Της Μαργαριτας Πουρναρα

Στην Ελλάδα τα free press μπήκαν στη ζωή μας πριν από μερικά χρόνια. Στις ΗΠΑ όμως, αποτελούν σημαντικό τμήμα του Τύπου εδώ και δεκαετίες. Το πιο θρυλικό εναλλακτικό έντυπο είναι η Village Voice της Νέας Υόρκης που έκλεισε φέτος 53 χρόνια κυκλοφορίας. Τα τολμηρά της εξώφυλλα ήταν πάντα θέμα συζήτησης, τα άρθρα της επίσης. Αυτό που είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον ήταν οι συντάκτες της: όλων των πολιτικών πεποιθήσεων, των σεξουαλικών κατευθύνσεων, «ένα μάτσο εγωκεντρικών ανθρώπων που ήξεραν όμως να γράφουν», όπως λέει και ο μακροβιότερος διευθυντής του εντύπου, Ντον Φορστ. Ο δημοσιογράφος που παραιτήθηκε το 2005, όταν η Village αγοράστηκε από την New Times Media, ήρθε στη χώρα μας για την εκδήλωση «The free press phenomenon» που διοργάνωσε η αμερικανική πρεσβεία και μίλησε στην «Κ» για τον δωρεάν Τύπο, τη Νέα Υόρκη και τις παλιές καλές εποχές της δημοσιογραφίας.

- Πώς αποφασίσατε να γίνεται δημοσιογράφος;

- Μην περιμένετε να ακούσετε ένα ευγενές κίνητρο. Οταν ήμουν πρωτοετής στο πανεπιστήμιο του Βερμόντ, είχαμε μια παρουσίαση για επαγγελματικό προσανατολισμό, όπου έπαιρναν μέρος πολλοί φορείς. Ανάμεσά τους ήταν και η τοπική εφημερίδα, την οποία εκπροσωπούσε μια πολύ όμορφη κοπέλα. Τελικά δεν κατάφερα να την κατακτήσω αλλά στο μεταξύ με κατέκτησε η δημοσιογραφία. Αυτός ο δεσμός κράτησε 55 ολόκληρα χρόνια. Εργάστηκα σε 14 εφημερίδες.

- Σκεφτήκατε ποτέ να τα παρατήσετε όλα αυτά τα χρόνια;

- Τώρα που είμαι συνταξιούχος και παραδίδω μαθήματα δημοσιογραφίας σε φοιτητές, μου λείπει αφάνταστα η πίεση, η τρέλα του γραφείου. Η δημοσιογραφία δεν είναι επάγγελμα, ούτε λειτούργημα. Είναι εθισμός. Είναι μια δουλειά που έχει πολύ πλάκα. Προσωπικά αυτό που μου άρεσε είναι ότι μπορούσα να χώσω τη μύτη μου παντού και ότι ήμουν καλό αφεντικό. Σκληρό αλλά δίκαιο.

- Πώς ήταν οι δημοσιογράφοι της Village Voice;

- Είχαμε κάθε καρυδιάς καρύδι. Γκέι, τραβεστί, κομμουνιστές, ακροδεξιούς, που όλοι τους ήξεραν να γράφουν. Μια από τις δημοσιογράφους μου, η ομοφυλόφιλη Νόρα Βίνσεντ, είχε ντυθεί άνδρας για ενάμιση χρόνο, χωρίς να την πάρει χαμπάρι κανείς και έβγαινε ραντεβού με κοπέλες. Μετά έγραψε ένα φοβερό βιβλίο το «Self-Made Man» για το τι πρέπει οι άνδρες να λένε στις γυναίκες.

- Οι εκκεντρικοί τύποι είναι χαρισματικοί στο γράψιμο;

- Οχι κατ' ανάγκην. Ο δημοσιογράφος πρέπει να είναι παθιασμένος. Φαίνεται στα τρία πρώτα λεπτά που του μιλάς. Η φλόγα είναι το καύσιμο ενός καλού επαγγελματία σε αυτόν τον χώρο. Οσο για τα υπόλοιπα εφόδιά του, νομίζω ότι πρέπει να έχει αίσθηση της πιάτσας, να κάνει ρεπορτάζ. Θα συμβούλευα π. χ. έναν αρχάριο να ασχοληθεί για λίγο με το αστυνομικό ρεπορτάζ. Θα μάθει πολλά για την πόλη που ζει αλλά ακόμα περισσότερα για τον εαυτό του.

