Της Γιουλης Eπτακοιλη

«Μα, καλά, όταν το γκράφιτι, η τέχνη του δρόμου, μπαίνει στις γκαλερί δεν είναι σαν να πουλάει την ψυχή του;» Ο Στιβ Λαζαρίδης δεν έδειξε να ταράζεται από τις απανωτές ερωτήσεις των δημοσιογράφων σχετικά με το πού βρίσκεται αυτή η «λεπτή κόκκινη γραμμή», την οποία αν περάσει κάποιος street artist γίνεται celebrity και καλολαδωμένη μηχανή του εμπορίου τέχνης. Ο κυπριακής καταγωγής Βρετανός γκαλερίστας είναι ίσως ο καταλληλότερος άνθρωπος για να απαντήσει. Ο Στιβ Λαζαρίδης ήταν, μέχρι πριν από περίπου δύο χρόνια, μάνατζερ αλλά και εκπρόσωπος –αφού ο ίδιος δεν εμφανίζεται ποτέ– του σούπερ σταρ του γκράφιτι Μπάνκσι, ο οποίος κατηγορήθηκε από πολλούς θαυμαστές του, αλλά και συναδέλφους του, ότι ξεπουλήθηκε στο Χόλιγουντ για να φουσκώσει τον τραπεζικό του λογαριασμό. Σήμερα, ένα έργο του Μπάνκσι πουλιέται για περισσότερα από πενήντα χιλιάδες ευρώ και αρκετά έργα του κοσμούν τα σπίτια των σταρ, όπως του Μπραντ Πιτ, της Μαντόνα κ. ά.

«Ενας καλλιτέχνης πρέπει να επιβιώσει. Δεν μπορεί να δημιουργήσει αν το βράδυ στο τραπέζι του δεν υπάρχει φαγητό και ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να απολογηθεί για τη δημοτικότητά του», απαντά ο Στιβ Λαζαρίδης, ιδιοκτήτης τριών γκαλερί στο κέντρο του Λονδίνου αυτή τη στιγμή, τις οποίες άφησε για λίγο για να έρθει στην Αθήνα και να παρουσιάσει το βιβλίο –σε επιμέλεια δική του– «Outsiders. H τέχνη στο δρόμο» (εκδ. Μεταίχμιο). Με έργα καλλιτεχνών του δρόμου που, όπως σημειώνει στην εξαιρετικά προσεγμένη έκδοση, «κατάφεραν να καταξιωθούν χωρίς να ακολουθήσουν την παραδοσιακή οδό, χωρίς δηλαδή να πάνε μέσω του –δεν νομίζω ότι το αδικώ ονομάζοντάς το έτσι– καθιερωμένου συστήματος των γκαλερί...».

Σύμφωνα με τον Στιβ Λαζαρίδη, «το γκράφιτι είναι σήμερα μια εξαιρετικά δημοφιλής μορφή τέχνης και έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των συλλεκτών, που αντιλαμβάνονται τη δύναμη ενός καλλιτέχνη ο οποίος πουλάει εκατό χιλιάδες αντίτυπα ενός έργου του και σπεύδουν να αγοράσουν –έναντι αδράς αμοιβής– πρωτότυπες δημιουργίες του. Αλλά και ο κόσμος δείχνει τεράστιο ενδιαφέρον, που συνεχώς αυξάνεται. Στην έκθεση που κάναμε πρόσφατα σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο στη Νέα Υόρκη, είχαμε περίπου τριάντα πέντε χιλιάδες επισκέπτες, όλων των ηλικιών και των τάξεων. Και τα έργα πουλήθηκαν όλα. Ηταν μικρά έργα, αφίσες, καμβάδες, λευκώματα».

Ο Στιβ Λαζαρίδης δεν αποδέχεται το δίπολο «δρόμος καλός - γκαλερί κακή», ούτε και ότι το γκράφιτι μπαίνοντας σε γκαλερί ή στα χέρια πλούσιων συλλεκτών χάνει την επαναστατικότητα και το χαρακτήρα του. «Από τη δεκαετία του ’70 πωλούνται έργα καλλιτεχνών γκράφιτι, απλώς τώρα είναι πολύ πιο εμπορικά γι’ αυτό και έχει φουντώσει αυτό το ντιμπέιτ. Ενα έργο τέχνης δεν αλλάζει χαρακτήρα όταν πουλιέται. Δεν χάνει τη δύναμη, την επαναστατικότητα ούτε την αξία του μηνύματός του».

