Της Γιωτας Mυρτσιωτη

ΕΚΔΟΣΗ. «Βγήκαμε στην Καλαμαριά. Καλός καιρός ήταν. Ζεστός ο καιρός. Δε θυμάμαι τι εποχή. Πέθανε ένας δικός μας και μας κάνανε καραντίνα 3-4 μέρες. Και μας βάλανε στις μαούνες και μας φέρανε εδώ. Τι να δούμε; Δε μπορούσαμε να περάσ’με παιδί μ’, μέσ’ τα τσαλιά. Τι τράβηξαμε! Με τα πόδια πάτ’σαμε.[...] Κι ένας μπαξές. Τίποτε, τίποτε. Ξερά. Τόσα τσαλιά.»

Ανεξίτηλες οι εικόνες στη μνήμη της Καλής Ζαριφέ από τον χερσότοπο που πρωτοαντίκρισε λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη κι έμελλε να γίνει η νέα της πατρίδα. Μαρτυρίες απλών αφηγητών-ανθρώπων που βίωσαν τον ξεριζωμό και την προσφυγιά είναι αυτές που φωτίζουν την ιστορία δύο τόπων, προσφύγων που εγκατέλειψαν την Ανατολική Θράκη για το θρυλικό Μπαχτσέ Τσιφλίκι της Θεσσαλονίκης.

Τα βήματά τους ακολούθησε η ιστορικός Μαριάνθη Φ. Παλάζη και, αποθησαυρίζοντας τα αρχεία και τις βιβλιοθήκες, πλάθει την ιστορία των προγόνων της στην παλιά και τη νέα πατρίδα στο βιβλίο της «Ενα όνομα, δύο τόποι. Επιβάτες Ανατολικής Θράκης, Νέοι Επιβάτες Θεσσαλονίκης». Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού και αποτελεί τον καρπό έρευνας πέντε χρόνων.

Η συγγραφέας, πέρα από τη διερεύνηση των γραπτών πηγών, καταγράφει την κληρονομιά που κράτησαν οι Επιβατιανοί στην Ελλάδα μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων που συσχέτισαν τη ζωή τους με την ιστορία των παλιών Επιβατών, ακόμη κι όσων δεν εγκαταστάθηκαν στους Νέους Επιβάτες και σκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Η βιωματική σχέση της συγγραφέως με τη γενέθλια πόλη σε συνδυασμό με τις μεθόδους και τις τεχνικές από την ιστορία και την ανθρωπολογία ώς τη λαογραφία και την εθνολογία, συνθέτουν ένα επιστημονικό έργο και ταυτόχρονα ένα βιβλίο που διαβάζεται ευχάριστα. «Εχουμε συνηθίσει οι άνθρωποι να εμπλέκουν τα επίπεδα της παρατήρησης παρασυρμένοι από τον συναισθηματισμό και να συγχέουν το πραγματολογικό με το συναισθηματικό. Το βιβλίο ωστόσο αυτό έχει μια γραμμική δομή. Προέκυψε με μια μεθοδολογική αυστηρότητα και μ’ έναν άξονα μελέτης που διατηρεί σ’ όλη του την έκταση τις επιστημολογικές και μεθοδολογικές παραμέτρους», αναφέρει στην «Κ» ο ιστορικός του ΙΜΕ Μιχάλης Βαρλάς. «Είναι ένα βιβλίο που συνομιλεί με το παρόν και το μέλλον. Αποτυπώνει την αγωνία για έναν προσφυγικό οικισμό που χάνει ένα κομμάτι της ταυτότητάς του κι αποκτά ένα άλλο. Κατ’ επέκταση, παρακολουθεί το πώς δημιουργήθηκε η σύγχρονη Ελλάδα. Κι εκεί βρίσκεται η επιστημονική του αξία».

Είναι η πρώτη έκδοση του ΙΜΕ που αναφέρεται στην ιστορία προσφυγικού οικισμού στην Ελλάδα, διευκρινίζει ο πρόεδρος του ιδρύματος κ. Λάζαρος Εφραίμογλου. Αποτελεί ωστόσο συνέχεια της έκδοσης του συλλογικού τόμου «Πέρα από την Καταστροφή» και των προγραμμάτων για τη γενεαλογία και τη μνήμη των Μικρασιατών, Πόντιων και Θρακιωτών προσφύγων, στην προσπάθεια του ΙΜΕ να διασώσει την πολιτιστική κληρονομιά των Ελλήνων, ιδιαίτερα του προσφυγικού ελληνισμού.