- Ποιο ήταν το μεγαλύτερο όπλο της Village Voice;

- Το ότι δεν φοβηθήκαμε ποτέ να δημοσιεύσουμε κάτι και ότι είχαμε πάντοτε δημοσιογραφικά αντανακλαστικά. Την ημέρα που έπεσαν οι Δίδυμοι Πύργοι, μία από τις δημοσιογράφους ήταν δίπλα. Ηρθε αμέσως στο γραφείο. Της είπα: «γράψτα όπως θα τα έλεγες στον άνδρα σου, αν του μίλαγες τώρα στο τηλέφωνο». Μας έφερε φωτογραφίες από την ψηφιακή της μηχανή. Βάλαμε μία στην πρώτη σελίδα με τίτλο «Μπάσταρδοι!». Κάποιοι διαφώνησαν με τον τίτλο αλλά δεν δέχτηκα κουβέντα.

- Πώς επηρέασαν οι επιθέσεις την πόλη;

- Φόβισαν τον κόσμο. Επηρέασαν την οικονομία. Ομως η Νέα Υόρκη ξέρει να επιβιώνει, είναι σκληρόπετση. Νομίζω πάντως ότι ο αντίκτυπος ήταν πολύ μεγαλύτερος από τους 23 δρόμους και κάτω. Στην περιοχή της επίθεσης. Αναρρώσαμε όμως...

- Τα τολμηρά εξώφυλλα ήταν η συνταγή της επιτυχίας σας;

- Οχι μόνο. Τα εξώφυλλα έπρεπε να λειτουργούν σαν τη βιτρίνα που προσελκύει κάποιον να μπει στο κατάστημα. Πρέπει όμως και το κατάστημα να έχει ωραία ρούχα. Και εμείς κάναμε ερευνητική δημοσιογραφία, είχαμε άρθρα για την πολιτιστική κίνηση, είχαμε άποψη.

- Ποια είναι η άποψή σας για τους μπλόγκερς;

- Μπορεί κάποιος να θεωρεί ότι ζούμε στην εποχή της απόλυτης δημοκρατίας, επειδή ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μπορεί να δημοσιεύσει τις απόψεις του χάρις στα μπλογκ,. Ομως οι μπλόγκερς γράφουν την άποψή τους, από το κεφάλι τους και όχι από ερευνητική δημοσιογραφία. Αυτό έχει τεράστια διαφορά.

Πιστεύετε ότι ο παραδοσιακός Τύπος απειλείται από τα free press;

Ο παραδοσιακός Τύπος θα επιβιώσει. Δεν νομίζω ότι θα έχει τόσα κέρδη όσο παλαιότερα. Σίγουρα θα γίνει ένα ξεσκαρτάρισμα και θα κλείσουν εφημερίδες, αλλά δεν θα εξαφανιστούν. Το μυστικό του μέλλοντος για τις εφημερίδες που δεν έχουν διεθνή κυκλοφορία είναι να ασχοληθούν με την πόλη τους. Να εστιάσουν στο τοπικό, όχι στη διεθνή ειδησεογραφία. Αυτό που μετράει είναι αυτό που επηρεάζει την καθημερινότητά σου.

O Ντον Φορστ βέβαια επισημαίνει κάτι που θα επηρεάσει ραγδαία το μέλλον του Τύπου: «Οι άνθρωποι δεν έχουν ούτε τον απαιτούμενο χρόνο αλλά ούτε και τη δυνατότητα συγκέντρωσης να διαβάζουν εφημερίδες με τόσα κείμενα και ένθετα. Θέλουν να βρίσκουν αμέσως αυτά που τους αφορούν περισσότερο και γι' αυτό προτιμούν την ενημέρωση από το Διαδίκτυο».