Η έκδοση «Outsiders. H τέχνη στο δρόμο» παρουσιάζει έργα έξυπνα, προκλητικά, δυνατά σε κοινωνικοπολιτικά μηνύματα, από καλλιτέχνες μεταξύ των οποίων βρίσκονται ο 3D Robert Del Naja των πρωτοπόρων Massive Attack και η ομάδα Faile, γνωστή από τη ζωγραφική της στους τοίχους της Tate Modern.

Μαζί με το βιβλίο του Στιβ Λαζαρίδη οι εκδόσεις Μεταίχμιο παρουσίασαν και μια νέα, εντυπωσιακή έκδοση για την ελληνική σκηνή του γκράφιτι σε επιμέλεια του Κυριάκου Ιωσηφίδη. Περιλαμβάνει περίπου χίλια έργα από διακόσιους Ελληνες και ξένους καλλιτέχνες και αποτελεί την πληρέστερη καταγραφή του ελληνικού γκράφιτι από την πρώτη του εμφάνιση μέχρι σήμερα.

Ο Κυριάκος Ιωσηφίδης είναι η ψυχή της ομάδας Carpe Diem με έξι Ελληνες γκραφιτάδες, η οποία δουλεύει εθελοντικά παρεμβαίνοντας σε μεγάλους χώρους. Το τελευταίο της πρότζεκτ, το οποίο έχουν ήδη αγκαλιάσει ο Δήμος Αθηναίων, ο Δήμος Βόλου και έπονται κι άλλοι, είναι η ζωγραφική σε σχολεία. Μέχρι σήμερα έχουν ζωγραφίσει είκοσι σχολικά κτίρια δουλεύοντας εθελοντικά. «Στην Ελλάδα, τα τελευταία δύο χρόνια οι γκαλερί αρχίζουν και αντλούν καλλιτέχνες από το χώρο του γκράφιτι», σημείωσε ο Κυριάκος Ιωσηφίδης, αναφέροντας τα παραδείγματα των γνωστών ζωγράφων Αλέξανδρου Βαζμουλάκη, Bee και Στέλιου Φαϊτάκη.

Για την ελληνική σκηνή μίλησε και ο Στιβ Λαζαρίδης. «Είναι φανταστική και είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι μπορείτε να κάνετε έργα μεγάλης κλίμακας. Στο Λονδίνο είναι πολύ δύσκολο. Πριν από λίγο καιρό οι Αρχές συνέλαβαν μια ομάδα, η οποία καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση»!

Τον Στιβ Λαζαρίδη συνόδευσε στην Αθήνα ο Mode 2, ένας από τους παλιότερους και πιο δημοφιλείς εκπροσώπους της βρετανικής street art. Είχε κληθεί από τη γνωστή αλυσίδα καταστημάτων Fnac να ζωγραφίσει μια βιτρίνα του καινούργιου καταστήματος στο Μοναστηράκι. Το θέμα ήταν ελεύθερο. Ο Μode 2 έμεινε σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας κοντά στην οδό Σοφοκλέους.

Περπάτησε στα γύρω στενά, φόρτωσε εικόνες, και στη βιτρίνα του Fnac ζωγράφισε έναν άντρα ο οποίος «τρυπιέται» με τη δόση του, ενώ γύρω του κόσμος περπατάει χωρίς να δίνει σημασία. Ο Μode 2 συμμετείχε και σε ένα πρότζεκτ της ομάδας Carpe Diem στη Νέα Ιωνία και σε αντίθεση με το Λονδίνο, όπου έπαιζε κρυφτό με τους αστυνομικούς, εδώ έζησε μια διαφορετική εμπειρία. Σταμάτησαν μπροστά τους δύο περιπολικά. Στο πρώτο, ο οδηγός ήταν ο ίδιος ζωγράφος και έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τη δουλειά τους, ενώ ένας αστυνομικός από το δεύτερο περιπολικό που έτυχε να περάσει από το σημείο, τους έβγαλε φωτογραφία ρωτώντας αν μπορεί να τους τη στείλει για να του την υπογράψουν!