Πούλησαν τον εαυτό τους ως προϊόν

Η επιμελήτρια της Tate Modern, Κάθριν Γουντ, μιλάει για τη σύγχρονη ματιά στους καλλιτέχνες της ποπ αρτ

Της Μαργαριτας Πουρναρα

«Η ανώτερη μορφή τέχνης είναι να βγάζεις λεφτά», έλεγε ο πατριάρχης της ποπ αρτ, Αντι Γουόρχολ, απενοχοποιώντας γενιές καλλιτεχνών που αποφάσισαν αργότερα στρέψουν το βλέμμα τους στην αγορά. Η έκθεση με τίτλο «Pop Life. Art in a material world» που ανοίγει τον Οκτώβριο στην Tate Modern, ξεκινά από τον Γουόρχολ αλλά φτάνει μέχρι και τις ημέρες μας, παρουσιάζοντας στο ευρύ κοινό τους εικαστικούς που κατάφεραν να πουλήσουν τον εαυτό τους και τα έργα τους, ως προϊόν. Επαιξαν το παιχνίδι των media, συνεργάστηκαν με μεγάλες εταιρείες, δημιούργησαν πολυμελή εργαστήρια για να παράγουν τα έργα τους με ρυθμούς βιοτεχνίας, άλλαξαν τους κανόνες της τέχνης, όπως ο Ντέιμιεν Χερστ στην περσινή δημοπρασία.

Στο αφιέρωμα που αναμένεται να συγκεντρώσει χιλιάδες επισκέπτες, συμμετέχουν και άλλα γνωστά ονόματα όπως ο Τακάσι Μουρακάμι που σχεδίασε ακόμα και τσάντες για την Luis Vuitton, ο Τζεφ Κουνς, η Τρέισι Εμιν, ο Μάρτιν Κιπενμπέργκερ. Η «Κ» συνομίλησε με την Κάθριν Γουντ από την Πινακοθήκη Tate που συνεπιμελείται την έκθεση μαζί με την Αλισον Τζιντζέρας και τον Τζακ Μπανκόφσκι.

– Πώς καταλήξατε στην ιδέα αυτής της έκθεσης;

– Οι ανεξάρτητοι επιμελητές Αλισον Τζιντζέρας Τζακ Μπανκόφσκι έκαναν μια πρόταση στην Πινακοθήκη Tate Modern το 2005. Σκοπός τους δεν ήταν να διοργανώσουμε άλλη μια έκθεση για την ποπ αρτ, αλλά να εξετάσουμε πώς η σύγχρονη τέχνη εναγκαλίζεται με την αγορά, έχοντας ως σημείο εκκίνησης την δεκαετία του ’60. Ετσι καταγράφεται η σχέση αυτή, μέσα από τη δουλειά συγκεκριμένων καλλιτεχνών ώς τις ημέρες μας. Η προετοιμασία του αφιερώματος έχει διαρκέσει τρία ολόκληρα χρόνια, έτσι ώστε να παρουσιάσουμε στο κοινό αυτή την διαφορετική οπτική πάνω σε ένα κίνημα που άφησε το αποτύπωμά του στην ιστορία της τέχνης.

– Ποια ήταν τα κριτήρια της επιλογής των έργων;

– Δεν αναζητήσαμε εκείνα τα έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά στην εικονογραφία της ποπ αρτ, λ.χ. προϊόντα της αγοράς που έβαλε ο Γουόρχολ μέσα στην γκαλερί και τα πούλησε ως τέχνη. Αντιθέτως, μας ενδιαφέρει η περίοδος στην οποία ο καλλιτέχνης εστίασε το βλέμμα του στον μηχανισμό του γκλάμουρ και του καπιταλισμού, διότι απηχεί καλύτερα το πνεύμα της έκθεσης: Η ενασχόλησή του με τη διαφήμιση, με την τηλεόραση, το παιχνίδι που έκανε με το μάρκετινγκ, με την έννοια του καλλιτέχνη ως brand, η δημιουργία του μεγάλου εργαστηρίου του, του γνωστού Φάκτορι.

– Στην έκθεση συμμετέχουν και άλλοι είκοσι σημαντικοί καλλιτέχνες από τον Τζεφ Κουνς μέχρι την Τρέισι Εμιν. Ποια είναι η «γέφυρα» που ενώνει τα έργα τους με εκείνα του Γουόρχολ;

– Στους νεότερους καλλιτέχνες αποφασίσαμε να επιλέξουμε χαρακτηριστικές δημιουργίες, ενδεικτικές για το πώς κατάφεραν να πουλήσουν τον εαυτό τους ως περσόνες, να χρησιμοποίησαν τεχνικές της διαφήμισης για να προωθήσουν την δουλειά τους, να φτιάξουν επιχειρηματικά μοντέλα. Οπως επεσήμαινε και ο Γουόρχολ, η ύψιστη μορφή τέχνης είναι να βγάλεις λεφτά και η καλύτερη φίρμα είναι ο εαυτός σου. Κάποιοι επίγονοί του τα κατάφεραν, επινόησαν τρόπους να μπορούν να συνδέσουν και σε επίπεδο αγοράς την καλλιτεχνική τους προσωπικότητα με τα ίδια τους τα έργα.

