Της Ολγας Σελλα

Χορταστικό εκδοτικά προδιαγράφεται το φθινόπωρο που μόλις άρχισε. Η πιο παραγωγική, εκδοτικά, περίοδος του έτους, ακολουθεί με συνέπεια τη συνεχιζόμενη αύξηση της βιβλιοπαραγωγής τα τελευταία χρόνια (6,8% ήταν η αύξηση στην τελευταία επίσημη μέτρηση από το ΕΚΕΒΙ, για το 2004), ενώ εξίσου ανοδική είναι η συγκέντρωση των πολλών τίτλων σε λίγους μεγάλους εκδότες (π.χ. οι εκδόσεις «Καστανιώτης» μέχρι τα Χριστούγεννα θα εκδώσουν 104 βιβλία, εκτός των παιδικών!) Εκτός από τους αριθμούς όμως, υπάρχει και το περιεχόμενο των υπό έκδοση βιβλίων· οι επιλογές των εκδοτών, που συνήθως ακολουθούν τη ζήτηση του κοινού ή τη διαμορφώνουν. Επιγραμματικά, το εκδοτικό τοπίο του φθινοπώρου έχει τα εξής χαρακτηριστικά: μια αυξημένη τάση σε βιβλία μελετών (ιστορικά, θρησκειολογικά, ψυχαναλυτικά), επιβεβαιώνοντας την αύξηση στα βιβλία των θεωρητικών επιστημών, με τις «ιστορίες» σημαντικών περιόδων, ιστορικών γεγονότων ή περιοχών να έχουν την τιμητική τους· η πεζογραφία, κυρίως η ξενόγλωσση, αντλεί τα θέματά της από τα πρόσφατα ιστορικά γεγονότα, που χρησιμοποιεί σαν φόντο για τη μυθοπλασία, ενώ ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι εκδόσεις ή οι επανεκδόσεις κλασικών κειμένων της λογοτεχνίας. Οι βιογραφίες εξακολουθούν να έχουν την προτίμηση των αναγνωστών. Φέτος, όμως, ιδιαίτερη άνθηση παρουσιάζουν τα βιβλία αυτοβιογραφιών, μαρτυριών και ημερολογιακών καταγραφών, τόσο από τους ίδιους τους επώνυμους όσο και από τους γόνους τους! Ας πάρουμε μια πρώτη γεύση για μερικές από τις εκδόσεις που θα κυκλοφορήσουν μέχρι τα Χριστούγεννα.

Τα σύγχρονα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα, αλλά και το αδιέξοδο των διαπροσωπικών σχέσεων στον σύγχρονο κόσμο διαμορφώνουν το τοπίο στην ελληνική πεζογραφία. Με νέα βιβλία εμφανίζονται ο Τίτος Πατρίκιος (όχι ποίηση αλλά αφηγήσεις, την «Περιπέτεια σε τρεις σχεδίες»), η Ιωάννα Καρυστιάνη («Σουέλ - Βουβός κυματισμός του ωκεανού»), ο Μένης Κουμανταρέας με συλλογή διηγημάτων («Η γυναίκα που πετάει»), ο Κώστας Μουρσελάς (με ερωτικά διηγήματα «Παλιώνουν οι άνθρωποι»), ο Αρης Μαραγκόπουλος που συναντά τον κόσμο της «Χαμένης άνοιξης» του Τσίρκα με τον κόσμο της 17 Νοέμβρη («Η μανία με την άνοιξη»), η Σώτη Τριανταφύλλου που αναζητεί τον σύγχρονο κόσμο στα σοκάκια της Τσάιναταουν («Τα κινέζικα κουτιά»), ενώ τη Μάιρα Παπαθανασοπούλου, που ενανέρχεται έπειτα από καιρό, φαίνεται να την κερδίζει η αστυνομική πλοκή («Μακάριοι οι πενθούντες»). Το έργο της Ελλης Αλεξίου αρχίζει να επανεκδίδεται από τον «Καστανιώτη», ενώ ο Θανάσης Βαλτινός και η Μάρω Δούκα επανεκδίδουν παλαιότερα βιβλία τους στους νέους εκδότες τους (Εστία και Πατάκης, αντίστοιχα).

Οι ξένοι συγγραφείς εμπνέονται περισσότερο από την ιστορία – παλαιότερη και σύγχρονη, ευρωπαϊκή και αμερικανική. Ετσι, στις σελίδες των πολλών, και φέτος, βιβλίων ξένης πεζογραφίας, θα διαβάζουμε για τον Στάλιν αλλά και για την Κωνσταντινούπολη του 13ου αιώνα· για τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, αλλά και για τους Δίδυμους Πύργους· για την Οκτωβριανή Επανάσταση, αλλά και για τον αρχηγό του FBI Εντγκαρ Χούβερ· για τον πόλεμο στην Αβησσυνία αλλά και για τη διελκυστίνδα περί την κλωνοποίηση. Οι Μισέλ Ουελμπέκ, Τζ. Μ. Κούτσι, Τζόις Κάρολ Οουτς, Αντρέα Καμιλέρι, Χαβιέρ Θέρκας, Στίβεν Πρέσφιλντ, Αντ. Κασάρες, Πατρίτσια Χάισμιθ, Πέτερ Χάντκε, Φίλιπ Ροθ, Πίτερ Κάρεϊ, Ντανίλο Κις, Τζον Μπαρθ, Κάρλος Φουέντες, Ναντίν Γκόρντιμερ, Χάρι Μούλις, Γιασμίνα Χάντρα, Τζον Μπάνβιλ, αλλά και ο Μίλαν Κούντερα (επανεκδίδεται «Το βαλς του αποχαιρετισμού» σε νέα μετάφραση από τον Γ. Χάρη), υπογράφουν μερικά από τα βιβλία που θα κυκλοφορήσουν σύντομα. Εμφαση δίνεται και στις εκδόσεις και επανεκδόσεις κλασικών συγγραφέων, όπως: Χέντρι Τζέιμς, Ντιντερό, Πεσσόα, Μαντάμ ντε Σταλ, Τσέλαν, Χένρι Μίλερ, Ζιντ, Τόμας Μαν, Λώρενς Ντάρελ κ.ά.

