθεί έως σήμερα.

Ο Γιάννης Λύρας, εφοπλιστής, οικονομολόγος και επίτιμος Δημότης Ολύμπου, ο οποίος επίσης υπογράφει την επιστολή, επισκέπτεται την Ολυμπο από το 1981. «Πήγα εκεί αφού είδα την εκπληκτική φωτογραφία με τη νεαρή Ολυμπίτισσα του Κωνσταντίνου Μάνου, του Ελληνοαμερικανού φωτογράφου του πρακτορείου Magnum, στη Νέα Υόρκη. Δημιούργησα σχέση με τους ανθρώπους εκεί και επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη το 1992 συνέβαλα στο να γίνει το λιμάνι του Διαφανίου. Και σ’ εμένα όμως το μέρος μού έχει προσφέρει πολλά και κρατάει ακόμα στοιχεία της ταυτότητας του έθνους μας. Το γενικό πρόβλημα του “Καλλικράτη” είναι ότι δεν είμαστε πολύ καλοί στις συγκεντρωτικές δομές και νομίζω θα προκύψουν και άλλα προβλήματα. Ετσι κι αλλιώς όμως αυτά είναι κελεύσματα των Βρυξελλών για να μειωθούν οι δημοτικοί σύμβουλοι, τα συμβούλια και τα έξοδα του κράτους. Δεν μπορείς όμως να επιβάλεις κάτι τέτοιο χωρίς να λάβεις υπόψη σου κάποια χαρακτηριστικά. Η Ολυμπος είναι κοιτίδα πραγμάτων που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού».

Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Φιλιππίδης, καθηγητής αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ και υπογράφων την επιστολή, επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Ολυμπο το 1962, στο πλαίσιο της έρευνας του διδακτορικού του. Παρέμεινε στην Κάρπαθο επί ενάμιση χρόνο, έκανε το στρατιωτικό του εκεί, επιστρέφει κάθε τόσο και, όπως δηλώνει, «είναι ένας σπάνιος τόπος με όμορφους ανθρώπους και με πονάει πολύ. Η Ολυμπος, με το να είναι αυτή που είναι, από μόνη της ξεχωρίζει. Οτι θα αδικηθεί στον τρόπο που θα κατανέμονται τα κονδύλια είναι σίγουρο. Οι αριθμοί μετράνε, είναι γνωστά αυτά. Εκεί που είχαμε 1.000 διάσπαρτες κοινότητες, σε λίγο θα έχουμε 20 κέντρα περιφερειακά, θα έχουν τη δύναμη, τα χρήματα και θα αποφασίζουν. Βεβαίως, πρέπει να μπούνε κάποια διοικητικά όρια στην Ελλάδα, να μπει μια τάξη σε ένα σύστημα ανώμαλο, άλλο όμως αυτό και άλλο η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αν βρεθούν άξιοι και ικανοί άνθρωποι να τεθούν επικεφαλής, θα καταλάβουν ότι η Ολυμπος είναι το κεφάλαιό τους και θα προσπαθήσουν να το αξιοποιήσουν. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τους το θυμίσουμε. Είναι προς όφελος όλων μας. Αλλά κανένας δεν το καταλαβαίνει αυτό».

«Η Ολυμπος, σκαρφαλωμένη στα βουνά της βόρειας Καρπάθου, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη της με την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του τόπου και του πολιτισμού της», μας λέει η λαογράφος δρ Βασιλική Χρυσανθοπούλου, ερευνήτρια στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία συνυπογράφει την επιστολή. «Η αρχιτεκτονική και η ξυλόγλυπτη διακόσμηση των σπιτιών της, η γενικότερη οργάνωση του οικιστικού χώρου, οι αγροτοκτηνοτροφικές δραστηριότητες και τα επαγγέλματα, η παραδοσιακές φορεσιές των γυναικών, που φοριούνται σε καθημερινές και σε γιορτές, η μουσική και το γλέντι, με την αυθόρμητη ανταλλαγή μαντινάδων, τα ενδιαφέροντα και πλούσια έθιμα, σμιλεύουν έναν μοναδικό φυσικό και πολιτισμικό τόπο, με ισχυρή συναίσθηση ταυτότητας από τους κατοίκους του. Η Ολυμπος έχει εμπνεύσει πάρα πολλούς επιστήμονες και καλλιτέχνες, από την Ελλάδα και από τη διεθνή κοινότητα, να εστιάσουν σε αυτήν σε διατριβές, επιστημονικές μελέτες και εικαστικές απεικονίσεις. Εχει επίσης ωθήσει τους Ολυμπίτες της διασποράς να αναδημιουργήσουν ισχυρές παροικιακές δομές στους τόπους όπου εγκαταστάθηκαν, στη Ρόδο, στον Πειραιά και στην Αμερική. Πάντα μπροστά τους, σύμβολο και πόλος συσπείρωσης, η Ολυμπος, που η σχετική γεωγραφική απομόνωση και η διοικητική αυτονομία πολλών αιώνων, τη διαμόρφωσε στην πολιτισμικά ιδιαίτερη κοινότητα που έχουμε σήμερα. Για να προστατευθεί ο μοναδικός αυτός τόπος, σε ένα ευαίσθητο ιστορικά σημείο της πορείας του, για να συνεχίσουν οι Ολυμπίτες να παράγουν έναν πολιτισμό βασισμένο στην παράδοσή τους, έτσι ώστε να εξακολουθούν να εκπέμπουν τα μηνύματα που έχουν εμπνεύσει την επιστήμη και την τέχνη, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και φροντίδα, και ένα διοικητικό πλαίσιο που να έχει την Ολυμπο στο κέντρο, και όχι στην περιφέρεια. Ισως στο πλαίσιο του “Καλλικράτη” να αξίζει να υπάρξει χώρος για τη διατήρηση κάποιων κοινοτήτων, ως πρακτική αλλά και συμβολική αναγνώριση της σημασίας της μικρο-κοινοτικής διάστασης στην οργάνωση της ελληνικής κοινωνίας και στη δημιουργία των τοπικών ταυτοτήτων, που αποτελούν τη σπονδυλική στήλη του ελληνικού πολιτισμού. Η Ολυμπος θα πρέπει να είναι μία από αυτές τις κοινότητες».