– Πολλοί καλλιτέχνες δέχονται σήμερα τεράστια κριτική για το γεγονός ότι παράγουν έργα με μόνο γνώμονα την αγορά. Η έκθεση έχει στόχο να μας καταδείξει την αρχή αυτού του φαινομένου;

– Δεν είναι μια έκθεση–απολογία. Φυσικά υπάρχουν πολλοί καλλιτέχνες που προσπάθησαν να διεισδύσουν στην αγορά και απέτυχαν. Καλλιτέχνες όμως όπως ο Κουνς, ο Μουρακάμι, ο Χερστ μας έδειξαν κατά κάποιον τρόπο πως η τέχνη μπορεί να σπάσει τα συνηθισμένα της όρια και να απλωθεί σε πολλούς άλλους χώρους. Ηταν οι πιο επιτυχημένοι επίγονοι του Γουόρχολ, ο οποίος είχε φτιάξει το Φάκτορι, το περίφημο στούντιό του στο κεντρικό Μανχάταν, με «εργάτες της τέχνης» που υλοποιούσαν τα έργα του. Ετσι λοιπόν και οι προαναφερθέντες που διαθέτουν μεγάλα στούντιο με πολυάριθμο προσωπικό μιμήθηκαν την ιδέα του Γουόρχολ που είχε κάνει την παραγωγή των έργων του μια επιτυχημένη μικρή επιχείρηση. Ομως το κόνσεπτ της έκθεσης δεν είναι στενά οικονομικό. Επιλέξαμε τον Κουνς με την Τσιτσιολίνα στο «Μέιντ ιν Χέβεν», που θεωρώ το κεντρικό έργο της έκθεσης, διότι χρησιμοποιεί μηχανισμούς του Χόλιγουντ για να μπορέσει να προωθήσει την δουλειά του, μεταμορφώνεται, παίζει, προσαρμόζεται στα δεδομένα της εποχής του.

– Η αγορά και ο τρόπος λειτουργίας της έχει αλλάξει πολύ από το 1960 μέχρι τις ημέρες μας. Αυτές οι δομικές αλλαγές, πώς απεικονίζονται στα έργα;

– Είναι σαφές ότι τη δεκαετία του ’60 αρκούσε να πάρει κανείς προϊόντα ή την εικόνα τους και να την κάνει «κολλάζ» σε ένα καλλιτεχνικό πλαίσιο. Αργότερα όμως βλέπουμε πως οι καλλιτέχνες έκαναν δικά τους τηλεοπτικά προγράμματα, δημιούργησαν επιχειρήσεις για να πουλάνε τα προϊόντα τους, δάνεισαν τις δημιουργίες τους ή την υπογραφή τους σε μεγάλες εμπορικές φίρμες όπως ο Μουρακάμι, κατήργησαν τους μεσάζοντες όπως ο Ντέιμιεν Χερστ στην πρόσφατη δημοπρασία του.

– Στην έκθεση συμπεριλαμβάνετε έργα από καλλιτέχνες που θεωρούνται κλασικοί όπως ο Γουόρχολ και ο Κιθ Χάρινγκ με άλλους που ακόμα περιμένουμε να τους κρίνει η ιστορία.

– Δεν νομίζω ότι καλλιτέχνες όπως η Τρέισι Εμιν δεν θα είναι στις μελλοντικές σελίδες της ιστορίας της τέχνης. Εξάλλου, σε ό,τι αφορά το κίνημα των Young British Artists, επιλέγουμε έργα που έγιναν στην πρώιμη φάση, δηλαδή έχουν ήδη περάσει 20 χρόνια από τότε. Μπορούμε σήμερα να έχουμε μια πιο αποστασιοποιημένη ματιά στην πορεία τους.

– Ορισμένοι καλλιτέχνες όπως ο Κουνς έχουν κάνει πολλές εκθέσεις τελευταία. Δεν είναι βαρετό να βλέπουμε συνεχώς έργα τους;

– Είναι μια πρόκληση για τους επιμελητές έτσι ώστε να βρουν κάθε φορά ένα ενδιαφέρον πλαίσιο μέσα στο οποίο θα παρουσιαστούν τα έργα ενός γνωστού καλλιτέχνη. Πάντως, η Tate δεν διαθέτει πολλές δημιουργίες του Κουνς, οπότε είναι μια ευκαιρία για το βρετανικό κοινό να δει τα έργα του. Δεν μιλάμε για το απομονωμένο πλαίσιο μιας ιδιωτικής συλλογής αλλά για την τοποθέτησή τους μέσα σε ένα μεγάλο μουσείο.