Οι πρωταγωνιστές σημαντικών στιγμών της Ιστορίας εξακολουθούν να μοιράζονται με το αναγνωστικό κοινό τις αναμνήσεις και τις εμπειρίες τους. Δίπλα στις μαρτυρίες, που συχνά φωτίζουν πρόσωπα και γεγονότα της Ιστορίας, προστίθενται φέτος αυτοβιογραφικά κείμενα ή ημερολογιακές καταγραφές: Τα ημερολόγια και οι επιστολές των αιχμαλώτων στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλσεν, η αυτοβιογραφία του Γερμανού φιλοσόφου R. G. Collingwood, η «Αχτίνα Θ» του Βασίλη Νεφελούδη, που περιγράφει το πολιτικοϊδεολογικο κλίμα της δεκαετίας του ’30, τα νεανικά ημερολόγια του Πιερ Πάολο Παζολίνι, «Η καλοσύνη των ξένων» του Πέτρου Τατσόπουλου, μαρτυρία και ερευνητική προσέγγιση του θέματος της υιοθεσίας, κ.ά. Δεν λείπουν, βέβαια, και οι αυτοβιογραφίες-μαρτυρίες των απογόνων, όπως της Πωλίνας Γκιωνάκη, της Αννας Μπιθικώτση, ενώ ο Βασίλης Βασιλικός περιγράφει τις συναντήσεις του με 290 δημόσια πρόσωπα της παγκόσμιας σκηνής των Γραμμάτων, της τέχνης και της πολιτικής!

Οι βιογραφίες (καλλιτεχνών, πολιτικών, ιστορικών προσώπων) έχουν διαμορφώσει ένα όλο και μεγαλύτερο κοινό, σαν έμμεση ματιά των αναγνωστών κ ικατερίνη η Μεγάλη, η Μαρία Βοναπάρτη, ο Τόμας Μαν, ο Νουρέγιεφ και η Κονσουέλο, ο μεγάλος έρωτας του Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ είναι μερικά από τα πρόσωπα που διεκδικούν την προσοχή μας φέτος, μέσα από βιογραφίες που θα κυκλοφορήσουν.

Οι Ελληνες εκδότες επιμένουν στα βιβλία δοκιμίου, ελληνικά ή ξένα, που ασφαλώς δεν είναι όλα κερδοφόρα, καλύπτοντας πολλά κενά στη βιβλιογραφία. Η ένταξη μερικών από αυτά στα πανεπιστημιακά συγγράμματα, είναι μια κάποια τόνωση της αγοράς τους, η οποία παραμένει μικρή, αλλά σταθερή.

Τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Σίγκμουντ Φρόιντ που συμπληρώνονται φέτος δίνουν μια παραπάνω ώθηση στα βιβλία γύρω από την ψυχανάλυση, την ιστορία της και τα βασικά ζητήματα που πραγματεύεται. «Αναστολή, σύμπτωμα και άγχος» το κλασικό βιβλίο του Φρόιντ, τα «Παράθυρα» του Ζαν Μπερτράν Πονταλίς, αλλά και «Η μαύρη βίβλος της Ψυχανάλυσης», με κείμενα που επικρίνουν θέσεις του Φρόιντ είναι μερικά από τα βιβλία του είδους. Εκτός από την ψυχανάλυση, τα βιβλία δοκιμίων εξετάζουν πολλά από τα ζητήματα που θέτουν και συζητούν οι σύγχρονοι στοχαστές: ιστορικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά. «Τι είναι λογοτεχνία;» του Ζαν Πωλ Σαρτρ, «Το βήμα του κάβουρα», άρθρα του Ουμπέρτο Εκο για τον πόλεμο, το λαϊκισμό, το ρατσισμό, «Η ανατομία του φασισμού» του Ρόμπερτ Πάξτον, «Για να τελειώνουμε με τη “θρησκεία”» του Ρεζίς Ντεμπρέ, «Τα χαμένα παιδιά - Μικρή μελέτη για το χάσμα των γενεών» της Νατάσα Πολονύ, είναι μερικοί από τους προσεχείς τίτλους. Ιδιαίτερο μερίδιο στην αγορά καταλαμβάνουν τα βιβλία του Γάλλου διανοητή, που πέθανε πρόσφατα, του Ζακ Ντεριντά.

Οι λάτρεις της Ιστορίας θα έχουν να διαλέξουν ανάμεσα στις εκδόσεις για τον ισπανικό Εμφύλιο του Αντονι Μπίβορ, την ιστορία των Σταυροφοριών του Στίβεν Ράνσιμαν, τα Σεπτεμβριανά του 1955 στην Κωνσταντινούπολη, από τον Σπύρο Βρυώνη, την ιστορία της Κύπρου του Χάιντς Ρίχτερ, το Αουσβιτς, τη Γαλλική Επανάσταση του 1848, τον βυζαντινό κόσμο, τον ελληνισμό τον 19ο αιώνα, τον Λένιν και τη Ρωσική Επανάσταση, κ.ά.