Της Χρυσας Σπυροπουλου

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. Η πολυγραφότατη Π. Ντ. Τζέιμς στα 88 χρόνια της, το 2008, έδωσε ένα ακόμα μυθιστόρημα με ήρωα τον ταξίαρχο και ποιητή Ανταμ Νταλγκλίς -ο ήρωάς της φέρει το όνομα δασκάλου της- με τον τίτλο The Private Patient, ένα έργο που έχει τη σφριγηλότητα και τη φρεσκάδα των προηγούμενων ιστοριών της, μολονότι σ' αυτό, περισσότερο από τα άλλα, γίνονται νύξεις και αναφορές στα γηρατειά και τις δυσκολίες τους.

Ηδη στην αρχή κιόλας του μυθιστορήματος ο ώριμος πια Νταλγκλίς επισκέπτεται τον υποψήφιο πεθερό του, έναν συνταξιούχο καθηγητή με πικρό χιούμορ και παραξενιές, ενώ προς το τέλος συναντά τον στοχαστικό συμβολαιογράφο που μένει κάπου έξω από το Μπόρμουθ, σε Οίκο Ευγηρίας.

Τα λόγια του ηλικιωμένου άντρα σαν να απηχούν τη στάση της συγγραφέως απέναντι στο γρήγορο πέρασμα του χρόνου, στον επερχόμενο θάνατο: « Είναι κακό να ζούμε μέχρι τη στιγμή που η μέρα που ξημερώνει δεν σου φέρνει χαρά αλλά απογοήτευση και θλίψη, στα όρια, μερικές φορές της απελπισίας. Εγώ ακόμα δεν είμαι σ' αυτό το στάδιο, αλλά το νιώθω να πλησιάζει. Οπως βέβαια και το σκότος του τέλους….» (σ. 412).

Ο πόνος, η απόγνωση, η σύγκρουση καλού-κακού, η διαλεκτική ενοχής και αθωότητας είναι μερικά από τα προσφιλή θέματα της Π. Ντ. Τζέιμς που επανέρχονται και σ' αυτό το βιβλίο της.

Κατά τα άλλα, η ίδια Π. Ντ. Τζέιμς, όπως και στα άλλα της έργα, με τη σφιχτή γραφή, τις ατμοσφαιρικές περιγραφές, τις λεπτομερείς αναπαραστάσεις των χώρων και των προσώπων, τις αναφορές της σε συγγραφείς και ποιητές, όπως στην Τζέιν Οστιν, τον Σαίξπηρ, τον Τόμας Χάρντι, και εδώ στο απόσπασμα από το εξαιρετικό ποίημά του Heredity (Κληρονομικότητα): «Τα κληρονομημένα χαρακτηριστικά, μάτια και φωνή και σώμα, που καταργούν του βίου τη βραχύτητα είμαι εγώ. Εγώ η αιωνιότητα εντός του Ανθρώπου/ που μένει αδιάφορη στην πρόσκληση του χάρου».

Η συγγραφέας, με την αφηγηματική δεινότητα που διαθέτει, τον εγκεφαλικό και συναισθηματικό συνδυασμό στην ανάπτυξη των ιστοριών της, κάθε φορά προσφέρει μοναδική απόλαυση στον αναγνώστη, τον οδηγεί με μαεστρία στα τεχνάσματα και τους πόθους των ηρώων της. Και μπορεί μερικοί κριτικοί στη χώρα της να θεωρούν ορισμένες λύσεις των μυστηρίων της υπερβολικές, έτσι ώστε αυτές να μην πείθουν, και πιθανόν να έχουν δίκαιο σε ορισμένες περιπτώσεις, -αν θυμηθούμε πώς ο Νταλγκλίς ανακαλύπτει τον δολοφόνο στο Φάρο-, ωστόσο αυτό που έχει σημασία είναι η περιπέτεια, η ανέλιξη της ιστορίας, οι πειστικές περιγραφές και οι υπαρξιακές νύξεις, οι απεικονίσεις σύγχρονων κοινωνικών φαινομένων μ' ένα τρόπο άμεσο και καθόλου δοκιμιακό ή διδακτικό. Ο λόγος της Τζέιμς, άλλωστε, είναι σύνθετος, διεισδυτικός και συνάμα διάφανος, και γι' αυτό γοητευτικός.

Διάσημη ρεπόρτερ πηγαίνει σε ιδιωτική κλινική που βρίσκεται σε μια από τις πιο όμορφες περιοχές της Αγγλίας, στο Ντόρσετ, στη Νοτιοδυτική Αγγλία, να κάνει πλαστική εγχείρηση στο πρόσωπο, αλλά εκεί δολοφονείται. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή της όταν πλησιάζει το τέλος: « Κατάλαβε ότι είχε έρθει η ώρα του θανάτου της, και αμέσως ένιωσε γαλήνη απρόσμενη, εγκατάλειψη…» (σ. 117). Τόσο απλά αποδίδεται μια τέτοια στιγμή και με λίγες λέξεις λέγονται όλα.

Ακολουθεί ένας ακόμα θάνατος και ο Νταλγκλίς με τους συνεργάτες του προσπαθούν να ξεχωρίσουν το ψέμα από την αλήθεια, να αποκαλύψουν μυστικά που ήταν καλά κρυμμένα επί σειρά ετών.

Νοσηρές καταστάσεις, που σημάδεψαν το παρελθόν κάποιων ηρώων, ρίχνουν τη βαριά σκιά τους στο παρόν και περιπλέκουν ακόμα πιο πολύ τα απροσδόκητα γεγονότα, που αναταράσσουν την μικρή κοινωνία της ιδιωτικής κλινικής.

Αραγε μ' αυτό το μυθιστόρημά της η συγγραφέας αποχαιρετά το αναγνωστικό της κοινό;

Μήπως τώρα πια που παντρεύεται ο Νταλγκλίς και είναι κοντά στη σύνταξη θα αποσυρθεί από την υπηρεσία και δεν θα επανέλθει σε καινούργιες περιπέτειες; Η θαλερή πένα της Τζέιμς ίσως μας επιφυλάσσει ακόμα εκπλήξεις!